Blockdit Logo (Mobile)
E+ Psychology
•
14 ก.พ. เวลา 10:10 • ดนตรี เพลง

หลักการ Gestalt และทฤษฏีความคาดหมายทางดนตรี

ที่อธิบายการรูปแบบการคาดการณ์ของสมองต่อทำนองเพลง
ต่อเนื่องจากโพสต์ที่แล้ว (ที่สามารถลองอ่านเพิ่มเติมได้ตามลิงก์ด้านล่างนี้) ทำให้พอสรุปได้คร่าว ๆ ว่า มนุษย์มีกระบวนการคาดการณ์ทำนองตามแผนภาพ ITPRA ทำนองที่คาดเดาง่ายเกินไป มีโอกาสฟังแล้วจะรู้สึกเบื่อ ในขณะที่ทำนองที่คาดเดายากเกินไป มีโอกาสฟังแล้วจะรู้สึกเครียด
สมองของมนุษย์จะมีรูปแบบการคาดการณ์ ที่ได้มาจากการจับกลุ่มสิ่ง ๆ ต่าง ตามหลักการ Gestalt (Gestalt Principles) ดังภาพด้านล่างนี้
หลักการ Gestalt
สิ่งที่อยู่ใกล้ชิดกัน สิ่งที่มีสีใกล้เคียงกัน สิ่งที่มีขนาดใกล้เคียงกัน สิ่งที่หมุนไปในทิศทางคล้าย ๆ กัน สิ่งที่มีชะตาร่วมกัน (อาทิ เคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน) จะถูกมองว่าอยู่ในกลุ่มเดียวกัน
คู่ที่มีลักษณะสมมาตรกัน หรือขนานไปในลักษณะคล้าย ๆ กัน จะถูกมองว่า คู่ ๆ นั้น คือกลุ่มเดียวกัน
มนุษย์จะมองสิ่งต่าง ๆ ให้มีลักษณะที่ต่อเนื่อง อย่างในภาพตัวอย่าง "ความต่อเนื่อง" เราจะมองว่ารูปนั้น คือ "รูปวงกลมสองวงที่มีส่วนขาดหายไป" แทนที่จะมองว่ามันเป็น "ตัวอักษร X ที่ปลายมีลักษณะโค้ง"
ในส่วนของ "การปิด" มนุษย์จะมองการปิดล้อมว่าเป็นก้อนหนึ่ง ๆ ความหมายก็คือ อย่างในภาพตัวอย่าง "การปิด" เราจะมองเป็น "ก้อนสองก้อนในรูปของวงกลมสองวง" เราจะไม่มองว่าเป็น "ก้อนหนึ่งที่คล้ายกับตัวอักษร ω มาประกบกันกับอีกก้อนหนึ่งที่คล้ายกับตัวอักษร ω แต่กลับหัว"
และสุดท้าย สิ่งต่าง ๆ ที่ถูกล้อมด้วยอะไรสักอย่างหนึ่ง ตาม "ขอบเขตร่วมกัน" อาทิ ถูกล้อมด้วยเส้น สิ่งต่าง ๆ เหล่านั้น จะถูกมองว่าอยู่ในกลุ่มเดียวกัน
Meyer ได้ลองต่อยอดหลักการ Gestalt มาใช้กับทำนองเพลง เขาได้เสนอมาว่า ทำนองของเพลงจะมีอยู่สองรูปแบบ ที่สมองของมนุษย์มีโอกาสคาดการณ์ ได้แก่ "ความต่อเนื่อง" และ "การปิด" ดังภาพด้านล่างนี้
ความต่อเนื่องและการปิด ในทำนองเพลง
สมองของมนุษย์มีแนวโน้มที่จะคาดการณ์ทำนองเพลงให้มีลักษณะที่ต่อเนื่อง อาทิ ถ้าหากที่ผ่านมา โน้ตค่อย ๆ มีระดับเสียงที่สูงขึ้น สมองก็จะคาดการณ์ว่าโน้ตถัด ๆ ไป ก็จะมีระดับเสียงที่สูงขึ้นตาม
อีกทั้ง ถ้าหากเริ่มต้นโน้ต ณ ระดับเสียงหนึ่ง ๆ แล้วแนวโน้มเริ่มมีแนวโน้มวกกลับมาที่จุดเริ่มต้น สมองก็จะคาดการณ์ว่าโน้ตถัดไป จะมาหยุดที่ระดับเสียงเริ่มต้นเช่นกัน
อ้างอิง:
"หลักการ Gestalt ดั้งเดิม"
Köhler, W. (1967). Gestalt psychology. Psychologische forschung, 31(1), XVIII-XXX.
"หลักการ Gestalt ที่ถูกปรับปรุงเพิ่มเติม"
Wagemans, J., Elder, J. H., Kubovy, M., Palmer, S. E., Peterson, M. A., Singh, M., & Von der Heydt, R. (2012). A century of Gestalt psychology in visual perception: I. Perceptual grouping and figure–ground organization. Psychological bulletin, 138(6), 1172.
"ทฤษฎีความคาดหมายทางดนตรีของ Meyer"
Meyer, L. B. (2024). Emotion and meaning in music. University of chicago Press.

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

โฆษณา