Blockdit Logo (Mobile)
E+ Psychology
•
11 ก.พ. เวลา 18:40 • ดนตรี เพลง

เส้นเวลาของอารมณ์กับการคาดหวัง และการฟังเพลง

จากแผนภาพ ITPRA
โพสต์จะมีการกล่าวถึงความคาดหวัง ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติขณะฟังเพลง ฉะนั้นถ้าหากยังไม่ได้รู้เรื่องนั้น แนะนำให้ลองอ่านโพสต์ก่อนหน้าดังกล่าวนี้ก่อนนะ
ใจความหลัก ๆ ในโพสต์ก่อนหน้าแบบคร่าว ๆ ก็คือ สมองของเราจะพยายามคาดเดาสิ่งที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้าแทบตลอดเวลาว่าจะเป็นไปตามที่ประเมินไว้หรือไม่ แม้กระทั่งระหว่างการฟังเพลง ถ้าหากคาดเดาได้ง่ายเกินไป ฟังแล้วก็จะรู้สึกเบื่อ แต่ถ้าหากคาดเดายากจนเกินไป ฟังแล้วก็จะรู้สึกเครียด
ITPRA คือทฤษฎีของ David Huron เกี่ยวกับวิธีที่ความคาดการณ์หรือคาดหวัง ก่อให้เกิดอารมณ์ความรู้สึกเมื่อเวลาผ่านจากการฟังเพลง
"ความคาดหวัง" ไม่ใช่ความรู้สึกเดียว แต่เป็นลำดับของระบบการตอบสนองที่แยกจากกันบางส่วน ซึ่งจะเกิดขึ้นก่อนและหลังเหตุการณ์ทางดนตรี (ตรงที่จุดเริ่มเหตุการณ์) ดังแผนภาพด้านล่างนี้
แผนภาพ ITPRA ที่ถูกขยายรายละเอียด
การตอบสนองจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก ๆ คือ ก่อนจุดเริ่มเหตุการณ์และหลังจุดเริ่มเหตุการณ์ โดยจุดเริ่มเหตุการณ์สามารถเป็นได้หลายสิ่งมาก ๆ เช่นจากรูปแบบของจังหวะ คอร์ด โน้ต ความดังของเสียง ฯลฯ
ส่วนขนาดของพื้นที่ในแต่ละช่วงเวลา จะเป็นตัวแทนของระดับการตอบสนองแบบประมาณ เพื่อแค่ให้เห็นแนวโน้ม ไม่ได้หมายถึงว่าระดับจะเพิ่มหรือลดเป็นเส้นตรง
ทีนี้ มาดูรายละเอียดของการตอบสนองแต่ละชนิดตามลำดับกัน ตามการเรียงตัวอักษรของคำว่า ITPRA ว่าจะเป็นอย่างไรบ้าง...
1. Imagination (จินตนาการ) เป็นช่วงที่สมองจะพยายามคาดการณ์สิ่งที่จะเกิดขึ้นในเพลงที่อาจเป็นไปได้ล่วงหน้า โดยอาศัยบริบทและการเรียนรู้จากทำนองท่อนผ่าน ๆ มา ไม่ก็จากประสบการณ์การฟังเพลงในแนวนั้น ๆ มาก่อน
2. Tension (ความตึงเครียด) เป็นช่วงที่สมองจะอยู่ในสภาวะเตรียมพร้อมและจดจ่อ รอให้ผลของการคาดการณ์นั้นเกิดขึ้น ถ้าหากต้องใช้เวลาในการรอนาน เราก็จะเริ่มรู้สึกตึงเครียดที่ต้องอดทนรอ
แล้ว "เหตุการณ์ทางดนตรี" ก็จะเกิดขึ้นระหว่างนี้...
3. Prediction (การคาดการณ์) เป็นช่วงที่สมองจะประเมินว่า เราคาดการณ์ได้ถูกต้องมากน้อยเพียงใด เพื่อที่สมองจะได้เรียนรู้แล้วนำไปปรับปรุงให้การคาดการณ์ดีขึ้น
4. Reaction (ปฏิกิริยาตอบกลับ) เป็นช่วงที่เกิดการตอบสนองอัตโนมัติอย่างฉับพลัน ถ้าหากคาดการณ์ได้ถูกต้อง ก็จะทำให้รู้สึกสบายใจ ในทางตรงกันข้าม ถ้าหากคาดการณ์ผิด ก็จะทำให้รู้สึกตกใจ
5. Appraisal (การประเมินค่า) เป็นช่วงที่สมองประเมินสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆ และรอบคอบ ตรงจุดนี้จะเป็นส่วนที่ตัดสินได้ว่าเพลงที่ฟัง มีความน่าสนใจหรือไม่ ถ้าหากคาดการณ์ได้ง่ายมากจนเกินไป ความสบายใจจะกลายเป็นความรู้สึกเบื่อ ในขณะที่ถ้าหากคาดการณ์ได้ยากมากจนเกินไป การตกใจบ่อย ๆ จะทำให้รู้สีกเครียด
ทีนี้ เพื่อให้เห็นภาพมากขึ้นด้วยทำนองเพลงอย่างง่าย เราจะยกตัวอย่างด้วยทำนองเพลงอย่างง่ายจริง ๆ แล้วค่อย ๆ มาทำความเข้าใจการตอบสนองในแต่ละช่วง
ตัวอย่างทำนองเพลงอย่างง่ายเพื่ออธิบายแผนภาพ ITPRA
1. Imagination (จินตนาการ) "สองห้องเพลงที่ผ่านมาจะเล่นเฉพาะจังหวะ 1 กับ 4 แสดงว่าห้องเพลงถัด ๆ ไปก็น่าจะเล่นเฉพาะจังหวะ 1 กับ 4 เหมือน ๆ กัน"
2. Tension (ความตึงเครียด) "ตอนนี้ รอให้ห้องเพลงที่ 3 เล่นจบไปก่อน เพื่อมาดูกันว่า เราคาดการณ์ห้องเพลงที่ 4 ถูกหรือเปล่า"
3. Prediction (การคาดการณ์) "ห้องเพลงที่ 4 มีเล่นจังหวะ 2 ไม่ได้เหมือนกับที่เราได้คาดการณ์เอาไว้"
4. Reaction (ปฏิกิริยาตอบกลับ) "😯"
5. Appraisal (การประเมินค่า) "พอลองคิด ๆ ดูแล้ว ทำนองนี้ก็มีความน่าสนใจดี หลาย ๆ จุดมีความแน่นอน ทำให้รู้สึกง่ายต่อการคาดเดา แต่ก็มีจุดหักมุมที่ทำให้เกิดความรู้สึก surprise บ้าง ไม่ให้ดูน่าเบื่อ"
การตอบสนองที่เกิดขึ้นดังกล่าว จะเป็นไปอย่างรวดเร็วมาก และจะเกิดขึ้นแทบตลอดเวลา เป็นทุก ๆ จุดในทำนอง ฉะนั้นถ้าต้องการแต่งให้ทำนองเพลงมีความน่าสนใจ ควรพิจารณาให้ครบทุก ๆ องค์ประกอบของเพลง ให้ไม่คาดเดาง่ายหรือยากจนเกินไป
อ้างอิง:
Huron, D. B. (2006). Sweet anticipation: Music and the psychology of expectation. MIT press.

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

โฆษณา