บาบ๋า-ย่าหยา: การต่อสู้เพื่อตัวตนในมาเลเซีย
/ เรียบเรียงจากบทสัมภาษณ์พิเศษในรายการวิทยุช่อง Mix (Malaysia) เรื่อง “Baba Nyonya Gets Official Recognition” เมื่อวันที่ 8 กันยายน
ในช่วงวันชาติมาเลเซียที่ผ่านมา รายการวิทยุช่อง Mix (Malaysia) ซึ่งดำเนินรายการโดยไอซาฮฺ (Aishah) และอาร์ดี (RD) ได้เชิญ ดาโต๊ะก์โรนัลด์ เหยียนหย่งเหอ (Datuk’ Ronald Gan Yong Hoe) ประธานสมาคมเปอรานากันแห่งมาเลเซีย (Persatuan Peranakan Baba Nyonya Malaysia) มาร่วมพูดคุยถึงรากเหง้า วัฒนธรรม และอนาคตของชุมชน “บาบ๋า-ย่าหยา” ในโอกาสที่ปีนี้ถือเป็นปีหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของชุมชนนี้ ที่กำลังจะได้รับการรับรองอัตลักษณ์อย่างเป็นทางการในเอกสารราชการของมาเลเซียเป็นครั้งแรกในรอบหลายทศวรรษ
🔸ใครคือ “บาบ๋า-ย่าหยา”🔸
“บาบ๋า-ย่าหยา (Baba-Nyonya)” หรือที่รู้จักกันในชื่อ “จีนเปอรานากัน (Peranakan Chinese)” ถือกำเนิดขึ้นจากการแต่งงานระหว่างชาวจีนโพ้นทะเลรุ่นแรก ๆ กับสตรีท้องถิ่นในคาบสมุทรมลายู ซึ่งดาโต๊ะก์ย้ำเป็นพิเศษว่าจะไม่ใช้คำว่า “สตรีมลายู” เพราะสตรีท้องถิ่นเหล่านั้นมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ อาจเป็นชาวบาตะก์ (Batak) ชาวชวา (Jawa) หรือกลุ่มชาติพันธุ์ท้องถิ่นอื่น ๆ ก็ได้
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ การคิดว่าชายชาวจีนที่แต่งงานกับสตรีมลายูในปัจจุบันจะกลายเป็นบาบ๋า-ย่าหยาโดยอัตโนมัติ ซึ่งไม่เป็นความจริง เพราะอัตลักษณ์นี้ก่อตัวขึ้นจากการผสมผสานที่เกิดขึ้นเมื่อหลายศตวรรษก่อนหน้านั้น
ในทางภาษาศาสตร์ คำว่า “บาบ๋า (Baba)” ใช้เรียกลูกชายของครอบครัวเปอรานากัน ส่วน “ย่าหยา (Nyonya)” ใช้เรียกลูกสาว นี่คือที่มาของชื่อเรียกชุมชนนี้
🔸เมื่อผ้าปักจีนพบผ้าปาเต๊ะมลายู🔸
หนึ่งในสัญลักษณ์ที่โดดเด่นที่สุดของวัฒนธรรมนี้คือ “เคบายาย่าหยา (Nyonya Kebaya)” ซึ่งปัจจุบันได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intangible Cultural Heritage) โดย UNESCO แล้ว เสื้อชนิดนี้คือการผสานงานปักลูกไม้อันประณีตแบบจีนเข้ากับผ้าปาเต๊ะ (Batik) ซึ่งเป็นผ้าในท้องถิ่น สะท้อนความลงตัวของสองวัฒนธรรมได้อย่างชัดเจน
ด้านอาหารก็เช่นกัน อาหารสไตล์ย่าหยา (Nyonya food) คือการนำเทคนิคการปรุงอาหารแบบจีน เช่น การตุ๋น การนึ่ง มาผสานกับวัตถุดิบท้องถิ่นอย่างกะปิ (Belacan), ผลดำ (Buah Keluak: เมล็ดพืชป่าชนิดหนึ่งที่ต้องผ่านกรรมวิธีพิเศษก่อนนำมาปรุงอาหาร), ข่า (Lengkuas), ตะไคร้ (Serai) และกะทิ (Santan) เป็นต้น
กระทั่งจนเกิดเป็นเมนูเอกลักษณ์อย่าง “อายัม บูอะฮฺ เกอลัวะก์ (Ayam Buah Keluak)” หรือไก่ตุ๋นผลดำ, “อายัม ป็องเต๊ะฮฺ (Ayam Pongteh)” หรือไก่ฮ้อง / ไก่พะโล้ และ “หละก์ซาย่าหยา (Nyonya Laksa)” หรือก๋วยเตี๋ยวย่าหยา ซึ่งล้วนบอกเล่าเรื่องราวการผสมผสานทางวัฒนธรรมได้เป็นอย่างดี
