ทำไมระบบการเลือกตั้งของญี่ปุ่น ถึงได้ชื่อว่าโปร่งใสและโกงยากที่สุดในโลก?
ช่วงนี้ประเด็นการเลือกตั้งในบ้านเรากำลังเป็นที่สนใจและน่าติดตามเป็นอย่างมาก นอกจากการเลือกตั้งของประเทศไทยแล้ว ยังมีอีกหนึ่งประเทศที่เพิ่งผ่านพ้นวันเลือกตั้งไปและมีระบบการเลือกตั้งที่น่าสนใจมากๆ นั่นก็คือ “ประเทศญี่ปุ่น”
ญี่ปุ่น… หลายคนรู้อยู่แล้วว่าเป็นประเทศแห่งเทคโนโลยี ในร้านอาหารมีหุ่นยนต์เสิร์ฟ รถไฟก็วิ่งตรงเวลาเป๊ะระดับวินาที และชักโครกฉลาดล้ำโลก ดังนั้นหลายคนคงต้องคิดว่าการเลือกตั้งของญี่ปุ่นคงต้องไฮเทคล้ำโลกแบบ Sci-Fi อย่างแน่นอน
แต่คุณคิดผิด เพราะพอถึงเวลาเลือกตั้งปุ๊บ ญี่ปุ่นกลับแทบไม่มีการใช้เครื่องมือล้ำๆ ไม่มีระบบ Blockchain ใดๆ แต่พวกเขามีเพียงแค่ กระดาษ และ ดินสอ เท่านั้นเอง ✏️📄
วันนี้เลยจะพาไปเจาะลึกว่าทำไมญี่ปุ่นถึงมั่นใจว่าแค่ กระดาษกับดินสอ คือระบบที่โปร่งใสและโกงยาก ที่สุดในโลก?
1. การเขียนชื่อเอง และ คะแนนที่มีจุดทศนิยม
การเลือกตั้งในบ้านเราจะใช้การ “กากบาท” (X) เพราะง่ายดี เร็วดี แต่ที่ญี่ปุ่น กฎหมายบังคับให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งต้อง “เขียนชื่อผู้สมัคร” หรือชื่อพรรคด้วยลายมือตัวเองเท่านั้น
ทำไมต้องลำบากเขียนด้วยล่ะ? เพราะมันคือจิตวิทยาของการป้องกันการโกง เพราะการต้องจำและเขียนชื่อเป็นการสร้างพันธะสัญญาใจระหว่างคนเลือกกับนักการเมือง ที่สำคัญลายมือของแต่ละคนก็ไม่เหมือนกัน จะมานั่งปลอมลายมือคนเป็นพันใบในเวลาจำกัดนั้นยากยิ่งกว่าซะอีก
ส่วนคะแนนก็เป็นทศนิยม (Anbun-hyo) อันนี้คือพีคมาก สมมติในเขตมีคนชื่อ “ทานากะ A” กับ “ทานากะ B” ถ้าคุณรีบจัด เขียนลงไปแค่ “ทานากะ” เฉยๆ บัตรเลือกตั้งใบนั้น ไม่ถูกจัดว่าเป็นบัตรเสียนะ
ในญี่ปุ่นมีระบบที่เรียกว่า “อันบุนเฮียว” (Fractional Votes) คือเขาจะเอาคะแนนจากใบเลือกตั้งใบนั้นมา คำนวณแบ่ง ให้ทานากะทั้งสองคน ตามสัดส่วนความนิยม ที่แต่ละคนได้ในเขตนั้น
ทำให้บางทีเราจะเห็นผลคะแนนเลือกตั้งญี่ปุ่นออกมาเป็นเลขทศนิยม เช่น นาย A ได้ 1,500.555 คะแนน เรียกว่าละเอียดยิบ เพื่อรักษาสิทธิของประชาชนให้ครบทุกแบบเลย
2. นวัตกรรมกระดาษยูโป (Yupo) กระดาษเวทมนตร์
