ลาวัณย์ อุปอินทร์ ศิลปินผู้เป็นคุณครูตลอดกาล
ป้ายโลหะตรึงติดกับผนังของบ้านสีขาวโผล่ออกมาให้เราได้เห็นอยู่ไกล ๆ หลังเดินเข้ามาในซอยวังเดิม 3 ได้ไม่กี่อึดใจ ตัวอักษรเล็ก ๆ ปรากฏชื่อ “บ้านศิลปินแห่งชาติ ลาวัณย์ อุปอินทร์” ซึ่งเป็นบ้านของ “อาจารย์แม่” หรือ “ลาวัณย์ อุปอินทร์” ศิลปินแห่งชาติหญิงคนแรกของไทย
แม้วัยวุฒิจะล่วงเข้าสู่เลข 9 แล้วในขณะนั้น กระนั้นศิลปินหญิงผมสีดำขลับ สวมแว่นตากรอบใหญ่เก๋ไก๋ไม่เหมือนใครก็ยังคงออกมาทักทายคนตัวน้อย ๆ ที่หลงเข้ามาในแกลเลอรีเล็ก ๆ แห่งนี้ ตลอดจนยังคงรับงานสอนวาดภาพอยู่เรื่อย ๆ ตราบจนวาระสุดท้ายของท่าน
❖ ลาวัณย์ ดาวราย
อาจารย์ลาวัณย์เดิมนามสกุลว่า “ดาวราย” เพียบพร้อมด้วยรูปโฉมและครอบครัว โดยเป็นบุตรสาวของพลเรือโท ศรี ดาวราย กับหม่อมราชวงศ์ อบลออ สุบรรณ เกิดและเติบโตในจังหวัดธนบุรี ตลอดจนมีความสนอกสนใจในเรื่องของการวาดเขียนมาตั้งแต่เด็ก ทว่าทางครอบครัวก็ไม่ได้สนับสนุนความฝันนี้มากนัก
อาชีพศิลปินในช่วงเวลาดังกล่าวมักถูกมองในฐานะของ “อาชีพไส้แห้ง” ตลอดจนมองว่าเป็นอาชีพที่คนทำจะมีออกแนวบ้า ๆ หน่อย ทำให้คุณแม่ของอาจารย์ลาวัณย์ไม่อยากให้บุตรสาวคนนี้ไปในเส้นทางศิลปิน อย่างไรก็ดี ด้วยความที่เป็นคนฝั่งธน จะข้ามเรือไปพระนครแถวท่าช้างก็สะดวก ทำให้อาจารย์ลาวัณย์ได้ไปดูนิทรรศการงานศิลปกรรมแห่งชาติ และเกิดแรงบันดาลใจ ตลอดจนหัดเรียนวาดอย่างเป็นทางการกับรุ่นพี่ท่านหนึ่งซึ่งเป็นพี่ของเพื่อน และแอบสอบเข้าเรียนที่โรงเรียนเตรียมศิลปากรแบบลับ ๆ
ซึ่งการกระทำแบบลับ ๆ นี่เองที่จะพาให้อาจารย์ลาวัณย์ กลายมาเป็นศิลปินคนสำคัญอีกคนหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์ศิลปะสมัยใหม่-ร่วมสมัยของไทย
❖ บัณฑิตหญิงคนแรกของศิลปากร
ด้วยคะแนนสอบที่สูงเป็นอันดับที่ 1 จึงตัดสินใจบอกกับครอบครัว แม้จะมีเสียงคัดค้านแต่สุดท้ายก็ยอมใจอ่อนและได้เข้าเรียนที่โรงเรียนเตรียมศิลปากรตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา และได้เข้าเรียนในระดับชั้นอุดมศึกษาที่มหาวิทยาลัยศิลปากรในภายหลัง โดยศึกษาอยู่กับอาจารย์ศิลป์ พีระศรี จนกลายเป็นหนึ่งในลูกศิษย์คนสำคัญ
ในตอนแรกอาจารย์ศิลป์ก็ชักชวนให้อาจารย์ลาวัณย์เรียนประติมากรรม ทว่าด้วยปัญหาสุขภาพทำให้ไม่สามารถเรียนวิชาประติมากรรมซึ่งเป็นวิชาที่หนักได้ จึงต้องเบนสายมาเรียนทางด้านจิตรกรรมซึ่งก็เรียนเก่งไม่แพ้กัน โดยมีความสามารถในด้านภาพเหมือนเป็นพิเศษ
แม้มหาวิทยาลัยศิลปากรจะทำการสอนมาได้หลายรุ่นแล้ว กระนั้นในช่วงแรกอัตราการจบปริญญาก็นับว่าน้อย เพราะหากคะแนนไม่ถึงก็จะจบเป็นอนุปริญญาแทน ซึ่งอาจารย์ลาวัณย์ก็เป็นผู้หญิงคนแรกที่มีคะแนนสูงจนได้จบปริญญาตรีจากคณะจิตรกรรมฯ รั้วศิลปากรนั่นเอง
❖ หลากบทชีวิตของคนเป็นครู
