💊การใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดกินระยะสั้น: ข้อบ่งชี้ที่เหมาะสมในการดูแลปฐมภูมิ
ยาสเตียรอยด์ชนิดกินระยะสั้น (Short-term systemic corticosteroids) มักถูกสั่งจ่ายในคลินิกผู้ป่วยนอกบ่อยครั้ง อย่างไรก็ตาม การทบทวนหลักฐานทางการแพทย์พบว่า การใช้ยาดังกล่าวในหลายภาวะยังขาดหลักฐานสนับสนุน หรือบางกรณีมีหลักฐานที่คัดค้านการใช้ และมีความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงที่สำคัญ แม้ใช้ในระยะสั้นก็ตาม
♉ สรุปสถานการณ์การสั่งใช้ยาในปัจจุบัน:
▪️ ข้อมูลการสั่งจ่ายยาชี้ว่า ผู้ใหญ่ 21% ได้รับ systemic corticosteroids ระยะสั้น (<30 วัน) ในช่วง 3 ปี
▪️โรคที่ถูกสั่งจ่ายยานี้บ่อยที่สุดได้แก่ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน อาการปวดหลัง ภูมิแพ้จมูก และหลอดลมอักเสบเฉียบพลัน
▪️การศึกษาขนาดใหญ่พบว่า การใช้สเตียรอยด์ระยะสั้นเพิ่มความเสี่ยงต่อ:
ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (Sepsis): เพิ่มขึ้น 5.3 เท่า
ลิ่มเลือดอุดตัน (Venous thromboembolism): เพิ่มขึ้น 3.3 เท่า
กระดูกหัก (Fracture): เพิ่มขึ้น 1.9 เท่า
จํานวนผู้ป่วยที่จะเกิดอันตรายเพิ่มขึ้น (Number Needed to Harm): กระดูกหัก 140 ราย, ลิ่มเลือดอุดตัน 454 ราย, ติดเชื้อในกระแสเลือด 1,250 ราย
🔰สรุปหลักฐานการใช้ยาสเตียรอยด์ระยะสั้นสำหรับภาวะที่พบบ่อย (จากบทความ):
🚫 หลอดลมอักเสบเฉียบพลัน (Acute Bronchitis)
ไม่มีประโยชน์ในการลดระยะเวลา หรือความรุนแรงของอาการไอ ไม่แนะนำสำหรับผู้ป่วยที่ไม่มีโรคหอบหืด หรือ COPD
🚫 ต่อมทอนซิลอักเสบ/เจ็บคอ (Acute Pharyngitis)
ไม่มีประโยชน์ในผู้ใหญ่ที่มีอาการเล็กน้อยถึงปานกลาง ไม่แนะนำสำหรับอาการเจ็บคอทั่วไป
🚫 ภูมิแพ้จมูก (Allergic Rhinitis)
ไม่แนะนำ เนื่องจากมีทางเลือกที่ดีกว่าคือสเตียรยด์พ่นจมูก
ได้ผลไม่แตกต่างระหว่างยากินกับการใช้สเตียรอยด์พ่นจมูก และมีความเสี่ยงเกิดผลข้างเคียงทั่วร่างกาย (systemic side effects)
⚠️ไซนัสอักเสบเฉียบพลัน (Acute Sinusitis)
ไม่แนะนำให้ใช้เป็นประจำ
ประโยชน์ไม่ชัดเจนเมื่อใช้เป็นยาเดี่ยว
อาจช่วยได้เมื่อใช้ร่วมกับยาปฏิชีวนะ แต่บทบาทที่แท้จริงของสเตียรอยด์ไม่แน่ชัด
⚠️ ปวดร้าวลงขาจากหลัง (Lumbar Radiculopathy)
ไม่แนะนำให้ใช้เป็นประจำ
หลักฐานไม่สอดคล้อง และไม่น่าเชื่อถือ
พบว่าช่วยให้อาการทางฟังก์ชันดีขึ้นเล็กน้อย แต่ไม่ช่วยลดอาการปวด และไม่ลดความจำเป็นในการผ่าตัด
✅ เกาต์เฉียบพลัน (Acute Gout)
มีประสิทธิภาพเทียบเท่ากับยา NSAIDs และมีอาการข้างเคียงน้อยกว่า NSAIDs รุ่นเก่า ในด้านการระคายเคืองกระเพาะอาหาร
เป็นทางเลือกการรักษาที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย หลังจากวินิจฉัยแยกโรคข้ออักเสบจากการติดเชื้อ (Septic joint)
🚫 กลุ่มอาการข้อไหล่ติด (Adhesive Capsulitis)