นี่คือคำตอบของคำถามที่ว่า “ทำไมญี่ปุ่นถึงนับคะแนนเสร็จได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง?” ทั้งที่ใช้คนนับ
กระดาษเลือกตั้งของญี่ปุ่นไม่ใช่กระดาษเยื่อไม้ธรรมดา แต่มันคือวัสดุสังเคราะห์จากโพลีโพรพิลีน ที่เรียกว่ากระดาษยูโป (Yupo) ความเจ๋งของกระดาษนี้คือ เหนียว และ เขียนลื่น กันน้ำ ฉีกไม่ขาด หมึกไม่ซึม
แต่ทีเด็ดที่สุดคือกระดาษมันมี Memory Shape (ความจำรูปทรง) คือเมื่อคุณพับบัตรหย่อนลงในกล่องปุ๊บ กระดาษมันจะดีดตัวคืนสภาพกลับมากางออกเองทันที (Self-Opening)
ความสำคัญของการที่กระดาษคืนสภาพคือกรรมการจะได้ไม่ต้องมาเสียเวลานั่งคลี่บัตรทีละใบ พอเทบัตรออกมาจากหีบปุ๊บ บัตรทุกใบก็จะกางรอพร้อมนับทันที ลดการสัมผัสบัตรของเจ้าหน้าที่ และทำให้สามารถส่งเข้าเครื่องนับบัตรได้รวดเร็วทันที
3. เครื่องนับคะแนนสุดล้ำและปรากฎการณ์ Zero-uchi
เมื่อบัตรคลายตัวแล้ว จะถูกส่งเข้าเครื่องแยกบัตรความเร็วสูง (พัฒนาโดยบริษัท Musashi) ที่ใช้เทคโนโลยี OCR อ่านลายมือภาษาญี่ปุ่นทั้ง คันจิและฮิรางานะ ได้อย่างแม่นยำ ด้วยความเร็ว 660 ใบต่อนาที
ทำให้สามารถรู้ผลได้ในทันทีที่ปิดหีบเลือกตั้ง ความโปร่งใสยังสะท้อนผ่านสื่ออีกด้วย เพราะทันทีที่ถึงเวลา 20.00 น. (เวลาปิดหีบเลือกตั้ง) สื่ออย่าง NHK จะประกาศผลผู้ชนะทันที หรือเรียกว่าปรากฎการณ์ Zero-uchi ไม่ได้นั่งเทียนนับมั่วๆนะ แต่เกิดจาก Exit Poll ที่แม่นยำระดับจับวาง ทำหน้าที่เป็น การตรวจสอบคู่ขนาน (Parallel Tabulation) ถ้าผลนับจริงออกมาไม่ตรงกับโพล รับรองว่างานเข้า กกต. อย่างแน่นอน
4. กฎเหล็ก “เบคาราซุ”
สิ่งที่ทำให้ญี่ปุ่นโกงยากมากที่สุด ไม่ใช่แค่กระดาษ แต่คือกฎหมายเลือกตั้งที่ชื่อว่า “เบคาราซุ” (Bekarazu) หรือ กฎหมายห้ามทำ ที่ละเอียดสุดๆ เช่น
ห้ามเคาะประตูบ้าน : ผู้สมัครห้ามเดินเคาะประตูขอคะแนนตามบ้านเด็ดขาด เพราะเขากลัวว่าจะเกิดการกดดัน หรือแอบซื้อเสียงกันอย่างเงียบ ๆ
ป้ายหาเสียงต้องเท่ากัน : ห้ามคนรวยปูพรมติดป้าย ทุกคนต้องติดป้ายแนะนำตัวใน “บอร์ดมาตรฐาน” ที่มีการจัดไว้ให้เท่านั้น โดยมีขนาดพื้นที่แปะป้ายเท่ากันเป๊ะ
