⭐ ตอนที่ 1/3 — ระบบน้ำเจ้าพระยาไม่ใช่สี่เส้น แต่คือระบบเดียวกันทั้งภาคเหนือ–กลาง
หัวข้อครอบคลุม:
(1) ภาพรวมลุ่มเจ้าพระยา
(2) แผนที่น้ำ 9 ลุ่มน้ำ
(3) ทำไมต้องมองแบบ “ระบบเดียว” ก่อนจะตอบคำถามเรื่องเขื่อนในลุ่มน้ำยม
ตอนที่ 1 — ต้นน้ำทั้งสี่สาย: ปิง–วัง–ยม–น่าน ไม่เคยแยกจากกันเลย
เวลาคนไทยพูดถึงลุ่มน้ำเจ้าพระยา เรามักนึกถึงแม่น้ำ 4 สายทางเหนือที่มารวมกันที่นครสวรรค์ แต่ในความเป็นจริง ระบบน้ำนี้ “ไม่เคย” ทำงานแบบแม่น้ำ 4 สายแยกกันเลยสักปีเดียว น้ำฝน–น้ำท่าในพื้นที่ทั้งหมดย่อยกลายเป็นระบบเดียว เหมือนสายน้ำหลายสายที่ไหลเข้าหัวใจเดียวกัน
เมื่อผมมองลุ่มน้ำแบบ “ระบบเดียว” สิ่งที่เห็นชัดคือ
น่านเป็นเส้นที่ให้น้ำมากที่สุดในระบบ
ยมเป็นเส้นที่ยัง “ไหลอิสระ” อยู่ เพราะไม่มีเขื่อนใหญ่คุม
ปิงมีเขื่อนภูมิพลคอยหน่วงน้ำและตัดยอดน้ำหลาก
วังเป็นลำน้ำขนาดเล็กที่มีบทบาทรอง
นอกจากนี้ ยังมีลุ่มน้ำสะแกกรัง–ป่าสัก–ท่าจีน–บางปะกง ซึ่งแม้ไม่ได้ไหลรวมกันเป็นเส้นเดียว แต่ทำงานเชื่อมโยงกันผ่านโครงสร้างน้ำ ระบบผันน้ำฝั่งตะวันตก–ตะวันออก และแรงหนุนจากทะเลอ่าวไทยในฤดูน้ำหลาก
นี่คือเหตุผลที่ผมย้ำเสมอว่า
ถ้าเราถามว่า “ควรสร้างเขื่อนใหญ่ในแม่น้ำยมไหม” คำตอบจะไม่เคยอยู่ในลุ่มน้ำยมเพียงแห่งเดียว
แต่เกี่ยวข้องกับระบบน้ำทั้งประเทศ ตั้งแต่ป่าเหนือ นาข้างลุ่ม จนถึงปากน้ำเจ้าพระยาที่กรุงเทพฯ
**ผมจึงเริ่มด้วยคำถามสำคัญที่สุดก่อน:
“ถ้าเราทำอะไรในแม่น้ำยม ระบบทั้งหมดจะเปลี่ยนไปอย่างไร?”**
เพื่อให้ตอบคำถามนี้ได้อย่างตรงไปตรงมา เราต้องใช้กรอบวิเคราะห์คู่กันสองอย่าง
FBC – Function-Based Clusters
→ มองพื้นที่ตาม “หน้าที่ของน้ำ” ไม่ใช่ตามขอบเขตจังหวัด
เช่น ป่าต้นน้ำ – พื้นที่เกษตร – ทุ่งรับน้ำ – เมือง – โครงสร้างน้ำ – ชุมชนเปราะบาง
SEA – Strategic Environmental Assessment
→ ทบทวนผลกระทบทั้งระบบก่อนตัดสินใจ ไม่ใช่เฉพาะพื้นที่ที่ตั้งเขื่อน
สองกรอบนี้รวมกัน ทำให้เราเห็นทั้ง “โครงสร้างน้ำ” และ “โครงสร้างของคน” ว่าเปลี่ยนแปลงอย่างไรหากมี หรือไม่มีเขื่อนในแม่น้ำยม
ความจริงข้อหนึ่งที่ผมพบคือ
แม่น้ำยมกับน่านร่วมกันให้น้ำท่าลงเจ้าพระยา มากกว่าปิง–วังรวมกันในระยะยาว
แต่ความจริงอีกข้อหนึ่งก็คือ
ลุ่มน้ำยมไม่สามารถสรุปด้วยตัวเลขเดียวได้
เพราะต้องดูทั้ง…
ปริมาณน้ำรวมทั้งปี
ลักษณะน้ำท่วม–น้ำหลาก
พื้นที่รับน้ำท้องถิ่น
โครงสร้างน้ำของปิง–วัง–น่านที่อยู่ข้างเคียง
อิทธิพลทะเลหนุนที่ปลายเจ้าพระยา
ช่องทางระบายผ่านทุ่งเจ้าพระยาและทุ่งบางระกำ
ทั้งหมดนี้เกี่ยวพันกับคำถามเดียว คือ
หากเพิ่มโครงสร้างใหญ่เข้าไปในแม่น้ำยม ระบบรวมจะดีขึ้นจริงไหม หรือเพียงย้ายปัญหาไปยังลุ่มน้ำใกล้เคียง?
นี่คือประเด็นที่ผมจะพาท่านผู้อ่านไปร่วมคิดต่อในตอนที่ 2 และ 3 ครับ
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
