Ise
การเดินทางไปยังศาลเจ้าอิเสะ (Ise Shrine) ในทางกายภาพนั้นไม่ใช่เรื่องยาก คุณสามารถขึ้นรถไฟด่วนรอบเช้าตรู่จากเมืองนาโงยะ (Nagoya) และหลังจากเดินทางไปได้ราว 40 ไมล์ ก็เปลี่ยนไปขึ้นขบวนรถไฟ "ด่วนผู้แสวงบุญ" แบบสองชั้น ซึ่งมีหลังคากระจกชมวิวและหูฟังติดตั้งไว้ประจำทุกที่นั่ง
รถไฟขบวนนี้จะพาคุณแล่นไปด้วยความเร็วสูงอีก 35 ไมล์ ไปยังสถานีอิเสะ-ซิตี้ (Ise-City) ซึ่งเป็นสถานีปลายทางสำหรับไปยังศาลเจ้า
เมื่อก้าวลงจากรถไฟ คุณจะพบกับสำนักงานย่อยของสำนักงานการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่นตั้งรอให้บริการอยู่หากคุณต้องการความช่วยเหลือ จากนั้นนั่งรถแท็กซี่ต่ออีกเพียงไม่กี่ไมล์ และเดินเท้าอีกราวครึ่งไมล์ท่ามกลางดงต้นสนซุงิสูงตระหง่าน
เส้นทางนี้จะนำคุณไปสู่ศาลเจ้าชั้นใน หรือ ไนกู (Naiku Shrine) ที่สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 3 เพื่อบูชาสุริยเทพี อามาเตราซุ-โอมิกามิ (Amaterasu-Omikami) หรือไม่ก็ศาลเจ้าชั้นนอก หรือ เกกู (Geku Shrine) ที่สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 5 เพื่อบูชาเทพี โทโยอุเกะ-โอมิกามิ (Toyouke-Omikami) เทพีแห่งเกษตรกรรม พืชผล อาหาร และการเลี้ยงไหม ซึ่งเปรียบได้กับเทพีเซเรส (Ceres) ของญี่ปุ่น
ศาลเจ้าทั้งสองแห่งนี้อยู่ห่างกันเพียง 4 ไมล์เท่านั้น นักท่องเที่ยวจึงสามารถแวะ "เยี่ยมชม" ทั้งสองแห่งได้อย่างรวดเร็ว ก่อนจะไปรับประทานอาหารกลางวันมื้อสบายๆ ที่เมืองยามาดะ (Yamada) หรือเดินทางต่อไปยังแหล่งประมงที่เมืองโทบะ (Toba) ซึ่งเป็นสถานที่ทำงานของเหล่านักดำน้ำงมหอยมุกหญิง
โปรแกรมทัวร์แบบจัดกลุ่มส่วนใหญ่ล้วนบรรจุการชมนักดำน้ำงมหอยมุกไว้ในรายการ แต่มีเพียงโปรแกรมเดียวซึ่งเป็นโปรแกรมที่ยาวนานที่สุดเท่านั้นที่รวมการเยี่ยมชมศาลเจ้าอิเสะไว้ด้วย และให้เวลาแวะชมเพียงแค่หนึ่งชั่วโมงเท่านั้น
เรื่องนี้เป็นสิ่งที่เข้าใจได้ การเดินทางไปยังศาลเจ้าอิเสะในทางกายภาพนั้นไม่ใช่เรื่องยาก แต่การเดินทางในทางจิตวิญญาณนั้นยาวไกลกว่ามาก อย่างน้อยก็ยาวไกลกว่าสำหรับชาวตะวันตกส่วนใหญ่
ชาวญี่ปุ่นทุกคนควรหาโอกาสเดินทางมาแสวงบุญที่อิเสะให้ได้สักครั้งหนึ่งในชีวิตหากเป็นไปได้ ด้วยเหตุนี้ บริเวณศาลเจ้าจึงเนืองแน่นไปด้วยผู้คนชาวญี่ปุ่นอยู่เกือบตลอดเวลา
