Blockdit Logo (Mobile)
จิตวิทยา E+
•
1 ก.พ. เวลา 10:55 • การศึกษา

การเรียนรู้จากการถูกลงโทษ

การลงโทษสามารถหยุดพฤติกรรมได้รวดเร็ว แต่ไม่ยั่งยืน
การเปรียบเทียบระหว่างการเรียนรู้แบบเสริมแรง กับการเรียนรู้จากการถูกลงโทษ
การเรียนรู้จากการถูกลงโทษ เป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกับการเรียนรู้แบบเสริมแรง กล่าวคือ แทนที่จะให้สิ่งที่พึงปรารถนาหรือนำสิ่งที่ไม่พึงปรารถนาออกเหมือนการเรียนรู้แบบเสริมแรง การลงโทษกลับให้สิ่งที่ไม่พึงปรารถนาหรือนำสิ่งที่พึงปรารถนาออกไปแทน
การลงโทษคน ๆ หนึ่ง สามารถหยุดยั้งหรือลดพฤติกรรมที่ไม่ต้องการของคน ๆ นั้น ได้อย่างรวดเร็วและรุนแรง สิ่งนี้มีประโยชน์เมื่อต้องการรีบห้ามไม่ให้คน ๆ นั้นกระทำสิ่งนั้น ณ เวลานั้น โดยทันทีทันใด
อาทิ เมื่อครูจับได้ว่านักเรียนแอบกินขนมในห้องเรียน ครูก็เลยทำโทษนักเรียน ทำให้นักเรียนหยุดกินขนมอย่างทันที พร้อมทั้งจะไม่ทำสิ่งนั้นต่อในระยะเวลาหนึ่ง ๆ
อย่างไรก็ตาม สิ่ง ๆ นี้จะเป็นข้อดีข้อเดียวของการลงโทษ เพราะว่าการลงโทษสร้างผลเสียมากกว่าผลดี ไม่เหมือนกับการเรียนรู้แบบเสริมแรงที่แม้จะทำได้ช้ากว่า แต่ก็ยั่งยืนกว่า
ข้อเสียของการลงโทษมีหลายประการ
ประการแรกคือ คนที่ถูกลงโทษมีโอกาสย้อนกลับมากระทำพฤติกรรมที่ถูกลงโทษเหมือนเดิม เมื่อไม่มีผู้ลงโทษในตอนนี้ กาลเวลาได้ผ่านไป หรือมีบริบทที่เปลี่ยนไป เพราะการลงโทษจะสร้างการเรียนรู้ที่รุนแรงและเจาะจงไปที่บริบทแคบ ๆ ส่งผลให้ผู้ถูกลงโทษเรียนรู้ได้แค่ "เวลาปลอดภัย" กับ "เวลาอันตราย"
อาทิ ถ้าหากมีครูคนหนึ่งที่ทำโทษนักเรียนที่กินขนมในห้องเรียนเป็นประจำ แทนที่นักเรียนจะเรียนรู้ว่า "การกินในขนมในห้องเรียนเป็นสิ่งที่ผิด" นักเรียนกลับเรียนรู้เป็น "ครูไม่อยู่ในห้องเรียนคือเวลาที่ปลอดภัย สามารถแอบกินขนมได้ แต่ถ้าครูอยู่ในห้องเรียน จะเป็นเวลาที่อันตราย อย่ากินขนมในเวลานั้น" แทน
ประการที่สอง เนื่องด้วยผู้ถูกลงโทษเรียนรู้เฉพาะ "เวลาปลอดภัย" กับ "เวลาอันตราย" เพียงเท่านั้น ส่งผลให้ผู้ถูกลงโทษมีแนวโน้มเรียนรู้แบบหลบหนีเวลาอันตราย หรือหลบเลี่ยงขณะอยู่ในเวลาอันตราย
เช่น นักเรียนจะหลบหนึด้วยการประสานงาน ให้มีการแจ้งเตือนถึงภัยอันตราย (อาทิ แจ้งเตือนว่าครูกำลังมาที่ห้องเรียน) เพื่อรีบซ่อนขนม หรืออาจหลบเลี่ยงด้วยการโกหกว่าไม่ได้แอบกินขนมในห้องเรียน เป็นต้น
ประการที่สาม การลงโทษที่รุนแรง โดยเฉพาะการลงโทษแบบที่คาดเดาไม่ได้ จะมีโอกาสทำให้ผู้ถูกลงโทษรู้สึกเครียดและหมดหนทาง จนไม่มีการเรียนรู้เกิดขึ้น อีกทั้งยังอาจทำให้ผู้ถูกลงโทษเกิดอารมณ์ก้าวร้าว
อาทิ การลงโทษเด็กเป็นประจำ ในขณะที่เด็กคนนั้นยังมีอายุที่น้อย ยังทำความเข้าใจสาเหตุการถูกลงโทษไม่ได้ จะทำให้เด็กคนนั้นรู้สึกเครียด สิ้นหวัง และหมดหนทางที่จะพยายามเรียนรู้ว่าอะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้ถูกลงโทษ รวมถึงอาจสร้างรู้สึกโกรธต่อผู้ที่ลงโทษได้
