Blockdit Logo (Mobile)
B
Benjamin Jaris
•
15 ธ.ค. 2021 เวลา 03:00 • ประวัติศาสตร์
ธนบุรี: ด่านภาษี, เมืองฝรั่ง, สนามรบ, เมืองหลวง สู่ 50 ปีกรุงเทพมหานคร
เสาหลักเขตเทศบาลนครธนบุรี หน้าวัดโบสถ์อินทรสารเพชร
วันที่ 14 ธันวาคม ค.ศ. 1972 คณะปฏิวัตินำโดยจอมพลถนอม กิตติขจร ได้ออกประกาศฉบับที่ 335 ยกสถานะนครหลวงกรุงเทพธนบุรี เป็นกรุงเทพมหานคร ถือเป็นการสิ้นสุดความเป็นสถานะเมืองของธนบุรีสู่เขตการปกครองหนึ่งของกรุงเทพมหานคร ซึ่งในปี 2022 จะเป็นการครบรอบกึ่งศตวรรษของการบริหารเมืองหลวงของประเทศไทยในฐานะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ โดยกว่าที่ธนบุรีจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของกรุงเทพมหานครนั้น ได้ผ่านบทบาทสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์ไทยเป็นเวลามากกว่า 500 ปี
คลองลัดบางกอก สมัยพระไชยราชาธิราช (https://www.facebook.com/makingsocialhistoryofoldbangkok/photos/pcb.565216683669059/565216567002404/)
ชื่อของธนบุรีปรากฏขึ้นครั้งแรกในพระไอยการอาชญาหลวง ค.ศ.1433 (พ.ศ.1976) สมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าพระยา) โดยระบุตำแหน่ง “นายพระขนอนทณบุรี” มีหน้าที่ตรวจและเก็บภาษีสินค้าจากเรือที่เดินทางที่จะขึ้นไปค้าขายที่กรุงศรีอยุธยา โดยมีเฉลว (ไม้ไผ่สานหักกันเป็นมุมมากกว่า 3 มุมขึ้นไป) เป็นสัญลักษณ์ ด่านขนอนทณบุรีเริ่มมีบทบาทสำคัญ เมื่อสมเด็จพระไชยราชาธิราชมีพระบรมราชโองการขุดคลองลัดบางกอกเชื่อมระหว่างคลองบางกอกน้อยและคลองบางกอกใหญ่ ตั้งแต่ ค.ศ.1534-1544 ทำให้มีผู้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นชุมชนริมสองฝั่งคลอง เป็นสถานที่ควบคุมเส้นทางทางน้ำจากอ่าวไทยขึ้นสู่กรุงศรีอยุธยา และได้รับการยกสถานะเป็นเมืองหน้าด่านในนาม “ทณบุรีศรีมหาสมุทร” สมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ (ค.ศ.1548-1568) หรือที่ชาวบ้านและชาวต่างชาติหรือรู้จักกันในชื่อของบางกอก เนื่องจากมีต้นมะกอกน้ำและลักษณะภูมิประเทศเป็นเกาะ
เฉลว สัญลักษณ์ของด่านเก็บภาษี
เมืองบางกอก/ทณบุรี เป็นเมืองการค้าที่สำคัญของกรุงศรีอยุธยาในฐานะเมืองการค้าหน้าด่านของกรุงศรีอยุธยา และได้มีการสร้างป้อมปราการสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (ค.ศ.1656-1688) โดยใช้เทคโนโลยีทางวิศวกรรมจากเดอ ลามาร์ นายช่างชาวฝรั่งเศสที่เจ้าพระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) เป็นผู้แนะนำ ป้อมปราการแห่งนี้มีโซ่ขึงข้ามแม่น้ำ เพื่อป้องกันข้าศึก ในระหว่างสร้างป้อมปราการ สมเด็จพระนารายณ์ได้แต่งตั้งโคล้ด เดอ ฟอร์บัง นายทหารชาวฝรั่งเศส เป็น”ออกพระศักดิ์สงคราม” ผู้บัญชาการกองทัพบกและกองทัพเรือ และผู้ว่าราชการเมืองบางกอก โดยมีผลงานสำคัญในการปราบปรามพวกมักกะสันที่เมืองบางกอกในปี ค.ศ.1686 และเมื่อสมเด็จพระนารายณ์สวรรคตในกลางปี ค.ศ.1688 พระเพทราชา ผู้ยึดอำนาจจากสมเด้จพระนารายณ์ ได้นำกองกำลังปิดล้อมป้องบางกอกเพื่อขับไล่ฝรั่งเศสผู้แสวงหาผลประโยชน์จนได้รับชัยชนะในที่สุด