🔸ภาษาที่ผสมผสานอย่างลงตัว🔸
ภาษาบาบ๋ามลายู (Baba Malay) เป็นอีกหนึ่งเอกลักษณ์ที่ผสมคำจากภาษาฮกเกี้ยน (Hokkien) และภาษามลายู (Malay) ไว้ในประโยคเดียวกันได้อย่างเป็นธรรมชาติ ดาโต๊ะยกตัวอย่างประโยค:
ลู่ เปอรฺฆี ชา ซายูรฺ (Lu pergi cha sayur)
หมายถึง เธอไปผัดผัก โดยดาโต๊ะก์อธิบายว่าคำว่า “ลู่ (Lu; 汝, คุณ)” และ “ชา (Cha; 炒, ผัด)” มาจากภาษาฮกเกี้ยน ขณะที่ “เปอรฺฆี (Pergi, ไป)” และ “ซายูรฺ (Sayur, ผัก)” เป็นภาษามลายู เพียงประโยคเดียวก็สะท้อนความเป็นลูกผสมของชุมชนนี้ได้อย่างชัดเจนที่สุด
🔸เมื่อ “บาบ๋า-ย่าหยา” กำลังปรากฏบนเอกสารราชการ🔸
จุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดที่ดาโต๊ะก์พูดถึงคือ ตั้งแต่เดือนมกราคม 2026 เป็นต้นมา ชาวมาเลเซียเชื้อสายบาบ๋า-ย่าหยาทั่วประเทศสามารถขอแก้ไขข้อมูลชาติพันธุ์บนบัตรประจำตัวประชาชน หรือ Indentity Card (IC) และสูติบัตรที่กรมทะเบียนราษฎร หรือ Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) ให้ระบุเป็น “Baba-Nyonya” ได้อย่างเป็นทางการ แทนที่จะถูกจัดอยู่ในหมวด “Chinese” อย่างเดียวเหมือนที่ผ่านมา นับเป็นผลจากการเคลื่อนไหวเรียกร้องของสมาคมที่ดำเนินมายาวนานกว่าทศวรรษ
เมื่อถูกถามว่าเหตุใดเรื่องนี้จึงสำคัญกับเขาเป็นการส่วนตัว ดาโต๊ะก์ให้เหตุผลไว้สองข้อ ดังนี้
ประการแรกเป็นเรื่องส่วนตัวล้วน ๆ เขาเติบโตมาในครอบครัวบาบ๋า-ย่าหยาแท้ ๆ ทั้งจากฝั่งปู่ย่าและตายาย พูดภาษาบาบ๋าเป็นภาษาแม่ และเป็นคนแรกในบรรดาพี่น้อง 6 คนที่ถูกส่งไปเรียนโรงเรียนจีน ซึ่งเขาประสบปัญหาในการเรียนภาษาจีนอย่างมาก เพราะที่บ้านไม่เคยใช้ภาษานี้เลย ในช่วงต้นทศวรรษ 1980 เขายังเคยถูกล้อเลียนด้วยคำว่า “โอรัง จีนา บูกัน จีนา (Orang Cina Bukan Cina; OCBC)” หมายถึงคนจีนที่ไม่ใช่คนจีน ซึ่งเป็นคำที่สร้างความอับอายให้เขาในวัยเด็กไม่น้อย ทั้งที่เขายอมรับรากเหง้าความเป็นจีนของตนเอง
แต่คำถามที่ว่า “ทำไมฉันถึงต้องถูกเรียกว่าคนจีน (เฉย ๆ)” ก็ค้างคาใจเขามาตลอด นี่จึงเป็นแรงผลักดันส่วนตัวที่ทำให้เขาลุกขึ้นมาผลักดันเรื่องนี้อย่างจริงจัง
ข้อที่สองมาจากบทบาทวิชาชีพ ในฐานะทนายความ เมื่อเขาเข้าไปมีบทบาทในสมาคม สิ่งแรกที่เขาทำคือศึกษาธรรมนูญของสมาคม ซึ่งระบุวัตถุประสงค์ชัดเจนว่าต้องต่อสู้เพื่อสิทธิของชาวบาบ๋า-ย่าหยา เขาจึงมองว่าการผลักดันให้ “ชาติพันธุ์ (Keturunan)” ที่แท้จริงถูกบันทึกในสูติบัตรคือภารกิจที่สมควรทำในฐานะประธานสมาคม
🔸เมื่อบัตรประชาชนไม่ตรงกับตัวตน🔸
ดาโต๊ะก์เล่าเรื่องราวของรองประธานสมาคมคนปัจจุบัน คือ ริชาร์ด เตียว (Richard Teo) ซึ่งทำงานสายการศึกษาและเคยถูกส่งไปประจำที่รัฐปาหัง (Pahang) เพื่อสะท้อนให้เห็นว่าการรับรองตัวตนอย่างเป็นทางการมีความหมายต่อชีวิตประจำวันของชาวบาบ๋า-ย่าหยาอย่างไร
