[EP.3] ถอดรหัส "ลานผญา": ไม่ใช้งบรัฐสักบาท แล้วสังคมได้อะไร? เจาะลึกการวัดผลกำไรด้วย SROI
เวลาพรีเซนต์โครงการพัฒนาชุมชนหรือขอทุนวิจัย คำถามปราบเซียนที่คณะกรรมการหรือแหล่งทุนมักจะถามเสมอคือ "ถ้าคุณบอกว่าจะไม่พึ่งงบประมาณรัฐ แล้วเราจะรู้ได้ยังไงว่าโครงการนี้สำเร็จและคุ้มค่า?"
ในโลกธุรกิจ เรามี ROI (Return on Investment) เพื่อวัดกำไรเป็นตัวเงิน แต่สำหรับ "โมเดลลานผญา" เรากำลังสร้างระบบนิเวศสวัสดิการชุมชน เราจึงใช้เครื่องมือที่ทรงพลังกว่านั้นในการวัดผล นั่นคือ SROI (Social Return on Investment) หรือ ผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน
การทำ SROI คือการตีมูลค่า "ความเปลี่ยนแปลงทางสังคม" ให้ออกมาเป็น "ตัวเงิน" เพื่อพิสูจน์ว่า แม้เราจะไม่ใช้เงินรัฐเลยสักบาท แต่โมเดลเศรษฐกิจคู่ขนานนี้ สามารถสร้างมูลค่ากลับคืนสู่ประเทศได้มหาศาลใน 3 มิติหลักครับ
1. มูลค่าจากการลดภาระระบบสาธารณสุข (Healthcare Cost Saving)
โมเดลลานผญาเปลี่ยนผู้สูงอายุจาก "ผู้รอรับการรักษา" ให้กลายเป็น "ผู้ให้บริการสุขภาพ" (Active Aging) พื้นที่ลานผญามีกิจกรรมส่งเสริมสุขภาวะที่ช่วยลดความเสี่ยงภาวะซึมเศร้าและชะลอการเป็นผู้ป่วยติดเตียง
ลองคำนวณง่ายๆ ครับ: หากโมเดลนี้สามารถชะลอหรือป้องกันผู้สูงอายุจากการเป็นผู้ป่วยติดเตียงได้เพียง 10 คนต่อชุมชน นั่นหมายถึงการช่วยรัฐและครอบครัวประหยัดค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล ค่าเดินทาง และค่าอุปกรณ์ทางการแพทย์ได้นับล้านบาทต่อปี นี่คือกำไรทางสังคมก้อนแรกที่จับต้องได้ทันที
2. เครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่: สอดรับยุทธศาสตร์ Wellness Tourism
เมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา จังหวัดเชียงรายได้ประกาศตัวเป็นจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ (Wellness Tourism) อย่างเป็นทางการ โมเดลลานผญาคือจิ๊กซอว์ระดับฐานรากที่เข้ามาเติมเต็มยุทธศาสตร์นี้ได้อย่างสมบูรณ์แบบ
ฝั่ง "วิสาหกิจชุมชน" ของเราดึงนักท่องเที่ยวทั้งไทยและต่างชาติเข้ามาใช้บริการแพทย์แผนล้านนา เช่น การนวดตอกเส้น ย่ำข่าง หรือสปาสมุนไพร รายได้ก้อนนี้ (Fiat Economy) ไม่ได้ไหลเข้ากระเป๋านายทุน แต่พุ่งตรงเข้าสู่ชุมชนและสมทบเข้ากองทุนสวัสดิการผู้สูงอายุ เป็นการเปลี่ยนแนวทางการดูแลคนชราจากการ "รอรับเงินสงเคราะห์" มาเป็นการ "สร้างรายได้เข้าประเทศ"
3. มูลค่าจากการประหยัดต้นทุนผู้ดูแล (Caregiver Replacement Value)
ในโครงสร้างของ "ธนาคารเวลา" คนวัยทำงานหรือจิตอาสาจะนำเวลามาแลกเป็น "เครดิต" เพื่อดูแลผู้สูงอายุ หากเรานำชั่วโมงจิตอาสาทั้งหมดในระบบมาคำนวณเปรียบเทียบกับ "ค่าจ้างผู้ดูแลมืออาชีพขั้นต่ำ" (Market Rate for Caregivers) เราจะเห็นตัวเลขมูลค่ามหาศาลที่ชุมชนประหยัดไปได้
ยิ่งไปกว่านั้น การเกื้อกูลกันข้ามเจเนอเรชัน ยังสร้าง "ทุนทางสังคม (Social Capital)" ที่อบอุ่นและเหนียวแน่น ซึ่งเป็นสิ่งที่เงินงบประมาณร้อยล้านก็หาซื้อไม่ได้
บทสรุป EP.3: ถึงเวลาเปลี่ยนกระดุมเม็ดแรก
การแก้ปัญหาสังคมสูงวัยด้วยการมุ่งสร้างแต่สถานสงเคราะห์ เราอาจต้องลงทุนมหาศาลเพื่อแยกผู้สูงอายุออกจากครอบครัว แต่การใช้ "ลานผญาโมเดล" โดยมีเชียงรายเป็นพื้นที่นำร่อง (Sandbox) พิสูจน์ให้เห็นผ่าน SROI แล้วว่า การลงทุนสร้างกลไกที่ถูกต้องเพียงครั้งเดียว จะสร้างแรงกระเพื่อมทางเศรษฐกิจและสังคมที่หมุนเวียนกลับมาดูแลชุมชนได้อย่างยั่งยืน และพร้อมเป็นพิมพ์เขียว (Blueprint) ให้ทุกชุมชนทั่วประเทศนำไปปรับใช้
ใน EP ถัดไป ผมจะพาไปเจาะลึกกระบวนการคิด "ผลิตภัณฑ์และบริการ" ของวิสาหกิจชุมชนลานผญา ว่าเราจะแพ็กเกจภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างไรให้ขายได้จริงในตลาด Wellness Tourism รอติดตามครับ
เขียนโดย: ดร.ดิษย์ฐา กันทะแสน
นักวิชาการและผู้ผลักดันนวัตกรรมชุมชนเพื่อเศรษฐกิจฐานราก
ติดต่อ/แลกเปลี่ยนความคิดเห็น: dittha.research@gmail.com
#ลานผญาโมเดล #วิสาหกิจชุมชน #ธนาคารเวลา #สังคมสูงวัย #บ้านพักคนชรา #ดูแลผู้สูงอายุ #เชียงรายเมืองสุขภาพ #ChiangRaiWellness #WellnessTourism
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
