จากลินคอร์นถึงปิยราชการุณย์ (part 3)
เรียบเรียง นาย ณัฐพล มรรครมย์
9. การเลิกทาสของทั้งสองประเทศที่กล่าวไปนั้น แสดงให้เห็นถึงความตึงเครียดที่ต่างกันอย่างมาก แต่กระนั้นก็ยังมีสิ่งที่มีร่วมกันอยู่ เราจะพบว่าความคิดของกลุ่มมลรัฐทางฝ่ายใต้ในสงครามกลางเมืองอเมริกาและกลุ่มจารีตนิยมในสยาม มีมโนทัศน์เรื่องทาสที่คล้ายกัน อาทิ สาเหตุทางเศรษฐกิจ ในมลรัฐฝ่ายใต้ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ดอน และในตลาดยุโรปมีความต้องการฝ้ายที่พุ่งสูงขึ้น
ชาวใต้ผู้มีที่ดินส่วนใหญ่จึงได้พากันทำไร่ฝ้ายกันขนานใหญ่ เพื่อป้อนสินค้าสู่ตลาด แรงคนที่ใช้ในการผลิตฝ้ายจึงต้องใช้เป็นจำนวนมาก ชาวใต้จึงเลือกที่จะซื้อทาสผิวดำมาเป็นแรงงานในไร่ การใช้แรงงานทาสอเมริกาจึงเริ่มขึ้นพร้อมกับการสร้างอเมริกา จนมีคำกล่าวของผู้ว่าการมลรัฐทางใต้คนหนึ่งว่า “ระบบทาสเป็นรากฐานสำคัญของโครงสร้างสาธารณรัฐ”
ระบบทาสของอเมริกาถือว่าเป็นระบบทาสสมัยใหม่ (Modern Slavery) ที่เกิดชึ้นในช่วงที่สังคมทุนนิยมเริ่มก่อตัวขึ้นระบบทาสอเมริกาขึงมีทวิลักษณ์อันขัดแย้งภายในตัวเอง จากการศึกษาของเยโนเวสี (2005)พบว่า มโนทัศน์ของนายทาสอเมริกันนั้นไม่ได้เป็นเส้นตรงและมีเอกภาพนัก ถึงแม้นายทาสจะได้รับอิทธิพลจากการปฏิวัติของนายทุนก็จริง แต่นายทาสก็ไม่ได้เป็นนายทุนที่จะทำให้สังคมภาคใต้เข้าสู่ทุนนิยมอุตสาหกรรม
แนวคิดทางศาสนาที่สนับสนุนการเป็นนายทาสและทาสนั้น ชาวใต้ผู้ถือครองทาสเชื่อว่าเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดมาโดยพระเจ้า (ordained by god ) โดยอ้างว่าอ้างอิงจากไบเบิล นั่นอาจเป็นเหตุผลหนึ่งด้วยที่ทำให้มลรัฐภาคใต้กล้าประกาศแยกตัวจากสหรัฐเพราะความศรัทธาอย่างแรงกล้านั้นเอง
10. ส่วนในสยาม เศรษฐกิจนั้นอิงอยู่กับการเกษตรแบบยังชีพและการค้าระยะไกลกับโลกเศรษฐกิจแห่งใดแห่งหนึ่งหรือหลายแห่งทั้งทางบกและทางทะเล เมื่อก้าวสู่คริสต์ศตวรรษที่ 19 ระเบียบโลกอยู่ภายใต้อภิมหาอำนาจอย่างอังกฤษ (Pax Britanica) ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมื่อความต้องการทรัพยากรของอังกฤษในการป้อนสู่อุตสาหกรรมมีมากขึ้น อังกฤษจึงเริ่มบูรณาการภูมิภาคนี้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจโลก สยามจึงเข้าสู่กระบวนการที่เรียกว่า “การเข้าสู่ความเป็นสากลของรัฐ” (The Internationalization of State) รัฐสยามกำลังเปลี่ยนโฉมหน้าใหม่จากยุครัตนโกสินทร์ตอนต้นสู่รัฐสยามยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์
ภายหลังสนธิสัญญาเบาว์ริง ปี ค.ศ. 1855 เศรษฐกิจแบบยังชีพ และระบบผูกขาดของพระสินค้าได้แปลเปลี่ยนเป็นการค้าแบบเสรี ต่อมาในรัชกาลที่ 5 เกิดกลุ่มการเมืองที่สนับสนุนให้สยามเดินตามแบบตะวันตกคือ กลุ่ม ”สยามหนุ่ม” นำโดยรัชกาลที่ 5 และอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่สนับสนุนให้สยามปฏิรูปคือ กลุ่ม “สยามเก่า”