ริชาร์ดเล่าให้ดาโต๊ะก์ฟังว่า เวลาเดินเข้าร้านอาหารจีนในปาหังเพื่อสั่งอาหาร เขามักสั่งเป็นภาษามลายู เพราะชาวบาบ๋าพูดได้แต่ภาษามลายูและภาษาบาบ๋า พูดภาษาจีนไม่ได้เลย เจ้าของร้านจึงมักเข้าใจผิดคิดว่าเขาเป็นชาวมลายู และถามด้วยความสุภาพว่า “คุณกินได้หรือ (You boleh makan kah?)” เพราะเข้าใจว่าเขาน่าจะกำลังถือศีลอดในช่วงเดือนรอมฎอน
ทุกครั้งเขาจึงต้องหยิบบัตรประชาชนออกมายืนยันว่า “ดูสิ ผมเป็นคนจีน ผมกินได้ (Tengok saya Cina, Saya boleh makan)” ซึ่งมักได้รับคำตอบกลับมาว่า “อ้าว บาบ๋าพูดจีนไม่เป็นเหรอ! (Baba tak tau cakap Cina)” เรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในชีวิตของชาวบาบ๋า-ย่าหยาจำนวนมาก ดาโต๊ะก์จึงมองว่าการมีบัตรประชาชนที่ระบุตรงกับตัวตนจริง ๆ จะช่วยลดความเข้าใจผิดเหล่านี้ลงได้
🔸ภาษาที่กำลังจะเลือนหาย🔸
เมื่อถูกถามว่าห่วงเรื่องใดในวัฒนธรรมบาบ๋า-ย่าหยามากที่สุด ดาโต๊ะก์ตอบทันทีว่าคือ “ภาษา”
เขาสังเกตว่าคนรุ่นใหม่จำนวนมากในชุมชนบาบ๋า-ย่าหยา แม้แต่ในเมืองมะละกา (Melaka) ซึ่งเป็นถิ่นกำเนิดของวัฒนธรรมนี้ ก็เริ่มพูดภาษามลายูบาบ๋าไม่คล่องเหมือนคนรุ่นก่อน ขณะที่ในสิงคโปร์ซึ่งกลายเป็นเมืองนานาชาติ ผู้คนหันไปใช้ภาษาอังกฤษเป็นหลัก ส่วนที่ปีนัง ชุมชนบาบ๋า-ย่าหยาก็ผสมภาษาฮกเกี้ยนเข้าไปมากขึ้น เขามองว่าภาษาคือกระจกสะท้อน “จิตวิญญาณ” ของชุมชน หากภาษาเลือนหายไป สิ่งที่สูญเสียไปด้วยก็คือแก่นแท้ของอัตลักษณ์นี้เช่นกัน
🔸อนุรักษ์ภาษาผ่านตัวอักษร🔸
เพื่อรับมือกับปัญหานี้ สมาคมได้ร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับสภาภาษาและวรรณกรรมแห่งชาติมาเลเซีย หรือ Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) ซึ่งเป็นหน่วยงานทางการด้านภาษาที่ดาโต๊ะก์ย้ำว่าสมาคมตั้งใจเลือกทำงานด้วยเป็นพิเศษ เพราะต้องการความน่าเชื่อถือทางวิชาการ โดยในปีนี้ทั้งสองฝ่ายกำลังร่วมกันจัดทำ “อภิธานศัพท์ภาษาเปอรานากัน บาบ๋า-ย่าหยา (Glosari Bahasa Peranakan Baba dan Nyonya)” จำนวน 500 คำ เพื่อส่งต่อมรดกทางภาษานี้คืนสู่ประเทศและคนรุ่นหลัง ให้มีโอกาสได้เรียนรู้และต่อยอดต่อไป
🔸คำเชิญชวนถึงชุมชนบาบ๋า-ย่าหยา🔸
ในช่วงหนึ่งของบทสัมภาษณ์ ดาโต๊ะก์ได้ใช้โอกาสนี้เชิญชวนชาวบาบ๋า-ย่าหยาที่ยังไม่ได้เปลี่ยนแปลงข้อมูลอัตลักษณ์ในสูติบัตรและบัตรประชาชนของตนให้รีบดำเนินการ เพราะถือเป็นโอกาสสำคัญในการรักษามรดกและอัตลักษณ์ของตนเองไว้ในเอกสารราชการ
พร้อมย้ำอย่างหนักแน่นว่า การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้ทำให้ความเป็นจีนของพวกเขาลดน้อยลงแต่อย่างใด ในทางตรงกันข้าม วัฒนธรรมบาบ๋า-ย่าหยาจำนวนมากยังคงรักษาธรรมเนียมจีนดั้งเดิมไว้เข้มข้นกว่าคนจีนยุคปัจจุบันในหลายแง่มุมด้วยซ้ำ พร้อมทั้งย้ำว่าหากใครมีข้อสงสัยหรือปัญหาในการดำเนินเรื่อง สามารถติดต่อสมาคมฯ เพื่อขอความช่วยเหลือได้โดยตรง
