EP. 1
พวกเราคนไทยเติบโตมา ใกล้ชิดกับระบบที่ผูกขาดอำนาจมาตั้งแต่เด็ก อยู่ใกล้เผด็จการ อยู่ใกล้อำนาจนิยม อยู่ใกล้โครงสร้างที่คนส่วนน้อยตัดสินใจแทนคนทั้งประเทศ มากกว่าการอยู่กับประชาธิปไตยจริงๆ ด้วยซ้ำ ประชาธิปไตยที่เราคุ้นเคยจึงเป็นของเว้าแหว่ง พิการ ชำรุด หรือพูดกันตรงๆ คือเป็นประชาธิปไตยปลอม เราเลยพอจะเข้าใจตรรกะของประเทศอย่างจีนได้ไม่ยาก
ก่อนอื่นต้องแยกให้ออกก่อนว่า คอมมิวนิสต์คืออะไร และจีนที่เรียกว่าคอมมิวนิสต์นั้น เป็นคอมมิวนิสต์แบบไหน
ถ้าย้อนกลับไปยุคเหมาเจ๋อตุง จีนในตอนนั้นคือคอมมิวนิสต์แบบจริงจังและโหดร้าย การสร้างรัฐใหม่ต้องแลกมาด้วยชีวิตประชาชนมหาศาล การปฏิวัติวัฒนธรรม การกวาดล้างศัตรูทางความคิด ความอดอยากจากนโยบายก้าวกระโดดไกล ชาวบ้านล้มตายเป็นสิบๆล้านคน นี่คือความโหดหูรันทดที่เป็นต้นทุนของจีนยุคใหม่ เป็นราคาที่รัฐเลือกจะให้ประชาชนจ่าย เพื่อสร้างรากฐานประเทศให้แข็งแรงในสายตาผู้นำ
ถ้าจะหาตัวอย่างคอมมิวนิสต์แบบสุดโต่งจริงๆ เกาหลีเหนือคือภาพนั้น เป้าหมายคือยูโทเปียในอุดมคติ ประชาชนแทบไม่มีศาสนา ไม่มีเสรีภาพ เจริญอยู่ด้านเดียวคือกองทัพ เพราะผู้นำเป็นเผด็จการแบบสืบสายเลือด คล้ายระบบกษัตริย์ในรูปแบบใหม่ และจนถึงวันนี้ก็ยังไปไม่ถึงยูโทเปียตามอุดมการณ์คอมมิวนิสต์ด้วยซ้ำ
แต่จีนไม่ใช่แบบนั้นแล้ว
จีนวันนี้ ถ้าพูดกันตามตรง แทบไม่เหลือกลิ่นอายคอมมิวนิสต์ในชีวิตประจำวันเลย ระบบเศรษฐกิจของจีนคือทุนนิยมเต็มตัว เป็นทุนนิยมที่คัดลอกจากตะวันตกแทบทั้งหมด เปิดตลาด แข่งขัน ผลิต ส่งออก สร้างบริษัทยักษ์ใหญ่ ถ้าไม่ทำแบบนี้จีนอยู่ไม่ได้แน่นอน
สิ่งที่จีนทำคือ แยกเศรษฐกิจกับการเมืองออกจากกัน
เศรษฐกิจกระจายอำนาจให้ท้องถิ่น แข่งขันกันพัฒนา แข่งกันดึงการลงทุน
แต่การเมืองรวมศูนย์อำนาจแน่น ไม่มีการเลือกตั้งระดับชาติ ไม่มีการท้าทายอำนาจพรรค
พูดง่ายๆ คือ ปล่อยให้คนรวยได้ แข่งได้ ทำธุรกิจได้ แต่ห้ามยุ่งกับอำนาจรัฐ
นี่แหละคือเหตุผลที่จีนพัฒนาเร็ว เพราะตัดความวุ่นวายทางการเมืองออกไปทั้งหมด รัฐตัดสินใจเร็ว วางแผนยาว ลงทุนโครงสร้างพื้นฐานแบบไม่ต้องฟังเสียงคัดค้านมากนัก รถไฟความเร็วสูง เมืองใหม่ โรงงาน เทคโนโลยี ทุกอย่างเดินหน้าแบบรถถัง
แต่คำถามสำคัญคือ มันแลกกับอะไร
แลกกับเสรีภาพ
แลกกับสิทธิในการพูด
แลกกับศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ในหลายกรณี
แลกกับความกลัวที่ประชาชนจำนวนมากไม่กล้าคิด ไม่กล้าถาม ไม่กล้าวิจารณ์
แล้วถ้าจีนเป็นประชาธิปไตย จะพัฒนาได้แบบนี้ไหม
คำตอบตรงไปตรงมาคือ อาจไม่เร็วขนาดนี้ และอาจไม่เป็นเส้นตรงแบบที่พรรคคอมมิวนิสต์จีนทำได้ แต่ก็ไม่ได้แปลว่าจะเลวร้ายกว่าเสมอไป
ถ้าจีนเป็นประชาธิปไตย การตัดสินใจจะช้าลงจริง การคัดค้านจะมากขึ้นจริง โครงการบางอย่างอาจถูกเบรกเพราะกระทบชุมชนหรือสิ่งแวดล้อม แต่ในอีกด้านหนึ่ง ประชาชนจะไม่ต้องเป็นแค่ต้นทุนของความยิ่งใหญ่ของชาติ จะมีสิทธิ์ปฏิเสธ มีสิทธิ์เลือก มีสิทธิ์ผิดพลาดและแก้ไข
สิ่งที่น่าสนใจคือเสียงของคนจีนจำนวนไม่น้อยที่ออกไปใช้ชีวิตในโลกตะวันตก คนจีนที่ถือสัญชาติอเมริกันหรือเป็นเอเชียอเมริกัน หลายคนซึมซับหลักประชาธิปไตยอย่างลึกซึ้ง พวกเขาเห็นชัดว่า เสรีภาพในการพูด เสรีภาพในการเลือกผู้นำ และระบบตรวจสอบอำนาจ ทำให้ชีวิตมนุษย์มีคุณค่า ไม่ใช่แค่ฟันเฟืองของรัฐ
คนจีนกลุ่มนี้จำนวนมากไม่ได้ปฏิเสธความสำเร็จของจีน แต่ก็ไม่ได้อยากกลับไปอยู่ในระบบที่ต้องระวังทุกคำพูด ต้องเซ็นเซอร์ความคิดตัวเอง และต้องยอมรับว่าชีวิตคนธรรมดาอาจถูกสละได้เพื่อเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่ของชาติ
สุดท้ายแล้ว คำถามว่า ระบอบไหนดีกว่า อาจไม่ใช่คำถามที่ถูกต้องที่สุด
คำถามที่ตรงกว่าอาจเป็น ระบอบนั้นทำให้ใครรุ่งเรือง และใครต้องแบกรับความเจ็บปวด
จีนพัฒนาเร็วจริง แต่ไม่ใช่เพราะคอมมิวนิสต์บริสุทธิ์
จีนพัฒนาได้เพราะอำนาจรวมศูนย์ผสมทุนนิยม และเพราะประชาชนยอมจ่ายราคาที่หนักหนามาก
และไม่ใช่ว่าทุกสังคมจะยอมจ่ายราคาแบบนั้นได้ หรือควรต้องจ่ายตั้งแต่แรก
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