และประการสุดท้าย การลงโทษทางกาย อย่างเช่น การตี การฟาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับการลงโทษทางกายกับเด็ก มีโอกาสสูงที่เมื่อเด็กเติบโตขึ้นมาแล้ว จะกลายเป็นบุคคลที่มีนิสัยก้าวร้าวหรือต่อต้านสังคมได้ เนื่องด้วยตลอดเวลาที่ผ่านมา เด็กจะเรียนรู้เฉพาะวิธีการหลบหนีและหลบเลี่ยงไม่ให้ถูกลงโทษ
มาถึงจุดนี้สามารถสรุปได้ว่า ถ้าต้องการลงโทษจริง ๆ ให้ทำเฉพาะเมื่อต้องการหยุดยั้งการพฤติกรรมที่สร้างผลเสียหรืออันตรายแบบทันท่วงที อาทิ จับได้ว่าเด็กกำลังแอบลักขโมยของ ทำให้ต้องการลงโทษเพื่อสั่งสอนและหยุดการกระทำ ณ เวลานั้นเลย เป็นต้น และหันมาเลือกใช้วิธีการอื่น ๆ ที่ดีกว่านี้ (อาทิ การเรียนรู้แบบเสริมแรง) เพื่อทำให้คน ๆ นั้น เกิดการเรียนรู้ที่ยั่งยืนและปลอดภัยกว่า
อ้างอิง:
"กฎแห่งผล ที่ได้อธิบายถึงการลงโทษด้วย"
Thorndike, E. L. (1927). The law of effect. The American journal of psychology, 39(1/4), 212-222.
"การลงโทษ จะระงับพฤติกรรมได้อย่างรวดเร็ว"
Lerman, D. C., & Vorndran, C. M. (2002). On the status of knowledge for using punishment: Implications for treating behavior disorders. Journal of applied behavior analysis, 35(4), 431-464.
"การกระทำที่ไม่ดีอาจกลับมาเมื่อไม่มีผู้ลงโทษ เวลาเปลี่ยน หรือบริบทเปลี่ยน"
Bouton, M. E. (2014). Why behavior change is difficult to sustain. Preventive medicine, 68, 29-36.
"ผู้ที่ถูกลงโทษ จะเรียนรู้แค่เวลาปลอดภัยกับเวลาอันตราย"
Ayllon, T., & Azrin, N. H. (1966). Punishment as a discriminative stimulus and conditioned reinforcer with humans 1. Journal of the Experimental Analysis of Behavior, 9(4), 411-419.
"ผู้ที่ถูกลงโทษ จะเรียนรู้ด้วยการหลบหนีและหลบเลี่ยง"
Krypotos, A. M., Effting, M., Kindt, M., & Beckers, T. (2015). Avoidance learning: a review of theoretical models and recent developments. Frontiers in behavioral neuroscience, 9, 189.
"การลงโทษที่รุนแรงและคาดเดาไม่ได้ จะสร้างความเครียด"
Church, R. M. (1963). The varied effects of punishment on behavior. Psychological Review, 70(5), 369.
"เหตุการณ์ที่ไม่ดีและควบคุมไม่ได้ จะสร้างความรู้สึกหมดหนทาง"
Maier, S. F., & Seligman, M. E. (2016). Learned helplessness at fifty: Insights from neuroscience. Psychological review, 123(4), 349.
"การกระตุ้นที่ไม่ดี จะสร้างความรู้สึกก้าวร้าว"
Ulrich, R., Wolfe, M., & Dulaney, S. (1969). PUNISHMENT OF SHOCK‐INDUCED AGGRESSION 1. Journal of the Experimental Analysis of Behavior, 12(6), 1009-1015.
"การลงโทษทางกาย สัมพันธ์กับผลลัพธ์ทางด้านพัฒนาการที่แย่ลง"
Gershoff, E. T., & Grogan-Kaylor, A. (2016). Spanking and child outcomes: Old controversies and new meta-analyses. Journal of family psychology, 30(4), 453.

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

โฆษณา