หลังจากปูพื้นโดยสรุปจากพงศาวดารเจ้าเจ็ดตนให้เห็นลำดับการสืบสมบัติขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองนครลำปางใน EP1 แล้ว
EP นี้จะขอวิเคราะห์ถึงเหตุการสละตำแหน่งเจ้าเมืองประเทศราชของ “เจ้าพรหมาภิพงษ์ธาดา” หรือนามเดิมคือ เจ้าพรหมวงศ์ เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 10
แม้ไม่มีบันทึกว่าท่านเกิดปีที่เท่าไร แต่เมื่อหักลบจากปีที่ขึ้นครองสมบัติ (16 กรกฎาคม 2416) ระบุท่านอายุ 61 ปี จะได้ปีเกิดคือ พ.ศ.2355 โดยรับพระราชทานพระนามเต็มจากรัชกาลที่ 5 ดังนี้
“เจ้าพรหมาภิพงษ์ธาดา สามันตวิชิตประเทศราช บริสัษยนารถทิพจักราธิวงษ์ ดำรงโยนวิไสย อภัยรัษฎารักษ์ อุดมศักดิสุรนางค์ ลำปางคมหานคราธิปตัย เจ้านครลำปาง”
ถอดเป็นความหมายแบบไทยๆ #ดำรงโยนวิไสย คือ ผู้ดำรงรักษาดินแดนโยนก หรือดินแดนในเขตล้านนา ส่วน #อภัยรัษฎารักษ์ คือ คุ้มครองประชาชนให้พ้นจากภัยอันตราย
แปลพระนามเต็มได้ว่า เจ้าพรหมาภิพงษ์ธาดา เจ้าผู้ครองนครลำปางผู้ทรงอำนาจเกียรติยศมีหน้าที่ปกครองรักษาดินแดนล้านนาและคุ้มครองประชาชนให้อยู่เย็นเป็นสุข
เจ้าพรหมาฯ ครองลำปางตั้งแต่ พ.ศ.2416 ในขณะที่การสละตำแหน่งนั้นบางบันทึกระบุว่า พ.ศ.2429 แต่พงศาวดารสยามระบุว่า พ.ศ.2436ก่อนจะถึงแก่พิราลัย เดือนมีนาคม 2437
ดังนั้นการครองสมบัติของท่านจะแบ่งเป็น 2 ช่วงที่น่าสนใจคือ พ.ศ.2416-2429 และ 2429-2436 ครับ
#สัญญาเชียงใหม่
หลังจากท่านขึ้นครองสมบัติได้เพียงปีเดียว รัชกาลที่ 5 ได้มี "พระราชบัญญัติสำหรับผู้รักษาเมือง กรมการ แลเสนากำนันอำเภอซึ่งจะออกเดินประเมินนา" ซึ่งตราขึ้นเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2417 สำหรับกิจการป่าไม้
คำว่า "ผู้รักษาเมือง" หรือ "เจ้าเมือง" มีหน้าที่ดูแลความสงบเรียบร้อยและจัดเก็บภาษีในท้องถิ่น กฎหมายฉบับนี้ถูกตราขึ้นเพื่อปฏิรูประบบการจัดเก็บภาษีอากรและที่ดิน
แม้รัฐบาลสยามจะปล่อยให้กิจการเก็บภาษีตอไม้เป็นสิทธิของเจ้าผู้ครองนครอย่างเต็มที่ แต่ในปีเดียวกันนี้ สยามยังได้ทำ #สนธิสัญญาเชียงใหม่ หรือ สัญญาเชียงใหม่ เป็นสนธิสัญญาระหว่างรัฐบาลสยามกับรัฐบาลอังกฤษ ซึ่งทำขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาข้อพิพาท คดีความ และความขัดแย้งทางการค้าและป่าไม้ในดินแดนภาคเหนือของสยาม
สนธิสัญญาเชียงใหม่ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2416) สยามตกลงร่วมมือกับอังกฤษในการจัดการปัญหาโจรผู้ร้าย คดีความระหว่างเจ้านายพื้นเมือง ขุนนางสยาม และชาวต่างชาติ (บังคับอังกฤษ) โดยทำให้สยามต้องจัดตั้งศาลต่างประเทศขึ้นที่เชียงใหม่เพื่อพิจารณาคดีที่มีชาวต่างชาติเกี่ยวข้อง
