พระเมรุมาศ
ประวัติศาสตร์จากคติไตรภูมิสู่ท้องสนามหลวง
ภาพของแบบพระเมรุมาศที่จะใช้ในพิธีพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ก็ได้เผยโฉมต่อสายตาสาธารณชนแล้ว ซึ่งก็เต็มไปด้วยความคิดเห็นมากมายทั้งที่ว่าดี และว่าไม่ดี บ้างก็ว่าดูไม่สมเกียรติฐานะเท่าไหร่นัก
พระเมรุมาศนับว่าเป็นงานสถาปัตยกรรมแบบชั่วคราวที่สร้างขึ้นมาเพื่อการเฉพาะกิจ โดยเป็นพระเมรุมาศที่สูงใหญ่กว่าเมรุทั่วไปที่เรา เห็น ตามวัด ตลอดจนความวิจิตรต่าง ๆ ที่แตกต่างกันเนื่องด้วยว่าเป็นพระเมรุมาศที่สร้างขึ้นมาเพื่อการพระบรมศพ ในขณะที่พระราชวงศ์ชั้นรองลงมา (ที่ไม่ได้ใช้ราชาศัพท์ว่าสวรรคตแต่เป็นทิวงคต) จะใช้เป็นพระเมรุแทน
ซึ่งความต่างของศักดิ์ก็นำมาซึ่งความแตกต่างของการตกแต่งออกแบบว่าจะวิจิตรมากเพียงใด ซึ่งในการครั้งนี้เป็นพิธีพระบรมศพของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี แน่นอนว่าความคาดหวังของผู้ที่สนใจย่อมอยากที่จะเห็นความยิ่งใหญ่อลังการสมพระเกียรติฐานะเป็นธรรมดา
⭐เขาพระสุเมรุ และคติหลังความตาย
ในคติความเชื่อของชาวไทยพุทธ นับว่าได้รับการผสมผสานชุดความเชื่อจากฮินดูเข้ามามาก ซึ่งเมรุ ก็มีที่มาจากเขาพระสุเมรุตามคติพราหมณ์ ฮินดู ซึ่งเป็นศูนย์กลางจักรวาล บนยอดสุดเป็นที่ตั้งของสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ คติจากพราหมณ์ฮินดูนี้ถูกส่งต่อมาเป็นคติเรื่องสวรรค์นรกของไทยพุทธดังที่ปรากฏเป็นหนังสือ “ไตรภูมิพระร่วง”
ในสาส์นสมเด็จ 3 มีนาคม 2476 กรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ เคยมีพระราชวินิจฉัยเกี่ยวกับการเรียกชื่อ “เมรุ” ว่าคนในอดีตเห็นการสร้างสิ่งปลูกสร้างในงานศพเป็นทรงปราสาทตรงกลางและรายรอบด้วยปราสาทน้อยทุกมุมทุกทิศเชื่อมติดกันด้วยระเบียง ดูคล้ายกับเขาพระสุเมรุที่มีเขาสัตตบริภัณฑ์รายรอบ จึงเรียกว่าเมรุที่มาจากเขาพระสุเมรุก่อนที่เวลาต่อมาจะเริ่มมีการลดรูปของเมรุ ย่อจนเหลือเพียงปราสาทยอดแหลม สถานที่เผาศพชาวบ้านก็เลยเรียกชื่อเมรุตามชื่อของพระเมรุมาศและพระเมรุของเจ้านาย
สาเหตุที่ต้องเผาศพที่เมรุนั้น ถูกมองไว้ในหลายแง่มุม บ้างก็ว่าเขาพระสุเมรุเป็นที่สถิตของเทวดาทั้งหลาย การเผาที่เมรุจึงเหมือนกับการส่งไปจุติยังเขาพระสุเมรุ หรือก็คือส่งไปจุติยังสวรรค์นั่นเอง แต่ทั้งนี้ในบริบทของสถาบันกษัตริย์นั้น อาจจะมองได้ว่าสาเหตุที่เป็นเมรุนั้นเนื่องมาจากการที่พระมหากษัตริย์นั้นมีสถานะเป็นสมมติเทพ ทรงจุติมาจากสวรรค์ ครั้นเมื่อสวรรคตก็จะคืนสู่สวรรค์ ก็เป็นไปได้
⭐พระเมรุมาศและพระเมรุแต่กาลก่อน
ถึงแม้ว่าคติไตรภูมิจะมีมาตั้งแต่สุโขทัย แต่ทั้งนี้ก็ไม่ได้ปรากฏหลักฐานชัดเจนว่าเคยมีการสร้างพระเมรุมาศหรือพระเมรุในช่วงเวลาดังกล่าว กลับกันหลักฐานที่มีระบุถึงการสร้างพระเมรุมาศและพระเมรุนั้น พบหนาแน่นในอยุธยา โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่ราชวงศ์สุโขทัยเป็นต้นมา ดังที่ปรากฏชัดเจนในพระราชพงศาวดารหลายฉบับว่าสมเด็จพระเอกาทศรถได้สร้างพระเมรุมาศถวายสมเด็จพระนเรศวรมหาราช หรือในพระราชพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ก็มีการกล่าวถึงพระเมรุมาศใน สมเด็จ พระนารายณ์มหาราช เป็นต้น
