Albendazole: กลไกการออกฤทธิ์และฤทธิ์กำจัดพยาธิ
ทำความรู้จักยา Albendazole
Albendazole เป็นยากลุ่ม benzimidazole broad‑spectrum anthelmintic ที่มีประสิทธิภาพในการรักษาการติดเชื้อพยาธิตัวกลม (nematodes) และพยาธิตัวแบน (cestodes) หลายชนิด อีกทั้งยังมีบทบาทสำคัญในการใช้ร่วมกับโครงการถ่ายพยาธิระดับชุมชนในหลายประเทศทั่วโลก¹
กลไกการออกฤทธิ์ (Mechanism of Action)
หลังการรับประทาน Albendazole จะถูกเปลี่ยนรูปเป็น albendazole sulfoxide โดยกระบวนการ hepatic metabolism ซึ่งเป็นรูปแบบที่ออกฤทธิ์และสามารถกระจายเข้าสู่ตัวปรสิตได้โดยตรง¹
ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยยับยั้งการสร้าง microtubule ผ่านการจับกับ colchicine-sensitive site บน β-tubulin ส่งผลให้กระบวนการ microtubule polymerization หยุดชะงักลง²
ผลที่ตามมาคือการรบกวนกระบวนการนำกลูโคสเข้าสู่เซลล์และการสร้างพลังงาน ทำให้ปรสิตสูญเสียไกลโคเจน เกิดภาวะ energy depletion และตายในที่สุด¹
นอกจากนี้ ข้อมูลจากงานวิจัย in-vitro ล่าสุดพบว่า microtubule บริเวณ tegument ของพยาธิตัวแบน Mesocestoides corti มีความไวต่อ albendazole เป็นพิเศษ โดยการให้ยาเป็นเวลา 48 ชั่วโมงสามารถลดการสังเคราะห์โปรตีนในระดับเซลล์ลงได้ประมาณ 47%³
ขอบข่ายการกำจัดพยาธิ (Anthelmintic Spectrum)
Albendazole เป็นยาถ่ายพยาธิที่ออกฤทธิ์ครอบคลุมกว้าง โดยเฉพาะกลุ่มพยาธิตัวกลม (nematodes) ซึ่งเป็นกลุ่มที่ตอบสนองต่อยาได้ดี ตัวอย่างเช่น Ascaris lumbricoides, Ancylostoma duodenale, Necator americanus, Enterobius vermicularis, Strongyloides stercoralis และ Trichinella spiralis¹ ถือเป็นพยาธิที่ albendazole สามารถกำจัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
อย่างไรก็ตาม ในกรณีของ Trichuris trichiura หรือ whipworm ประสิทธิผลของ albendazole ยังอยู่ในระดับปานกลาง โดยรายงานการศึกษาแบบ meta-analysis ในปี 2024 จากเอธิโอเปียพบว่า cure rate เฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 39% ซึ่งถือว่าต่ำกว่า cure rate ของ Ascaris และ hookworm ที่มักเกิน 90%⁵
สำหรับพยาธิตัวแบน (cestodes) Albendazole มีบทบาทสำคัญในการรักษา cystic hydatid disease จาก Echinococcus granulosus และ neurocysticercosis จาก Taenia solium ซึ่งมักต้องใช้ยาขนาดสูงติดต่อกันหลายสัปดาห์ภายใต้การติดตามอาการอย่างใกล้ชิด¹
ในทางตรงกันข้าม พยาธิ(trematodes) อย่างเช่น Schistosoma และ Opisthorchis ไม่ตอบสนองต่อ albendazole โดยยาที่แนะนำเป็นหลักในกรณีนี้คือ praziquantel ตามแนวทางขององค์การอนามัยโลก⁴
การใช้ยาตามแนวทางสาธารณสุขและขนาดยาแนะนำ
ในระดับสาธารณสุข Albendazole ถูกบรรจุอยู่ในโครงการ Mass Drug Administration (MDA) โดยองค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้ใช้ albendazole ขนาด 400 mg ปีละ 1–2 ครั้งในพื้นที่ที่มีอัตราการพบพยาธิ (soil-transmitted helminths: STH) ≥ 20%⁴
สำหรับแนวทางของ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ปี 2025 ได้กำหนดให้ albendazole เป็นยาหลักสำหรับการรักษาล่วงหน้า (empirical treatment) ในผู้ลี้ภัยจากภูมิภาค Sub-Saharan Africa เพื่อลดภาระของการติดเชื้อ STH⁷
ขนาดมาตรฐานที่แนะนำสำหรับการ deworming ในผู้ใหญ่และเด็กที่มีอายุมากกว่า 2 ปี คือ albendazole 400 mg รับประทานครั้งเดียว โดยควรรับประทานพร้อมอาหารที่มีไขมันสูงเพื่อเพิ่มการดูดซึมเข้าสู่ระบบทางเดินอาหารอย่างมีประสิทธิภาพ