ป้อมเมืองบางกอก ร่างโดยเดอ ลามาร์ วิศวกรชาวฝรั่งเศส (https://pantip.com/topic/39532001)
เมืองธนบุรี มีบทบาทสำคัญอีกครั้งเมื่อสงครามเสียกรุงศรีอยุธยา ค.ศ. 1767 เมื่อนายวิลเลียม พาวนีย์ (William Powney) หรือชื่อที่พบในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ว่า อะลังกะปูนี พ่อค้าชาวอังกฤษนำสินค้าจากสุรัตพร้อมทั้งสิงโตและนกกระจอกเทศถวายพระเจ้าเอกทัศน์ ซึ่งพระเจ้าทเอกทัศน์ได้ขอร้องให้พาวนีย์นำเรือสลุปยิงปืนใหญ่ขับไล่กองทัพพม่าที่ป้อมเมืองธนบุรี พ่อค้าอังกฤษและทหารไทยได้ระดมยิงใส่กองทัพพม่าจนต้องทำทีล่าถอยเข้าไปในป่า แล้วค่อยสังหารทหารไทยและอังกฤษจนต้องถอยหนีออกทะเลไป พม่าได้แต่งตั้งนายทองอินเป็นผู้รักษาเมืองธนบุรี จนกระทั่งปลายปี ค.ศ. 1767 กองกำลังของพระยาตากนำกองกำลังขับไล่และสังหารนายทองอินเสีย ก่อนปราบปรามกองทัพพม่าที่โพธิ์สามต้นในอยุธยา แล้วปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์ พร้อมปรับปรุงเมืองธนบุรีให้เป็นเมืองหลวงในนาม “กรุงธนบุรีศรีมหาสมุทร” แทนที่กรุงศรีอยุธยาที่ถูกทำลายจนวอดวาย
ป้อมวิไชยประสิทธิ์
กรุงธนบุรีศรีมหาสมุทรมีสถานะเป็นเมืองหลวงจนถึงปี ค.ศ.1782 ได้มีการย้ายเมืองหลวงไปอยู่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยาหลังเหตุการณ์จลาจลปลายสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี ถึงแม้กรุงธนบุรีจะลดสถานะการเป็นเมืองหลวง แต่ยังคงเป็นที่ประทับของเจ้านาย บ้านพักของขุนนางและชาวต่างชาติที่เข้ามารับราชการ จนกระทั่งปี ค.ศ.1915 กระทรวงนครบาลได้ออกประกาศกระทรวงแยกจังหวัดพระนครธนบุรีเป็นจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ต่อมาปี ค.ศ. 1937 ได้มีการตั้งเทศบาลนครธนบุรีขึ้น โดยมีหลักฐานเสาหลักเขตเทศบาลอยู่ที่หน้าวัดโบสถ์อินทสารเพชร
เสาหลักเขตเทศบาลนครธนบุรี
จังหวัดธนบุรีมีสถานะการเป็นจังหวัดจนถึง ค.ศ. 1971 เมื่อคณะปฏิวัตินำโดยจอมพลถนอม กิตติขจร ได้ออกประกาศฉบับที่ 24 และ 25 ลงวันที่ 21 ธันวาคม ค.ศ.1971 ควบรวมจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรีเป็นนครหลวงกรุงธนบุรี ก่อนที่จะออกประกาศในปีถัดมา เพื่อยกสถานะเป็นกรุงเทพมหานครจนถึงปัจจุบัน นับเป็นเวลาเข้าสู่ปีที่ 50 ที่จังหวัดธนบุรีได้ลดสถานะลงจากจังหวัดสู่เขตการปกครอง 1 ใน 50 เขต ของกรุงเทพมหานคร
ศาลากลางจังหวัดธนบุรี (สำนักเทศกิจในปัจจุบัน)
โฆษณา