การเขียนบรรยายเกี่ยวกับศักดิ์และลำดับชั้นของพระเมรุมาศนั้นมีปรากฏอย่างละเอียดในคำให้การขุนหลวงหาวัด นอกจากนี้แล้วก็ยังมีการพบภาพแผนผังพระเมรุมาศในจดหมายเหตุงานพระเมรุมาศกรมหลวงโยธาเทพ ก็ล้วนแต่เป็นหลักฐานที่ชี้ให้เห็นถึงการสร้างพระเมรุมาศและพระเมรุในสมัยกรุงศรีอยุธยา
พระเมรุมาศในกรุงรัตนโกสินทร์นับว่ามีความสำคัญตรงที่มีหลักฐานภาพถ่าย โดยเฉพาะตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 เป็นต้นมา ในช่วงต้นกรุงนั้นแบบแผนของพระเมรุมาศจะยังคงยึดตามที่มีมาในกรุงศรีอยุธยา ก่อนที่จะมีการเปลี่ยนแปลง
นับตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 เป็นต้นมา พบว่ามีการถอดพระเมรุให้เหลือเพียงชั้นเดียว กล่าวคือในก่อนหน้านั้นพระเมรุจะมีการสร้างซ้อนชั้นมีพระเมรุทองอยู่ชั้นใน และพระเมรุใหญ่อยู่ชั้นนอก ซึ่งในรัชกาลที่ 5 นี้ได้ทรงลดเหลือพระเมรุมาศชั้นเดียว และทำลักษณะเป็นทรงบุษบก แตกต่างไปจากทรงปราสาทที่นิยมสร้างกันในสมัยก่อนหน้า
ครั้นเมื่อถึงช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครองและช่วงหลังสงครามโลก สถานะทางเศรษฐกิจที่ตกต่ำ และพระราชวงศ์ที่ไม่ได้เป็นศูนย์กลางอำนาจเหมือนยุคก่อนหน้า ทำให้พิธีศพและพิธีพระบรมศพลดขนาดลงอย่างเห็นได้ชัด
มีทั้งที่บางพระองค์ซึ่งมีพระยศพอที่จะ ใช้ เมรุสนามหลวง แต่ต้องไปใช้เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส บ้างก็หันมาใช้พระเมรุตามมาตรฐานของกระทรวงวังที่ไม่ได้โอ่อ่าอะไรมากมาย
แต่ทั้งนี้พอถึงกาลสวรรคตของพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล จึงเกิดการรื้อฟื้นการสร้างพระเมรุมาศตามอย่างโบราณราชประเพณีขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง
⭐การออกแบบ และพระเมรุมาศสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์
การออกแบบพระเมรุมาศนั้นโดยทั่วไปจะต้องมีการแสดงถึงลักษณะของพระองค์นั้น ๆ มีสถาปัตยกรรมเป็นงานเรือนยอด ไม่ว่าจะเป็นทรงปรางค์ ทรงปราสาท บ้างก็มีมุขยื่นออกมา บ้างก็ไม่มี ลักษณะ ผังอาคารจะสร้างตามผังคติเขาพระสุเมรุ คือมีพระเมรุมาศเป็นศูนย์กลางดังเขาพระสุเมรุ ล้อมรอบด้วยอาคารแวดล้อมต่าง ๆ ซึ่งทำหน้าที่เสมือนกับเขาสัตตบริภัณฑ์และธรรมชาติรายรอบเขาพระสุเมรุ
สำหรับพระเมรุมาศ สมเด็จ พระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ถูกออกแบบมาเป็นทรงปราสาทหลังคาจตุรมุข ยอดมงกุฎแปลง หลังคาซ้อน 7 ชั้น ปลียอดเป็นรูปพรหมพักตร์ องค์พระเมรุมาศตั้งอยู่เหนือฐานชาลา 2 ชั้น ตกแต่งด้วยรูปเทวดา หน้าบันประดับอักษรพระนามาภิไธย ส.ก. บนพื้นสีฟ้า
พื้นหลังสีชมพู ซุ้มหน้าบันจัดสร้างในลักษณะซุ้มหน้านาง ลายประกอบได้รับแรงบันดาลใจมาจากพรรณไม้ต่าง ๆ ส่วนฉากบังเพลิงปักโดยฝีมือช่างสถาบันสิริกิติ์ และการจัดวางภูมิทัศน์โดยรอบอิงตามแนวคิดภูมิจักรวาล มีสระทรงกลม รายรอบด้วยรูปสัตว์หิมพานต์ และตัวละครจากเรื่องรามเกียรติ์ มีกำหนดเริ่มก่อสร้างในเดือนกุมภาพันธ์ และกำหนดแล้วเสร็จในเดือนตุลาคมนี้ด้วย
#สุดโปรด #สถาปัตยกรรม #ประวัติศาสตร์ #พระเมรุมาศ #พระเมรุ #กรุงเทพ #พระราชพิธี #BBL #BangkokBank #ธนาคารกรุงเทพ
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
