เมืองพล: จากค่ายพักทัพที่ถูกลืม
สู่ชุมชนรถไฟแห่งอีสาน
ถ้าเมืองหนึ่งจะเติบโตได้
บางครั้งจุดเริ่มต้นอาจไม่ใช่ตลาด ไม่ใช่ถนน
แต่คือ “ค่ายพักทัพ” ที่ถูกหลงลืมไปตามกาลเวลา
เมืองพล จังหวัดขอนแก่น คือหนึ่งในเมืองที่เติบโตจากร่องรอยทางประวัติศาสตร์
จากค่ายพักทัพสมัยพระเจ้าตากสิน
สู่การเป็นชุมชนรถไฟและศูนย์กลางผู้คนในภาคอีสาน
“สถานีรถไฟเมืองพล จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เมืองพลก้าวจากชุมชนท้องถิ่น สู่เมืองศูนย์กลางการคมนาคม”
ค่ายพักทัพริมบึงละเลิงหวาย: จุดเริ่มต้นของเมือง
ก่อนปี พ.ศ. 2349 พื้นที่อำเภอพลในปัจจุบันยังเป็นเพียงหมู่บ้านเล็ก ๆ ในการปกครองของเมืองชลบถวิบูลย์ แต่ด้วยทำเลที่ตั้งซึ่งมีแหล่งน้ำอุดมสมบูรณ์และเหมาะแก่การตั้งค่ายทหาร พื้นที่แห่งนี้จึงมีบทบาทสำคัญในเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ช่วงปลายกรุงธนบุรี
ในปี พ.ศ. 2321 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดให้พระยาจักรีและพระยาสุรสีห์ยกทัพไปปราบเจ้าสิริบุญสาร ณ เวียงจันทร์ ระหว่างการเดินทัพ กองทัพได้หยุดพักบริเวณเนินดินใกล้บึงละเลิงหวาย และตั้งค่ายพักทัพขึ้นชั่วคราว มีการขุดคูน้ำและคันดินล้อมรอบเพื่อป้องกันข้าศึก ซึ่งปัจจุบันยังพอปรากฏร่องรอยให้เห็น
“บึงละเลิงหวาย แหล่งน้ำสำคัญและที่ตั้งค่ายพักทัพในสมัยกรุงธนบุรี ซึ่งกลายเป็นจุดกำเนิดของชุมชนเมืองพล” ที่มาของภาพ: เพจKhon Kaen City : ขอนแก่นซิตี้
หลังเสร็จสิ้นภารกิจทางทหาร ค่ายพักทัพแห่งนี้ถูกทิ้งร้าง ก่อนที่ผู้คนจะเริ่มอพยพเข้ามาจับจองพื้นที่ ทำไร่ทำนา และตั้งถิ่นฐานถาวร จนเกิดเป็น “บ้านเมืองพล” อย่างเป็นทางการในเวลาต่อมา
จากหมู่บ้านสู่การเป็นอำเภอ
การปฏิรูประบบการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5 ส่งผลให้บ้านเมืองพลได้รับการยกฐานะเป็นตำบล แต่ยังคงขึ้นกับอำเภอชนบท ซึ่งตั้งอยู่ห่างไกล ทำให้การติดต่อราชการไม่สะดวก
ในปี พ.ศ. 2457 กระทรวงมหาดไทยจึงยกฐานะตำบลเมืองพลขึ้นเป็น “อำเภอพล” โดยมีขุนมัชการธนานุรักษ์ (แสง ภาสะฐิติ) เป็นนายอำเภอคนแรก ที่ว่าการอำเภอแห่งแรกตั้งอยู่บริเวณวัดสระจันทร์วาส
การเป็นอำเภอทำให้เมืองพลเริ่มมีบทบาทในฐานะศูนย์กลางการปกครอง หน่วยงานราชการ โรงเรียน และบริการสาธารณะต่าง ๆ ทยอยเข้ามาตั้งในพื้นที่ ส่งผลให้จำนวนประชากรเพิ่มขึ้น และโครงสร้างของเมืองเริ่มขยายตัวอย่างเป็นรูปธรรม
ชุมชนสถานีรถไฟ: จุดเปลี่ยนของเมือง
จุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดของเมืองพลเกิดขึ้นพร้อมกับการขยายเส้นทางรถไฟสายอีสาน ชุมชนเดิมที่ตั้งอยู่บริเวณบึงละเลิงหวายค่อย ๆ เคลื่อนย้ายมายังพื้นที่รอบสถานีรถไฟ ซึ่งกลายเป็นศูนย์กลางใหม่ของการคมนาคมและเศรษฐกิจ
ผู้คนหลากหลายกลุ่ม โดยเฉพาะชาวจีนและไทยเชื้อสายจีน เข้ามาตั้งถิ่นฐาน ประกอบอาชีพค้าขาย รับซื้อของป่าจากชาวบ้าน และตั้งกิจการขนาดย่อม ทำให้ชุมชนแห่งนี้มีชีวิตชีวาและเติบโตอย่างรวดเร็ว
“ชุมชนรอบสถานีรถไฟเมืองพล ศูนย์กลางการค้าและการเดินทางที่หล่อหลอมวิถีชีวิตผู้คนหลากหลายเชื้อชาติ”
ในปี พ.ศ. 2476 สถานีรถไฟเมืองพลเปิดใช้อย่างเป็นทางการ ยิ่งตอกย้ำบทบาทของเมืองพลในฐานะจุดเชื่อมต่อสำคัญของภูมิภาค ความเจริญด้านการศึกษาเกิดขึ้นควบคู่กัน มีการก่อตั้งโรงเรียนซู่เอ็ง และต่อมาคือโรงเรียนเทศบาลพลประชานุกูล เพื่อรองรับลูกหลานของชุมชน
“โรงเรียนซู่เอ็ง จุดเริ่มต้นของการศึกษาชุมชนเมืองพล ก่อนการขยายตัวของระบบการศึกษาท้องถิ่น”
เมืองพล: พื้นที่ประวัติศาสตร์ที่ยังมีชีวิต
การขยายตัวของอำเภอพลไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว หากแต่เป็นผลสะสมของภูมิศาสตร์ เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ การปกครอง และการเคลื่อนย้ายของผู้คน เมืองพลจึงไม่ใช่เพียงเมืองทางกายภาพ หากแต่เป็น “พื้นที่ความทรงจำ” ที่สะท้อนพัฒนาการของสังคมอีสานในระดับท้องถิ่นได้อย่างชัดเจน
หมายเหตุผู้เขียน
บทความนี้เรียบเรียงและปรับจากงานศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
อาศัยเอกสารทางราชการ งานวิชาการ และข้อมูลจากชุมชนในพื้นที่
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