และทีเด็ดที่สุดคือ “เร็นซะ-เซ” (Renza-sei) หรือ ระบบความรับผิดร่วม นี่คืออาวุธการปราบการโกง โดยหลักการคือ ถ้าทีมงานหัวคะแนน หรือเลขาฯ ของคุณไปซื้อเสียง หรือทำผิดกฎหมาย ตัวผู้สมัครจะโดน เพิกถอนชัยชนะ และ ถูกตัดสิทธิทางการเมืองนาน 5 ปี ทันที แม้ผู้สมัครจะบอกว่า "ผมไม่รู้เรื่อง” ก็ฟังไม่ขึ้น
เคยมี Case Study คือ คุณอันริ คาวาย (ภรรยาของอดีตรัฐมนตรียุติธรรม) ก็ยังไม่รอดโดนสอยร่วมจากเก้าอี้ สว. เพราะเลขาฯ ของเธอไปจ่ายค่าจ้างทีมงานรถแห่เกินเรตที่กฎหมายกำหนด ทำให้โดนตัดสิทธิจริง ไม่มีการละเว้น
5. วัฒนธรรมความละอายและถุงมือสีขาว
แม้ว่าระบบการเลือกตั้งจะดีแค่ไหน ถ้าคนจะโกงมันก็สามารถหาช่องได้ แต่สิ่งที่ล็อกคอคนญี่ปุ่นไว้จริงๆ คือ วัฒนธรรม Shame Culture เพราะการทุจริตในญี่ปุ่นคือการตายทางสังคม ไม่ใช่แค่ติดคุก แต่อับอายไปถึงวงตระกูลเลย
ถุงมือขาว สังเกตไหมตามสื่อญี่ปุ่นช่วงเลือกตั้ง นักการเมืองญี่ปุ่นเวลาหาเสียงจะใส่ ถุงมือสีขาว อยู่ตลอดเวลา มันคือสัญลักษณ์ว่านี่เป็นมือที่สะอาด ไม่แตะต้องเงินสกปรก
สรุปคำตอบของคำถามที่ว่า “ทำไมระบบการเลือกตั้งของญี่ปุ่น ถึงได้ชื่อว่าโปร่งใสและโกงยากที่สุดในโลก?
ไม่ใช่เพราะเรื่องเทคโนโลยี แต่เป็นการเลือกใช้วิธีที่ตอบโจทย์เรื่องความโปร่งใสสูงสุด
- กระดาษ Yupo + การเขียนชื่อลงในใบเลือกตั้ง ผลลัพธ์คือ ปลอมยาก ตรวจสอบง่าย
- กฎหมาย Renza-sei ผลลัพธ์คือ ทำให้ผู้สมัครต้องทำตัวเป็นตำรวจจับผิดทีมงานของตัวเอง
- วัฒนธรรม ผลลัพธ์คือ สร้างกำแพงทางศีลธรรม
ทำให้โดยรวมแล้ว ระบบการเลือกตั้งของญี่ปุ่นก็ยังถือว่าเป็น ป้อมปราการแห่งความโปร่งใส ที่น่าศึกษาแล้วนำไปประยุกต์ใช้มากๆ
แล้วคุณล่ะคิดเห็นอย่างไรบ้าง คอมเมนต์บอกกันหน่อยว่า
“ถ้าการเลือกตั้งประเทศไทยเปลี่ยนจากการกากบาท(X) มาเป็นเขียนชื่อผู้สมัครลงบนกระดาษแทนจะเป็นอย่างไร?”
“แล้วเราสามารถใช้ระบบการเลือกตั้งแบบญี่ปุ่นมาใช้กับประเทศไทยได้มั้ย?”
คอมเมนต์บอกกันหน่อย👇👇👇
------------
Blockdit Invest ครบทุกมิติสำหรับ คนชอบลงทุน
ชวนแสดงความเห็นหุ้นไทย หุ้นอเมริกา และติดตามข่าวสารจากเพจสถาบันการเงินชั้นนำ
📲https://www.blockdit.com/invest/latest
- 74
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