หน้าที่การงานของอาจารย์ลาวัณย์เริ่มมีมาก่อนที่จะเรียนจบเสียอีก โดยในสมัยเรียนอาจารย์ลาวัณย์เองก็เคยมีโอกาสออกทีวี ทำรายการสอนศิลปะสำหรับเด็กอยู่ที่ช่อง 4 บางขุนพรหม อีกทั้งรูปโฉมที่สวยสะคราญ ทำให้อาจารย์ลาวัณย์เคยเป็นนางเอกละครโทรทัศน์เรื่อง “ไอด้า” ด้วย อย่างไรก็ดี อาจารย์ลาวัณย์ก็ไม่ได้รักหรือชื่นชอบอาชีพนักแสดงนัก และอยากที่จะทำงานสอนหรือทำงานศิลปะมากกว่า
นอกจากงานสอนในโทรทัศน์แล้ว อาจารย์ลาวัณย์ก็ยังได้สอนหนังสืออยู่ที่มหาวิทยาลัยศิลปากรด้วย
ผลงานของอาจารย์ลาวัณย์ก็เป็นผลงานที่มีชื่อเสียงและเป็นที่ชื่นชอบของใครหลายคนในช่วงเวลาดังกล่าว หนึ่งในนั้นก็คือ “สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ บรมราชชนนีพันปีหลวง” ที่ทรงโปรดงานของอาจารย์ลาวัณย์ และอาจารย์เองก็ได้ถวายงานในราชสำนักอยู่หลายครั้ง ทั้งงานวาดภาพเหมือนไปจนถึงงานภาพตกแต่ง
ชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัยศิลปากร ทั้งในฐานะนักศึกษาและฐานะครู ก็ได้ให้อะไรกับอาจารย์ลาวัณย์หลายอย่าง หนึ่งในนั้นก็คือคู่ชีวิตอย่างอาจารย์สมโภชน์ อุปอินทร์ ที่จะมาพร้อมกับเรื่องรักโรแมนติกที่อาจารย์ลาวัณย์ขออาจารย์สมโภชน์แต่งงาน ซึ่งในตอนแรกอาจารย์สมโภชน์ก็ไม่กล้าขอก่อนเพราะมองที่เรื่องของสถานะที่แตกต่างกันและไม่มีอะไรจะมอบให้เป็นของหมั้น อาจารย์ลาวัณย์เลยขอให้อาจารย์สมโภชน์วาดภาพ 100 ภาพมาให้เป็นของหมั้นแทน
❖ อาลัยแด่คุณครูตลอดกาล
ชีวิตของอาจารย์ลาวัณย์ไม่ได้สวยงามตลอดทั้งเรื่อง ทว่ายังมีอีกหลายฉากในชีวิตของอาจารย์ที่ต้องตกอับด้วยเหตุการณ์ทางการเมืองของไทยที่ไม่สงบนิ่ง ตั้งแต่ถูกกล่าวหาว่าสนับสนุนจอมพลถนอม กิตติขจรเมื่อครั้งเหตุการณ์ 14 ตุลา ไปจนถึงการถูกกล่าวหาว่าฝักใฝ่คอมมิวนิสต์ในเหตุการณ์ 6 ตุลา ซึ่งได้ทำให้อาจารย์ต้องหลบ ๆ ซ่อน ๆ และขัดสนอยู่พักใหญ่กว่าที่จะได้กลับมาสอนอยู่ที่ศิลปากรจนเกษียณอายุ และได้รับเลือกให้เป็นศิลปินแห่งชาติด้วย
แม้จะเกษียณอายุจากมหาวิทยาลัยศิลปากรแล้ว อาจารย์ลาวัณย์ก็ยังคงทำงานศิลปะอยู่เรื่อยมา แม้ว่าช่วงหนึ่งจะป่วยด้วยโรคพาร์กินสัน ทำให้วาดภาพได้ลำบาก กระนั้นศิลปะก็เหมือนกับยาวิเศษที่บำรุงให้อาจารย์สู้จนหายจากอาการพาร์กินสันมาได้ อีกทั้งยังรับสอนลูกศิษย์หน้าใหม่ ๆ ที่แวะเวียนมายังบ้านอุปอินทร์หลังนี้เรื่อยมาจนถึงปีปัจจุบันนี้ด้วย
อย่างไรก็ดี ด้วยอายุที่ล่วงเลยวัย 90 ปีไปแล้ว ในวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 อาจารย์ลาวัณย์ก็จากไปอย่างสงบ หลงเหลือไว้เป็นงานศิลปะ เรื่องราว และจิตวิญญาณความเป็นครูและความเป็นศิลปินที่อยู่คู่กับอาจารย์ลาวัณย์ตราบจนวันสุดท้ายของท่าน…
เรียบเรียงโดยสุดโปรด by Bangkok Bank
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