เขตพื้นที่ของศาลเจ้าแห่งนี้มีความเก่าแก่มาก มีมาก่อนยุคพุทธศาสนา และมาก่อนการรับวัฒนธรรมจากจีน ที่นี่มีความศักดิ์สิทธิ์อย่างยิ่ง แม้กระทั่งในปัจจุบันก็มีผู้คนเพียงน้อยนิดเท่านั้นที่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปยังเขตชั้นในสุด
เขตศาลเจ้าแห่งนี้มีความผูกพันอย่างใกล้ชิดกับราชสำนักมาโดยตลอด และหัวหน้านักบวชหญิงสูงสุดมักจะเป็นพระราชธิดาขององค์จักรพรรดิ จวบจนกระทั่งสงครามโลกครั้งล่าสุด
นอกเหนือจากอัญมณีประจำราชบัลลังก์แล้ว เครื่องราชกกุธภัณฑ์อันศักดิ์สิทธิ์ที่สำคัญอีกสองชิ้นก็คือ ดาบศักดิ์สิทธิ์ "คุซานางิ" ซึ่งเก็บรักษาไว้ที่ศาลเจ้าอัตสึตะ (Atsuta Shrine) ในเมืองนาโงยะ และ "กระจกแห่งอิเสะ" (Ise-Mirror) ซึ่งยังคงประดิษฐานอยู่ภายในศาลเจ้าไนกูจนถึงทุกวันนี้
อาคารต่างๆ ในศาลเจ้าทั้งสองแห่งนี้มีความเก่าแก่เป็นอย่างมาก และในขณะเดียวกันก็มีความใหม่เป็นอย่างมากเช่นกัน ที่ว่าเก่าแก่เป็นอย่างมากก็เพราะอาคารเหล่านี้มีรูปแบบเหมือนกับอาคารที่เคยตั้งอยู่ที่นี่มาตั้งแต่สมัยโบราณอย่างน้อยก็ในปี ค.ศ. 685 ตัวอาคารยังคงรักษาความบริสุทธิ์ดั้งเดิมแบบยุคโบราณเอาไว้ได้อย่างครบถ้วน
ส่วนที่ว่าใหม่เป็นอย่างมากก็เพราะจะมีการประกอบพิธีรื้อและสร้างอาคารเหล่านี้ขึ้นมาใหม่ทุกๆ ยี่สิบปี เหล่าช่างไม้ในชุดสีขาวสะอาดตาจะเดินทางไปยังป่าศักดิ์สิทธิ์บนเทือกเขาคิโสะ (Kiso Mountains) เพื่อตัดไม้ชุดใหม่ พวกเขาต้องชำระล้างร่างกายอยู่เสมอ และหากมีเลือดหยดลงบนไม้ท่อนใด ไม้ท่อนนั้นก็จะถูกคัดทิ้งทันที
พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์สองแปลงที่ใช้งานสลับกันตั้งอยู่เคียงข้างกัน ในพื้นที่แปลงที่ว่างอยู่ กลุ่มอาคารหลังใหม่จะถูกสร้างขึ้นตามแบบของอาคารหลังเดิมที่มีอยู่ทุกประการ
เมื่อถึงค่ำคืนแห่งการผลัดเปลี่ยน สัญลักษณ์อันเรียบง่ายที่สื่อถึงการสถิตอยู่ของเทพเจ้าจะถูกอัญเชิญย้ายไปยังศาลเจ้าหลังใหม่ จากนั้นอาคารหลังเก่าก็จะถูกรื้อถอน และวัสดุอันศักดิ์สิทธิ์เหล่านั้นจะถูกนำไปใช้ประโยชน์ในสถานที่อื่นต่อไป
แน่นอนว่าเรื่องราวเหล่านี้ทั้งน่าสนใจ ลึกลับ และชวนให้รู้สึกซาบซึ้งใจ แต่ก็ยังไม่เพียงพอที่จะเป็นเหตุผลจูงใจให้แก่นักท่องเที่ยวชาวตะวันตกส่วนใหญ่ในการเดินทางมายังอิเสะ อีกทั้งคงมีคนไม่มากนักที่อยากมาเยือนอิเสะเพียงเพราะที่นี่เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญทางประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมญี่ปุ่น
