•| ไตรภูมิ : จาตุมหาราชิกา |•
เข้าใจง่ายฉบับ Le Siam
จาตุมฺมหาราชิก หรือ จาตุมหาราชิกา คือ สวรรค์ชั้นแรกและเป็นชั้นล่างที่สุดของสวรรค์ในกามภูมิตามคติไตรภูมิ เรามักเรียกสั้น ๆ ว่า ชั้นจาตุม โดยสวรรค์ชั้นนี้จะตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาพระสุเมรุ
จาตุมหาราชิกา เป็นดินแดนของท้าวมหาราช 4 องค์ โดยประกอบไปด้วยเทพผู้พิทักษ์รักษาโลกใน 4 ทิศ ซึ่งเราจะเรียกกันว่า ท้าวโลกบาล ท้าวจตุโลกบาล หรือ ท้าวจาตุมหาราช หรือ สี่ปวงผีโดยจะปกครองอยู่องค์ละทิศ
เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกานี้มีอายุราว 500 ปีทิพย์ (30 วันเป็น 1 เดือน 12 เดือนเป็น 1 ปี) โดย 1 วันและ 1 คืนของสวรรค์ชั้นนี้ เท่ากับ 50 ปีของโลกมนุษย์ โดยคำนวณเป็นปีโลกมนุษย์ได้ 9,000,000 ปีโลกมนุษย์
•| ชื่อเรียกโดยรวมของจาตุมหาราชในภาษาต่าง ๆ |•
- चतुर्महाराज (ภาษาสันสกฤต) จตุรฺมหาราช มหาราชทั้งสี่
- စတုလောကပါလ (พม่า) สะตุลอกะป่าละ สีผู้คุ้มครองโลก
- 四大天王 (จีน) ซื่อต้าเทียนหวัง สี่มหาราชแห่งสวรรค์
- 사천왕 (เกาหลี) ซาชอนวาง สี่ราชาสวรรค์
- 四天王 (ญี่ปุ่น) ชิเท็นโน สี่ราชาสวรรค์
- Tứ Thiên Vương (เวียดนาม) ตื่อเทียนเวือง สี่ราชาสวรรค์
- ท้าวจตุโลกบาล (ไทย) ท้าว -จะ-ตุ-โลก-กะ-บาน ผู้รักษาคุ้มครองโลกทั้ง 4 ทิศ
- ສີ່ປວງຜີ (ลาว) สี่ปวงผี ผู้รักษาคุ้มครองโลกทั้ง 4 ทิศ
- རྒྱལ༌ཆེན༌བཞི༌ (ภาษาทิเบต) กเย เชน ฌี สี่มหาราช
•| จาตุมหาราชผู้ปกครองสวรรค์ ทั้ง 4 |•
•| ท้าวเวสวัณ หรือ ท้าวกุเวร |•
เป็นเทพเจ้าแห่งยักษ์ เป็นหนึ่งในจาตุมหาราช ผู้คุ้มครองและดูแลโลกมนุษย์ สถิตอยู่บนสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา ในรามเกียรติ์เป็นโอรสของท้าวลัสเตียนกับนางศรีสุมณฑา มีพระอนุชาคือ ท้าวกุเปรัน ท้าววัสวตีวัณ(เจ้าแห่งสวรรค์ชั้นที่๖) ทรงอิทธิฤทธิ์อานุภาพมาก เคยตัดเศียรของท้าวราวัณขาดไป๑เศียร ครองโลกบาลทิศเหนือ ท้าวเวสวัณก็คือท้าวกุเวร ในศาสนาฮินดู
•| ท้าวธตรฐ |•
เป็นหนึ่งในสี่จาตุมหาราช เทพเจ้าแห่งคนธรรพ์ ผู้ปกครองทิศตะวันออก
•| ท้าววิรุฬหก |•
หนึ่งในสี่ผู้ปกครองสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา เป็นเทพเจ้าผู้ปกครองทิศใต้ของเขาพระสุเมรุ ซึ่งเป็นใหญในหมู่ครุฑมีเทพกลุ่มกุมภัณฑ์เป็นบริวาร เป็นโอรสของท้าวลัสเตียนกับพระนางวรประไพมีรูปร่างท้องป่องพุ่งใหญ ขาสั้น กำยำล่ำสัน ตามความเชื่อบางคติจะพบได้ว่าท้าววิรุฬหกคือผู้ปกครองครุฑและนก
•| ท้าววิรูปักษ์ |•
เป็นหนึ่งในสี่จาตุมหาราชผู้ปกครองทิศตะวันตก เป็นโอรสของท้าวลัสเตียนและนางกาลอัคคีนาคราช มีพระอนุชาคือท้าวทศชิตฤทธิรณ และเป็นเทพเจ้าแห่งนาคทั้งปวง ในเทวตำนานยุคต้นทรงดำรงตำแหน่งท้าวสักกะ นอกจากนี้ยังมีกล่าวถึงในขันธปริตร (โบราณเรียกพระปริตรกันงู) บทสวดเจ็ดตำนาน สวดเพื่อให้สวัสดิภาพจากพวกสัตว์มีพิษทั้งหลาย เพราะท้าวมหาราชพระองค์นี้ทรงมีนาคเป็นบริวาร
สมุดภาพไตรภูมิที่ได้โปรดให้สร้างขึ้นในรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าตากสินนั้น มีความงดงามน่าชมเป็นอย่างยิ่ง ยากที่จะหาสมุดภาพไตรภูมิฉบับอื่นใด ให้ยอดเยี่ยมยิ่งไปกว่านี้ได้ แต่เป็นที่น่าเสียดายเจ้าค่ะที่สมุดภาพอันทรงคุณค่าเล่มนี้ได้ถูกเก็บรักษาอยู่ในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติกรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมัน ซึ่งชาวตะวันตกได้ซื้อไปจากเมืองไทย ตั้งแต่เมื่อปี พ.ศ. 2436 ซึ่งภาพที่นำมาประกอบในโพสต์นี้ก็เป็นส่วนหนึ่งจากสมุดภาพไตรภูมิเล่มนั้นเจ้าค่ะ
สมุดภาพไตรภูมิเล่มนี้นับเป็นเครื่องชี้ให้เห็นได้อย่างเด่นชัด ว่าสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีนั้น นอกจากจะทรงเป็นพระผู้กู้ชาติกู้เอกราชให้แก่บ้านเมืองเราแล้ว ยังทรงเป็นผู้กอบกู้การช่างศิลปกรรม กู้พระศาสนาและจริยธรรมของชนในชาติอีกด้วย
อ้างอิง : (เสทื้อน ศุภโสภณ , 2527 : 6-7, 93-94)
พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช), พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด, วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
ภาพประกอบจาก : สมุดภาพไตรภูมิสมัยธนบุรี ฉบับกรุงเบอร์ลิน
- 14
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