สนธิสัญญาเชียงใหม่ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2426) รัฐบาลสยามยินยอมให้อังกฤษจัดตั้งสถานกงสุลอังกฤษขึ้นที่เชียงใหม่ เพื่อดูแลผลประโยชน์และชาวอังกฤษ รวมถึงคนในบังคับอังกฤษ เช่น พม่า ไทใหญ่ ที่เข้ามาทำกิจการป่าไม้และการค้าในดินแดนล้านนา
หลายท่านคงสงสัยว่า ทำไมแอดมินจึงมองว่าสัญญาเชียงใหม่อาจเป็นหนึ่งในประเด็นที่ทำให้เจ้าพรหมาฯ ถอดใจสละตำแหน่ง
ประการแรก คือ แต่ไหนแต่ไรมาเจ้าหลวงทั้ง 9 องค์ ไม่เคยต้องเผชิญกับเงื่อนไขจุกจิกที่สยามบังคับให้เจ้าประเทศราชบริหารจัดการอันสืบเนื่องมาจากความหวั่นวิตกของสยามเองว่ามณฑลลาวเฉียง (เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง แพร่ น่าน) จะถูกอังกฤษเข้าครอบงำเหมือนพม่า
ดังนั้น แรงกดดันทางการเมืองของสยามที่ส่งมาในรูปแบบคำสั่งให้เจ้าพรหมาฯ น่าจะจุกจิกมากพอสมควร
เมื่อสัญญาเชียงใหม่ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2426 รัฐบาลทำการเจรจากับเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือขอมีส่วนควบคุมและแบ่งผลประโยชน์ เจ้าพรหมาฯ ในวัย 71ปี จึงเห็นว่าการดำรงตำแหน่งนี้เหมือนหนังหน้าไฟ หันซ้ายก็ฝรั่ง หันขวาก็สยาม ซึ่งปีนั้นได้มีการแต่งตั้งข้าหลวงใหญ่ขึ้นมาควบคุมการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าผู้ครองนครอีกทีหนึ่ง
ตลอดช่วง 13 ปีแรก (พ.ศ.2416-2429) สัญญาเชียงใหม่ทั้ง 2 ฉบับ น่าจะเป็นปัจจัยภายนอกที่กวนใจเจ้าพรหมาฯ มากที่สุด
ฟางเส้นสุดท้ายหลัง พ.ศ. 2429 ที่ทำให้เจ้าพรหมาฯ แอบส่งตราพระราชลัญจกรให้กับกับเจ้าสุริยะจางวาง พระบุตรของเจ้าวรญาณรังษี เป็นการมอบอำนาจให้สายพระยาคำโสม นอกจากจะสะท้อนถึงความ “สิ้นเยื่อขาดใย” ในตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครลำปางแล้ว ยังแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นที่สำคัญซึ่งแอดมินจะชวนคุยกันต่อในโอกาสหน้าครับ
เนื่องด้วยประวัติศาสตร์ล้านนาและพงศาวดารเจ้าเจ็ดตนไม่มีบันทึกถึงเหตุการณ์นี้ ใน EP ต่อไปจะยังมีสาเหตุอื่นๆที่ชวนให้ผู้ที่สนใจในความเป็นไปในอดีตของลำปางร่วมวิเคราะห์กันอีกครับ
สามารถย้อนอ่านบทความประกอบ “สยามรังแกล้านนาจริงหรือ” ได้ที่ลิงก์ด้านล่างครับ
ข้อมูลอ้างอิง
“ย้อนมิตินครลำปางในกาลอดีต” (ชัยวัฒน์ ศุภดิลกลักษณ์)
#เจ้าพรหมาภิพงษ์ธาดา #เจ้าพรหมวงศ์
#เหตุสละตำแหน่ง
#LampangTimes
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