เราจะเห็นนโนทัศน์ที่คล้ายกับนายทาสอเมริกันจากกลุ่มสยามเก่า กลุ่มการเมืองนี้เป็นตัวแทนของชนชั้นปกครองรุ่นเก่า หรือมูลนาย ซึ่งยึดโยงอยู่กับเศรษฐกิจที่ยังพอใจกับเก็บผลผลิตส่วนเกินทางแรงงานไพร่อยู่ ทั้งยังเป็นฐานอำนาจทางการเมืองอย่างสำคัญ กลุ่มนี้จึงแสดงความคิดเห็นต่อต้านอย่างชัดเจน แนวคิดของมูลนายไทยยังยึดโยงกับโลกจารีตของสยามอย่างเหนียวแน่น นั่นคือ ศักดินา โดยแนวคิดแบบจักรวาลคติแบบพุทธศาสนาสนับสนุนอยู่
นอกจากนี้จากการศึกษาประวัติศาสตร์แบบมาร์กซิสต์เสนอแนวคิดระบบการผลิตแบบเอเชีย (Asiatic Mode of Production) ซึ่งถือว่าเป็นวิถีการผลิตที่ล้าหลังที่สุด ผู้ปกครองอาจพัฒนาระบบชลประทานเพื่อควบคุมคนใต้ปกครอง โดยเรียกสังคมเช่นนี้ว่า สังคมพลังน้ำ (hydraulic society) ยังมีเรื่องขอบเขตการบังคับเกณฑ์แรงงานระหว่างศักดินาสยามและระบบทาสอเมริกาต่างกันอย่างมาก ด้วยอเมริกามีรากฐานสังคมมาจากยุโรปจึงมีลักษณะเดียวกันคือ นายทาสจะสามารถเกณฑ์แรงงานเฉพาะภายในอาณาเขตของตนเท่านั้น ต่างจากสยามที่สามารถควบคุมทั้งอาณาจักร
11.ความโหดของนายทาสที่กระทำต่อทาสของตนนั้นก็เป็นประเด็นสำคัญอีกประเด็นหนึ่ง ที่นำมาซึ่งแนวคิดการเลิกทาสความโหดร้ายที่ทาสเผชิญในสยามนั้น ไม่ร้ายแรงเท่าในยุโรปหรืออเมริกานั้นคือความจริง เห็นได้จากความเห็นของชาวต่างชาติที่เข้ามาในสยามตั้งแต่ยุคกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย
แต่ในอเมริกาเรียกได้ว่า ไร่ฝ้ายเป็นฝันร้ายของชาวผิวดำอย่างแท้จริง ทาสผิวดำต้องทำงานตลอดทั้งวันจนถึงค่ำ ในฤดูร้อนพวกที่ขุดดินทำงานหนักถึงวันละ 16 ชั่วโมง มีเวลาพักตอนเที่ยงเท่านั้น ทั้งยังมีผู้คุมหวดแส้ที่ถืออยู่ไปมา ฝ่ายเหนือจะใช้ความโหดร้ายนี้เรียกร้องทางศีลธรรม เพื่อความชอบธรรมของฝ่ายตน
ผู้นำการเลิกทาสของทั้งสองประเทศต่างได้รับความสรรเสริญอย่างที่สุด ประธานาธิบดีลิงคอร์นได้รับการขนานนามว่าเป็นวีรบุรุษที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอเมริกา ส่วนรัชกาลที่ 5 ทรงได้รับการถวายพระราชสมัญญา “พระปิยมหาราช” นำมาซึ่ง”วาทกรรม” ถ้อยคำอันจะสรรเสริญบุรุษเรืองนาม 2 ท่านนี้ไปตราบนานเท่านาน
อย่างลิงคอร์นสิ่งที่นำมาซึ่งภาพพจน์ของผู้นำอันยิ่งใหญ่มาจากสุนทรพจน์ “เกตตีสเบิร์ก แอดเดรส” ถูกถ่ายทอดอย่างแพร่หลายทั่วโลก ลิงค์คอร์นยังเป็นตัวอย่างของการเป็นผู้นำที่ดี เห็นได้จากหลายครั้งในการเลือกตั้งสหรัฐไม่ว่าจะเป็นฝ่ายรีพับปิคกันหรือพรรคเดโมแครต ต่างก็จะหวนกลับไปอ้างอิงคำพูดของลิงคอร์นอยู่เสมอ เพื่อแสดงว่าตนสืบทอดเจตนารมณ์จากลิงคอร์น แต่กรณีรัชกาลที่ 5 นั้นมีนัยยะสำคัญอย่างมากต่อสังคมไทย
ญาณินี (2010) ได้สรุปไว้ว่า แม้ว่าสถานการณ์เป็นทาสในสยามจะสิ้งสุดลงแล้ว แต่เรื่องราวของทาสก็ยังถูกหยิบยกขึ้นมาให้ความสำคัญอยู่ โดยเฉพาะการเทิดพระเกียรติเลิกทาสของรัชกาลที่ 5 ไม่ว่าจะเป็นในรัฐพิธีที่เริ่มมาตั้งแต่รัชกาลที่ 6 การประกาศให้วันคล้ายวันสวรรคตรัชกาลที่ 5 เป็นวันหยุด วันปิยมหาราชกลายเป็นวันสำคัญของทั้งสถานที่ราชการและสถานศึกษา
ต่อมาภายหลังยุครัฐบาลสมบูรณาสิทธิราชย์สู่รัฐบาลคณะราษฎร คณะราษฎรต้องการอธิบาย การเลิกทาสใหม่โดยไม่ยึดโยงกับสถาบันกษัตริย์ ในระยะนี้พระราชกรณียกิจการเลิกทาสถูกลดความสำคัญลงอย่างมาก และกลับมาอีกครั้งในสมัยรัฐบาลเผด็จการของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