ความปลอดภัยและข้อควรระวัง
Albendazole โดยทั่วไปมีความปลอดภัยดี อาการไม่พึงประสงค์พบไม่บ่อย เช่น ปวดท้อง คลื่นไส้ หรือเวียนศีรษะ¹ อย่างไรก็ดี เมื่อใช้ยาในขนาดสูงหรือเป็นเวลานาน แนะนำให้ติดตาม liver enzyme และ complete blood count (CBC) เป็นระยะ¹
- หญิงตั้งครรภ์ ควรหลีกเลี่ยงการใช้ในไตรมาสแรก และพิจารณาใช้หลังไตรมาสแรกได้เฉพาะเมื่อประโยชน์ชัดเจน ภายใต้การดูแลของแพทย์²
- ผู้ป่วยโรคตับ หลีกเลี่ยงในกรณีมี acute hepatitis หรือ severe hepatic impairment; หากจำเป็นต้องใช้ในผู้ที่มี chronic liver disease ให้ติดตาม LFT อย่างใกล้ชิด²
- Drug interaction ควรระมัดระวังเมื่อใช้ร่วมกับยากันชักกลุ่ม enzyme-inducer (phenytoin, carbamazepine, phenobarbital) เพราะอาจลดระดับ albendazole sulfoxide และทำให้ประสิทธิภาพของยาลดลง²
สาระสำคัญที่ประชาชนควรทราบ
- Albendazole ออกฤทธิ์โดยทำให้พยาธิตาย ผ่านการรบกวนโครงสร้างของ microtubule และยับยั้งกระบวนการสร้างพลังงานภายในตัวพยาธิ ส่งผลให้พยาธิสูญเสียความสามารถในการดำรงชีวิตและตายลงในที่สุด
- ยาครอบคลุมพยาธิได้หลากหลายชนิด โดยเฉพาะกลุ่มพยาธิตัวกลมในระบบทางเดินอาหาร ซึ่งเป็นกลุ่มที่พบได้บ่อยในประชากรไทย
- การใช้ albendazole ขนาด 400 mg รับประทานครั้งเดียว เหมาะสำหรับการถ่ายพยาธิเพื่อป้องกันทั่วไป แต่ในบางภาวะ เช่น neurocysticercosis หรือ hydatid disease อาจต้องใช้ติดต่อกันหลายวันภายใต้การดูแลของแพทย์
- โครงการถ่ายพยาธิในโรงเรียน ตามแนวทางขององค์การอนามัยโลก (WHO) และกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ใช้ albendazole เป็นยาหลัก ซึ่งมีความปลอดภัยสูงเมื่อใช้ในขนาดที่แนะนำ
- ผู้ที่อยู่ในภาวะพิเศษ เช่น หญิงตั้งครรภ์ ผู้ป่วยโรคตับ หรือผู้ที่รับประทานยาหลายชนิดพร้อมกัน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มใช้ยา เพื่อหลีกเลี่ยงผลข้างเคียงหรือปฏิกิริยาระหว่างยา
เอกสารอ้างอิง
1. Malik K, Dua A. Albendazole. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025.
2. DrugBank Online. Albendazole (DB00518): mechanism of action and pharmacology. 2025.
3. Guarnaschelli I, Koziol U. Albendazole specifically disrupts microtubules and protein turnover in the tegument of the cestode Mesocestoides corti. PLoS Pathog. 2025;21(6):e1013221.
4. World Health Organization. Soil-transmitted helminth infections: fact sheet. 2023 Jan 18.
5. Sisay M, Damtie D, Hailu T. Efficacy of albendazole against soil-transmitted helminth infections in Ethiopia: systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2024;14:21970.
6. Assefa A, Tegegne Y, Zewdie M, et al. Efficacy of 400 mg albendazole against soil-transmitted helminths among school children, Northwest Ethiopia. Health Sci Rep. 2024;7:e2041.
7. Centers for Disease Control and Prevention. Guidance for overseas presumptive treatment of strongyloidiasis and other intestinal parasites. 2025.
8. Malik H, Din MFU, Faizan MA, et al. Efficacy and safety of ivermectin–albendazole combination versus ivermectin or albendazole monotherapy in soil-transmitted helminthiasis: systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2025;104(3):e41280.
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
