ทำไมมนุษย์ขาดวิตามิน D ทั้ง ๆ ที่ร่างกายสร้างเองได้
(ซีรีส์ ทำไมสัตว์ไม่ต้องกินอาหารสุขภาพ
ก็สุขภาพดีได้ ตอนที่ 2)
เรื่อง .... หมอเอ้ว
ภาพประกอบ ... แอดมินฝ้าย
ทุกวันนี้ปัญหาการขาดวิตามิน D เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยมาก ๆ
แม้แต่คนที่พยายามดูแลสุขภาพอย่างดี ก็ยังพบปัญหานี้
ความแปลกของเรื่องคือ
ปัญหาการขาดวิตามิน D แทบจะไม่พบในสัตว์อื่นๆที่อาศัยในธรรมชาติเลยและวิตามินตัวนี้ ร่างกายมนุษย์ก็ยังผลิตเองได้ โดยนำคอเลสเตอรอลที่อยู่ในเลือดมาเป็นสารตั้งต้นในการผลิต ซึ่งเป็นโมเลกุลที่เรามักจะมีมากเกินพออยู่แล้ว
แต่ก่อนที่จะไปต่อ เรามาดูกันสักเล็กน้อยครับว่า
วิตามิน D ทำหน้าที่อะไร ?
วิตามิน D แม้ว่าเราจะเรียกมันว่าวิตามิน แต่งานวิจัยระยะหลังๆ มองว่าสารโมเลกุลนี้ มีลักษณะที่เหมือนกับฮอร์โมนมากกว่าวิตามิน เพราะสารเคมีตัวนี้เกี่ยวข้องกับการควบคุมการควบคุมปริมาณของเกลือแร่หลายชนิดในร่างกาย และยังเกี่ยวข้องกับทำงานของยีนเป็นร้อยๆยีน
สรุปคือมีหน้าที่ในร่างกายเยอะมาก เกี่ยวข้องกับกระบวนการต่างๆมากมาย แต่หน้าที่ซึ่งน่าจะเห็นได้ชัดที่สุด สำคัญมาก และและไวต่อการขาดมาก หมายความว่า พอเริ่มขาด จะเห็นผลอันนี้ก่อนเลย คือ
ผลต่อกระดูก และกล้ามเนื้อ
เพราะวิตามิน D จะช่วยเกี่ยวกับการดูดซึมแคลเซียมที่เรากินเข้าไป ถ้าไม่มีวิตามิน D แคลเซียมที่กินเข้าไปก็ขับถ่ายออกหมด แคลเซียมเป็นสารสำคัญที่เกี่ยวกับความแข็งแรงกระดูกและการทำงานของกล้ามเนื้อ
ถ้ากล้ามเนื้อมีไม่พอใช้ ร่างกายจะไปดึงแคลเซียมจากกระดูกออกมาใช้งาน ทำให้ความแข็งแรงของกระดูกลดลง เสี่ยงที่จะกระดูกพรุนมากขึ้น
คำถามคือ แล้วทำไมมนุษย์ยุคปัจจุบันจึงเสี่ยงที่จะขาดวิตามิน D เช่นนี้ ?
ร่างกายมนุษย์ไม่วิวัฒนาการหาวิธีที่จะได้รับวิตามิน D อย่างพอเพียงหรือ ?
คำตอบคือ จริงๆร่างกายเราสามารถผลิตวิตามินตัวนี้ ได้มากมายครับ อย่างไรก็ตาม แม้ว่าร่างกายมนุษย์จะสามารถสร้างวิตามิน D เองได้
แต่กระบวนการผลิตมันก็ไม่ง่ายนัก
เพราะมันขั้นตอนทางเคมีหลายขั้นตอน
โดยจุดเริ่มต้นของขั้นตอนทั้งหมดเริ่มต้นขึ้นในผิวหนัง
เมื่อรังสี UV จากแสงแดดผ่านทะลุผิวหนังของเราลงไป
รังสี UV ก็จะไปกระตุ้นให้โมเลกุลของคอเลสเตอรอลแตกออก แต่ในการจะสร้างวิตามิน D ให้เสร็จสมบูรณ์ในรูปแบบที่ร่างกายใช้งานได้
โมเลกุลตั้งต้นนี้จะต้องถูกส่งต่อไปทำปฏิกริยาเคมีต่อที่ตับ และสุดท้ายที่ไต ดังนั้นในคนที่ตับและไตทำงานไม่ดี ก็จะมีความเสี่ยงที่จะวิตามิน D มากขึ้น
อย่างไรก็ตาม แม้ว่ากลไกการสร้างจะซับซ้อน แต่ในโลกดึกดำบรรพ์ ในวันที่เรายังไม่มีตึก ไม่มีอาคาร ไม่มีบ้านปูน หรือแม้แต่ไม่มีบ้านไม้ มนุษย์เราอาศัยในที่โล่งแจ้งตลอดเวลา
สิ่งที่จะกันเราจากแสงแดดก็จะมีแค่เงาของใบไม้เท่านั้น
เมื่อเดินพ้นเงาไม้ แสงแดดก็จะกระทบกับผิวของเรา
ยิ่งเสื้อผ้าในยุคโบราณ ที่ไม่มิดชิด และไม่พอดีเท่าที่เราใส่
ช่องโหว่ที่จะให้แสง UV ลอดเข้าไปกระทบผิวหนังเราและสร้างวิตามิน D จึงมีมากมาย
แต่แสง UV ก็มีผลเสียต่อร่างกายเราเช่นกัน
อย่างแรก รังสี UV สามารถเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งผิวหนังบางชนิดได้