12.กระแสการเทิดพระเกียรติพระราชกรณียกิจเลิกทาสของรัชกาลที่ 5 กลับมาอย่างยิ่งใหญ่อีกครั้ง พร้อมกับการฟื้นฟูอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ และได้รับสานต่อในรัฐบาลพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ มีการเทิดพระเกียรติโดยเปรียบเทียบระหว่างรัชกาลที่ 5 กับรัชกาลที่ 9 ว่าพระมหากษัตริย์ทั้งสองพระองค์ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอย่างสูงต่อพสกนิกรชาวไทย แนวคิดเช่นนี้ถูกเน้นย้ำในประวัติศาสตร์กระแสหลักมาตลอดช่วงทศวรรษ 1970-1990 ข้อมูลส่วนนี้ได้เบียดบังประวัติศาสตร์กระแสรองอย่างการทำความเข้าใจสภาพชีวิตทาสและระบบทาสไทย
จะเห็นได้ว่า มีกระบวนการของการใช้วาทกรรมเพื่อผลประโยชน์ทางการเมือง ไม่จะเป็นเรื่องของรัชกาลที่ 5 หรือลิงคอร์น เพื่อเป็นเครื่องควบคุมชนชั้นใต้ปกครอง โดยสร้างความทรงจำร่วมนั้นผ่านวาทกรรม หากจะรู้ว่า สังคมใด มีอุดมการณ์ในการปกครองอย่างไร การวิเคราะห์สังคมผ่านศึกษาวาทกรรมที่แพร่หลายในสังคมนั้นก็คงไม่แปลก ประวัติศาสตร์นั้นก็เหมือนคน แต่เป็นคนที่ใส่หน้ากาก หากจะมองให้เห็นความจริง ก็ต้องพิเคราะห์สิ่งที่อยู่ใต้หน้ากากนั้นอย่างถ้วนทีอ้างอิง
__Allan Nevins and henry steele Commager. (1951). A short History of The United States 5th Edition. Newyork: The Washington squre press.
__Chuck Welsko. Who owns Lincoln today? Democrats or Republicans?. Retrieved from Who owns Lincoln today? Democrats or Republicans? – Ford's Theatre (fords.org)
.__the Smithsonian National Museum of African American History & Culture. Vermont 1777: Early Steps Against Slavery. Retrieved from https://nmaahc.si.edu/.../vermont-1777-early-steps....
__โกวิท วงศ์สุรวัฒน์. (1981). ประวัติศาสตร์และการเมืองสหรัฐอเมริกา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์บรรณกิจ.
__กุลลดา เกษบุญชู มี้ด. (2019).ระบอบสมบูรณาสิทธิราชย์: วิวัฒนาการรัฐไทย. นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.
__ชัยอนันต์ สมุทวนิช. (1976). ศักดินากับพัฒนาการของสังคมไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ ห.จ.ก นำอักษรการพิมพ์.
__ญาณินี ไพทยวัฒน์. (2023). ทาสไทย อำนาจ ความกรุณา และปิยมหาราชในภาพจำ. กรุงเทพฯ: มติชน.
__ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. (1963). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ฉบับหอสมุดแห่งชาติ รัชกาลที่ 3 และที่ 4. กรุงเทพฯ: สำพิมพ์คลังวิทยา.
__วิภาวรรณ ตุวยานนท์. (1996). กว่าจะเป็นอเมริกัน. กรุงเทพฯ: โครงการคบไฟ
__สมร นิติทัณฑ์ประภาส. (2005). ประวัติศาสตร์สหรัฐอเมริกา ค.ศ. 1865-1945 : ยุคหลังสงครามกลางเมือง-สงครามโลกครั้งที่ 2 พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
__สรัญญา มูลมา. (2006, กรกฎาคม-กันยายน). โลกทัศน์นายทาสอเมริกัน. วารสารฟ้าเดียวกัน, 4(3), 34-39.
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