ตัวอาคารเองมีสิ่งที่ ฟอสโก มาราอินี (Fosco Maraini) เรียกว่า "ความเรียบง่ายอันยิ่งใหญ่" อาคารเหล่านี้สร้างขึ้นจากไม้ไซเปรส ไม้ซีดาร์ และหลังคามุงจากแบบเรียบๆ โดยมีเครื่องประดับโลหะเพียงเล็กน้อย ไม่มีประติมากรรมชิ้นใหญ่โต ไม่มีการลงสีสันฉูดฉาด และไม่มีพื้นที่ซับซ้อนให้ต้องขบคิดค้นหาความหมาย
แม้จะมีความประณีตบรรจงอยู่มาก แต่ก็เป็นความประณีตที่ละเอียดอ่อนลึกซึ้ง คุณสามารถกวาดตามองศาลเจ้าแห่งนี้ให้จบได้ภายในห้านาที หรืออาจต้องใช้เวลาพิจารณาถึงห้าปี แต่ถึงกระนั้น คุณก็ยังต้องใช้สายตา ความคิด และความรู้สึกอย่างลึกซึ้งมากกว่าที่คนส่วนใหญ่เต็มใจจะทำในเวลาปกติ
ภายใต้เงื่อนไขเช่นนี้ จึงไม่น่าแปลกใจที่นักท่องเที่ยวชาวตะวันตกส่วนใหญ่ซึ่งเดินทางท่องเที่ยวในญี่ปุ่นอย่างเร่งรีบ จะรู้สึกดึงดูดใจมากกว่ากับการไปเยือน "สามทิวทัศน์ที่งดงามที่สุดของญี่ปุ่น" หรือไปตามชมการจับปลาด้วยนกกาน้ำและนักดำน้ำงมหอยมุก มวยปล้ำซูโม่ พิธีชงชา ดอกซากุระ การแสดงมิยาโกะ โอโดริ (Miyako Odori) ละครคาบูกิ (Kabuki) ละครหุ่นเชิด หรือละครโน (Noh)
ส่วนผู้ที่วางแผนล่วงหน้ามาอย่างดีก็อาจจัดตารางการเดินทางให้ตรงกับเทศกาลสำคัญอย่างเทศกาลทะเลสาบ เทศกาลดอกไม้ไฟ หรือเทศกาลโคมไฟ หรือแม้แต่จัดเวลาเพื่อเพิ่มโอกาสในการมองเห็นภูเขาไฟฟูจิ (Fuji) หรือได้พบกับสภาพอากาศที่แจ่มใสในแถบทะเลในเซโตะ (Inland Sea)
หากพวกเขามีความสนใจในด้านสถาปัตยกรรมและศิลปะอยู่บ้าง พวกเขาก็อาจพึงพอใจกับการไปชมพระใหญ่แห่งเมืองคามาคุระ (Kamakura) ปราสาทฮิเมจิ (Himeji) หรือสุสานของตระกูลโทกุงาวะ (Tokugawa) ที่ตกแต่งอย่างวิจิตรตระการตาเกินบรรยายในเมืองนิกโก (Nikko)
และหากมีความลึกซึ้งทางสุนทรียะมากขึ้นอีก พวกเขาก็อาจเสาะหาความงามจากวัดและศาลเจ้าในเมืองนาระ (Nara) พระพุทธรูปไม้ปางนิโยอิริน-คันนง (Nyoirin-Kannon) ในสำนักชีชูกูจิ (Chuguji) และสวนสวยของพระราชวังฤดูร้อนคัตสึระ (Katsura)
ทว่าผู้ที่มีจิตใจและสายตาอันบริสุทธิ์ที่สุด ท้ายที่สุดแล้วจะเดินทางมาสู่สวนอันเรียบง่ายของวัดเรียวอันจิ (Ryoanji) ที่สร้างขึ้นจากก้อนหิน ทรายขาวที่คราดเป็นลวดลาย และตะไคร่น้ำเพียงเท่านั้น หรือไม่ก็มาสู่ศาลเจ้าแห่งอิเสะกับงานไม้ไซเปรส ไม้ซีดาร์ หลังคามุงจาก และโลหะอันสมถะ
หลังจากที่ใครสักคนได้มาเยือนอิเสะแล้ว นิกโกหรือพระใหญ่คามาคุระจะไม่มีวันดูยิ่งใหญ่สำคัญเท่าเดิมอีกต่อไป เช่นเดียวกับผลงานศิลปะของโลกตะวันตกอีกมากมายหลายชิ้น