อย่างที่สอง รังสี UV สามารถทำลายกรดโฟลิก ซึ่งเป็นสารอาหาร (โมเลกุล) ชนิดหนึ่งที่จำเป็นต่อร่างกายเช่นกัน
มันก็เลยเกิดปัญหาว่าขาด UV ก็ไม่ได้ มากไปก็ไม่ดี
ร่างกายมนุษย์จึงพยายามปรับสมดุลนี้ ด้วยการมีเม็ดสีที่ทำหน้าที่ป้องกัน UV ในผิวหนัง
มนุษย์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งมี แสงแดดจัด UV มาก
ก็มีแนวโน้มจะมีผิวสีเข้ม
มนุษย์ที่อาศัยในพื้นที่ซึ่งมีแสงแดดน้อย UV น้อย
ก็มีแนวโน้มจะมีผิวสีอ่อน
และสีผิวยังสามารถปรับเปลี่ยนได้อัตโนมัติตามแสงแดดที่เราสัมผัสด้วย แต่อีกทางที่ร่างกายเตรียมไว้เหมือนเป็นแผนสำรองสำหรับการนำวิตามิน D เข้าสู่ร่างกายคือ การได้รับวิตามิน D จากอาหารที่กินเข้าไป
ซึ่งวิตามินในรูปที่กินเข้าไปกว่าจะทำงานได้
ก็ต้องถูกส่งไปปรับแต่งโมเลกุลที่ตับและไตเช่นกัน
คำถามคือ แล้วสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น ๆ ที่มีขนยาวๆทำยังไง เพราะขนที่ยาวและหนา ปกคลุมผิวหนัง น่าจะทำให้ UV ไปไม่ถึงผิวหนัง
คำตอบคือ เพราะสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น
ผลิตวิตามิน D ได้ที่ขน ไม่ใช่ที่ผิวหนังครับ
คือ สารตั้งต้นสำหรับสร้างวิตามิน D จะถูกส่งผ่านผิวหนังขึ้นมาเคลือบที่ขน ดังนั้นเมื่อขนโดนแดด สารตั้งต้นนี้ก็ถูกเปลี่ยนเป็น vitamin D จากนั้นเมื่อสัตว์นั้นเลียขนตัวเอง (ด้วยสัญชาตญาน) ก็จะได้รับวิตามิน D เข้าไปทางปาก
จากที่คุยมาทั้งหมดนี้จะเห็นว่า
ธรรมชาติวิวัฒนาการมาจนสัตว์แต่ละชนิด
มีวิธีได้รับวิตามิน D อย่างพอเพียงอยู่แล้ว
เพียงแต่ กลไกเหล่านี้ยังขึ้นกับสิ่งแวดล้อมที่สัตว์นั้นอาศัยอยู่ด้วย เมื่อมนุษย์เราเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมรอบตัว ไม่ว่าจะเป็น วัฒนธรรมการใส่เสื้อผ้าที่มิดชิด เทคโนโลยีที่ผลิตกระจก ร่ม เสื้อผ้า หรือโลชั่นที่กัน UV ได้
ค่านิยมที่มองว่าผิวสีดำ ไม่สวยไม่หล่อ
รวมไปถึงการอาศัยอยู่ในบ้านหรืออาคารที่กันแดด เกือบทั้งวัน มนุษย์จึงมีความเสี่ยงที่จะขาดวิตามิน D จนทุกวันนี้เราต้องใช้วิธีเสริมวิตามิน D เข้าไปในอาหารต่างๆที่เรากิน หรือ กินในรูปของอาหารเสริมแทน
ทั้งหมดนี้ก็เป็นคำอธิบายว่า
ทำไมสัตว์อื่น ๆ สามารถกินอยู่ตามธรรมชาติ โดยที่ไม่ต้องมีใครมาสอนว่า healthy lifestyle ต้องทำอะไรบ้าง แต่ก็สามารถมีสุขภาพดีได้ ซึ่งต่างไปจากมนุษย์ ที่เราต้องเรียนรู้ว่า การจะมีสุขภาพดีต้องทำอะไรบ้าง
แต่ก็ยังมีสารวิตามินอีกชนิดหนึ่งที่มีเรื่องราวแปลกไม่แพ้วิตามิน D เพราะเราสามารถผลิตได้เพียงพอในร่างกาย แต่เรากลับนำไปใช้แทบไม่ได้เลย
สำหรับเรื่องราวจะเป็นอย่างไรนั้น
ติดตามต่อได้ในตอนหน้าครับ
(ปิดท้ายด้วยโฆษณา)
ถ้าใครชอบเรื่องราววิทยาศาสตร์เกี่ยวกับร่างกายแบบนี้นะครับ แนะนำอ่านหนังสือแนววิทยาศาสร์และการแพทย์หลายเล่มที่ผมเขียน เช่น เรื่องเล่าจากร่างกาย, 500 ล้านปีของความรัก, เพื่อนเก่าที่หายสาบสูญ ฯลฯ
สามารถเลือกซื้อออนไลน์ได้ที่ลิงก์
เร็วๆนี้จะมี podcast เกี่ยวกับร่างกายมนุษย์
ออกมาด้วยครับ รอติดตามอัพเดทได้จาก
- 137
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