🔸เรียนรู้ภาษาบาบ๋า-ย่าหยาแบบเร่งด่วน🔸
ช่วงท้ายของบทสัมภาษณ์ ดาโต๊ะก์ได้พาผู้ฟังไปรู้จักคำศัพท์ภาษาบาบ๋าสองคำที่หาฟังได้ยากในปัจจุบัน อย่างเช่น
คำแรกคือ “ตองจิก (Tongcik; 中脊)” ซึ่งมีสองความหมายซ้อนกัน ความหมายตรงตัวคือ “เสาเอก” หรือเสาหลักไม้ที่ค้ำโครงบ้าน (Tiang Sri) ส่วนความหมายเชิงเปรียบเทียบคือ “เสาหลักของครอบครัว” หรือผู้ที่เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงหารายได้เลี้ยงดูครอบครัว ดาโต๊ะก์ยอมรับว่าทุกวันนี้แทบไม่มีใครใช้คำนี้แล้ว แม้แต่ชาวบาบ๋า-ย่าหยาเองจำนวนมากก็ไม่คุ้นเคยกับคำนี้อีกต่อไป
คำที่สองคือ “จีวาน (Chiwan)” ซึ่งแปลว่า “ห้องน้ำ” ดาโต๊ะก์เล่าว่า เขาเคยพยายามสืบหาที่มาของคำนี้อยู่นาน แต่ก็พบว่าไม่ใช่คำในภาษาฮกเกี้ยน ไม่ใช่คำมลายู และไม่ใช่คำชวาด้วย จึงสรุปได้ว่านี่คือคำที่เกิดขึ้นเฉพาะในภาษาบาบ๋าแท้ ๆ เท่านั้น สะท้อนให้เห็นว่าภาษานี้ไม่ได้เป็นเพียงการผสมคำยืมจากภาษาอื่น แต่ยังมีคำศัพท์ที่ถือกำเนิดขึ้นเองภายในชุมชนด้วย
เรื่องราวของบาบ๋า-ย่าหยาจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอดีต หากแต่เป็นเรื่องของการรักษาอัตลักษณ์ที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน ตั้งแต่เครื่องแต่งกายอย่าง “เคบายาย่าหยา” อาหารที่หลอมรวมเทคนิคการปรุงแบบจีนเข้ากับวัตถุดิบท้องถิ่น ไปจนถึงภาษาที่ประกอบขึ้นจากหลายรากทางวัฒนธรรม ทุกองค์ประกอบล้วนบอกเล่าประวัติศาสตร์ของการอยู่ร่วมกันและการสร้างอัตลักษณ์ใหม่ขึ้นจากความหลากหลาย
แต่ในเวลาเดียวกัน ความเปลี่ยนแปลงของสังคมกำลังทำให้ภาษาบาบ๋ามลายูและคำศัพท์ดั้งเดิมจำนวนหนึ่งค่อย ๆ เลือนหายไป การบันทึกภาษา การสร้างอภิธานศัพท์ และการผลักดันให้อัตลักษณ์ปรากฏอยู่ในเอกสารราชการ จึงเป็นมากกว่าการรักษาชื่อเรียกของกลุ่มคน หากเป็นความพยายามรักษาความทรงจำ “ประวัติศาสตร์” และ “เสียง” ของชุมชนเอาไว้
เพราะสำหรับชุมชนบาบ๋า-ย่าหยาแล้ว การรักษาวัฒนธรรมไม่ใช่เพียงการเก็บสิ่งที่มาจากอดีต แต่คือการทำให้คนรุ่นต่อไปยังสามารถรู้ว่า พวกเขาเป็นใคร มาจากไหน และมีภาษาอะไรเป็นสิ่งที่ถ่ายเรื่องราวของบรรพบุรุษของตนเอง
🗂เอกสารอ้างอิง🗂
[1] Mix. Baba Nyonya Gets Official Recognition[EB/OL]. (2026-09-08)[2026-09-12]. https://mix.my/.../15637-mix-breakfast.../episode/168379.
สามารถสนับสนุนเพจเพื่อเป็นทุนการศึกษาได้ที่
💵PromptPay: 0954289757
.
สามารถสั่งซื้อหนังสือนิยายเรื่อง “เป็นบาบ๋าเพราะรู้สึก” แบบ E-book ได้ที่ Mebmarket:
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