อันที่จริงแล้ว ก็ไม่ใช่เรื่องที่ควรคาดหวังหรือปรารถนาให้นักท่องเที่ยวเดินทางมายังอิเสะด้วยตนเองให้มากขึ้น เพราะท้ายที่สุดแล้วศาลเจ้าแห่งนี้มีความเรียบง่ายอย่างยิ่ง และผู้คนส่วนใหญ่ก็ไม่สามารถก้าวผ่านรั้วชั้นแรกเข้าไปได้
แต่เนื่องจากอิเสะเป็นหนึ่งในความสำเร็จทางสถาปัตยกรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ จึงเป็นเรื่องที่น่าปรารถนาอย่างยิ่งที่ผู้คนจำนวนมากควรจะได้มาเยือนผ่านจินตนาการ และมีผู้นำทางระดับชั้นครูคอยชี้แนะ
เมื่อครั้งที่ วัลเทอร์ โกรพีอุส (Walter Gropius) เดินทางไปเยือนประเทศญี่ปุ่น เขาได้ยกคำสอนของนิกายเซนมากล่าวกับเหล่าสถาปนิกชาวญี่ปุ่นว่า "จงพัฒนาเทคนิคที่ไร้ที่ติขึ้นมา จากนั้นจึงปล่อยตัวเองให้อยู่ในความเมตตาของแรงบันดาลใจ"
ทว่าศาลเจ้าอิเสะนั้นมีมาก่อนยุคของเซน ในขณะที่ศาลเจ้าได้รับการสร้างขึ้นใหม่ตามพิธีกรรมเซ็งงูชิกิ (sengushiki) ความเมตตาของแรงบันดาลใจนั้นได้ถูกประทานลงมาตั้งแต่เนิ่นนานมาแล้ว เหลือไว้เพียงเทคนิคอันไร้ที่ติและความทรงจำเท่านั้น แต่สิ่งเหล่านั้นก็เพียงพอแล้ว
ศาลเจ้าอิเสะมีบทเรียนมากมายให้แก่สถาปนิกร่วมสมัย แน่นอนว่ามีบทเรียนเรื่องความทุ่มเทอุทิศตน เรื่องฝีมือเชิงช่าง และเรื่องเทคนิคที่ไร้ที่ติ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนดูเหมือนจะถูกละเลยจนหย่อนยานไปมากในปัจจุบัน
แต่ข้าพเจ้าคิดว่ายังมีสาระสำคัญอีกประการหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน แม้จะจับต้องได้ยากกว่าก็ตาม
เมื่อหกสิบปีก่อน แลฟคาดิโอ เฮิร์น (Lafcadio Hearn) ได้เดินทางมาเยือนอิเสะและเขียนบันทึกไว้ว่า "ไม่มีสิ่งใดที่ดูน่าเกรงขาม นอกจากพื้นที่ว่าง ความเงียบงัน และร่องรอยที่ชวนให้นึกถึงอดีต"
แม้ว่าร่องรอยที่ชวนให้นึกถึงอดีตอาจจะไม่ได้รับการให้คุณค่ามากนักในทุกวันนี้ และย่อมไม่ได้รับการให้คุณค่าในอาคารสมัยใหม่อย่างแน่นอน
แต่ศาลเจ้าอิเสะก็ช่วยย้ำเตือนถึงองค์ประกอบอันล้ำค่าของสถาปัตยกรรมที่ยิ่งใหญ่ทุกแห่งหน นั่นคือ ความสงบนิ่ง ความเยือกเย็น และพื้นที่ว่างอันเงียบสงัด บางทีสิ่งเหล่านี้อาจจะบรรลุผลได้อย่างสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อคนเราศรัทธาในบางสิ่งบางอย่างอย่างสุดหัวใจ และบางสิ่งนั้นต้องยิ่งใหญ่กว่าตัวสถาปัตยกรรมเอง
ที่มา: เรียบเรียงจากคำนำของหนังสือ ISE ; Prototype of Japanese Architecture
โดย จอห์น เบอร์ชาร์ด (John Burchard)
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