ไม่มีหลักฐานสนับสนุน ไม่แนะนำการใช้ systemic steroids ให้ใช้ systemic therapy (การฉีดเข้าข้อได้ผลดีกว่า)
🚫 โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis) และ เอ็นอักเสบ (Tendinopathy) อื่นๆ
ไม่แนะนำเนื่องจากขาดหลักฐาน
ไม่มีหลักฐานที่ดีสนับสนุนการใช้
🚫 โรคปลายประสาทอักเสบ (Carpal Tunnel Syndrome)
ไม่แนะนำเป็นทางเลือกแรก
อาจได้ผลในระยะสั้น (2-4 สัปดาห์) แต่ไม่เหมาะเป็นการรักษาขั้นแรก เนื่องจากยาฉีดได้ผลดีกว่า และ การฝังเข็มให้ผลดีกว่าในระยะยาว
✅ ใบหน้าอัมพาต (Bell Palsy)
มีประสิทธิภาพสูงในการช่วยฟื้นฟูการทำงานของเส้นประสาท แนะนำให้ใช้โดยเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงหลังเกิดอาการ (prednisolone 50-60 mg/day เป็นเวลา 10 วัน)
⚠️ งูสวัด (Herpes Zoster)
ไม่แนะนำให้ใช้เป็นประจำ เนื่องจากประโยชน์ไม่ชัดเจนและมีความเสี่ยง
อาจช่วยลดความปวดฉับพลัน เมื่อใช้ร่วมกับยาต้านไวรัส แต่ไม่ป้องกันภาวะปวดตามแนวประสาท (postherpetic neuralgia) และมีอันตรายจากการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อน
✅ ผื่นผิวหนังอักเสบจากสารก่อภูมิแพ้ (Allergic Contact Dermatitis)
แนะนำสำหรับกรณีรุนแรง (เกิน 20% ของพื้นที่ผิว) และแนะนำให้ใช้ 14 วันเพื่อป้องกันอาการกำเริบซ้ำ
‼️ ผลข้างเคียงที่สำคัญ (Adverse Effects): แม้ใช้ในระยะสั้น
น้ำตาลในเลือดสูง
ความดันโลหิตสูง
อารมณ์แปรปรวนและปัญหาการนอน
ภาวะกดภูมิ (เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ)
กระดูกหัก
ลิ่มเลือดอุดตัน
เนื้อเยื่อตายจากขาดเลือด (Avascular necrosis) – อาจเกิดขึ้นแม้ได้รับยาเพียงครั้งเดียว
⭕ บทสรุปสำหรับการปฏิบัติงาน:
▪️ systemic corticosteroids ระยะสั้น ไม่ใช่ยาที่ "ไร้ภัย" และควรสั่งจ่ายด้วยความระมัดระวัง
▪️หลีกเลี่ยงการสั่งจ่ายสำหรับโรคที่ไม่มีหลักฐานชัดเจนรองรับ (เช่น หลอดลมอักเสบ ไซนัสอักเสบ ภูมิแพ้จมูก)
▪️ พิจารณาใช้เมื่อมีหลักฐานสนับสนุนที่ดี และหลังจากชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์และความเสี่ยงแล้ว (เช่น โรคเบลล์พัลซี เกาต์เฉียบพลัน)
▪️ เภสัชกรต้องแจ้งผู้ป่วยเกี่ยวกับผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้ แม้จะใช้ยาในระยะเวลาสั้น
🇹🇭 สำหรับประเทศไทย แม้ว่ายาสเตียรอยด์ชนิดกินบางชนิดจัดเป็นยาควบคุมพิเศษ ที่เภสัชกรสามารถจ่ายยาได้เมื่อมีใบสั่งยา ซึ่งระบบใบสั่งยาในประเทศไทยถือว่าไร้ประสิทธิภาพ จึงถือได้ว่าร้านยาในปัจจุบันไม่มีสเตียรอยด์ชนิดกินจำหน่ายมานานมากแล้ว
.
.
💢Short-Term Systemic Corticosteroids: Appropriate Use in Primary Care, Am Fam Physician. 2020;101(2):89-94, December 16, 2019
.
BETTERCM 2025.10.02
บทความอื่น
‼️ข้อควรระวังของการใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดกินระยะสั้นในเด็ก
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
