Blockdit Logo (Mobile)
แคร่ไม้ใต้ต้นระกำ
•
16 ก.พ. เวลา 05:05 • ปรัชญา

ผ่าตัดวงจร "แวบ" เดียว... จุดกำเนิดของโลกมายา (The Anatomy of a Thought)

ในบทความแรก เราได้เปรียบเทียบให้เห็นภาพว่า "ความคิด" นั้นเหมือนกับ "ต้นกล้วย" ที่ดูภายนอกแน่นหนาแข็งแรง แต่ภายในกลวงเปล่า ไม่มีแก่นสารอะไรให้ยึดถือได้
แต่คำถามที่น่าสนใจ คือ... "แล้วไอ้ต้นกล้วยลวงตานี้ มันโตเร็วขนาดนี้ได้อย่างไร?"
ทำไมแค่เราเหลือบไปเห็นข้อความไลน์ หรือหูได้ยินคำพูดบางคำเพียงแค่ "แวบ" เดียว จิตของเราถึงสามารถก่อร่างสร้างเรื่องราว (Story) ได้เป็นตุเป็นตะ จนกลายเป็นก้อนความทุกข์ที่หนักอึ้ง จนเรากินไม่ได้นอนไม่หลับ?
วันนี้เราจะสวมหมวก System Engineer กันอีกครั้งครับ เพื่อเข้าไป Zoom-in ดูการทำงานของโรงงานผลิตความคิดในระดับ Micro-second กัน ว่าในเสี้ยววินาทีที่สั้นชั่วพริบตา ระบบจิตทำงานอย่างไร และที่สำคัญมันมีวงจรป้อนกลับ (Feedback Loop) ที่ทำให้เราติดกับดักนี้ซ้ำๆ ได้อย่างไรกันครับ
ขั้นแรก วินาทีที่วงจรเชื่อมต่อ (The Handshake: Phassa)
ทุกอย่างเริ่มต้นที่จุดที่เรียกว่า ผัสสะ (Contact) ครับ แต่มันไม่ใช่แค่การที่ตาเห็นรูป หรือหูได้ยินเสียงเฉยๆ ในทาง System Engineering การจะเกิดการรับรู้ได้ องค์ประกอบทั้ง 3 อย่างต้องมา "Handshake" (จับมือ) กันพร้อมหน้าครับ ประกอบด้วยอะไรบ้าง
Sensor: อายตนะภายใน (เช่น ตา, หู, ใจ)
Input: อายตนะภายนอก (เช่น รูป, เสียง, เรื่องราว)
System Awareness: วิญญาณ (Consciousness) หรือตัวรู้
ถ้าขาดตัวใดตัวหนึ่งไป เช่น ตาเห็นรูป แต่ใจเหม่อลอยไปคิดเรื่องอื่น (วิญญาณไม่อยู่ที่ฐาน) การเชื่อมต่อก็จะไม่สมบูรณ์ แต่เมื่อ 3 สหายนี้มาเจอกัน เท่านั้นล่ะ Circuit Complete! วงจรไฟฟ้าในจิตทำงานทันที
ขั้นต่อมา การค้นหาและแปะยี่ห้อ (The Database Lookup: Sanya)
ทันทีที่วงจรครบ ระบบจะทำการ "Query Database" ทันที
นี่คือหน้าที่ของ สัญญา (Perception/Memory) มันไม่ใช่การรู้ขึ้นมาลอยๆ แต่มันคือการนำ Input สดๆ ร้อนๆ ที่เพิ่งเข้ามา ไป "Compare" (เทียบเคียง) กับฐานข้อมูลความจำเดิมที่มีอยู่
สมมติว่ามีเสียงหนึ่งดังขึ้น ระบบจะวิ่งไปค้นหา Pattern เสียงนี้ในอดีตทันที...
แล้วส่งผลลัพธ์ออกมาว่า "นี่คือเสียงเพื่อนทัก" (Match Found) หรือ "นี่คือเสียงเจ้านายด่า" (Match Found)
ขั้นตอนนี้ล่ะครับที่สำคัญมาก เพราะมันทำให้เรา "เห็นโลกไม่ตรงตามความจริง" เรากำลังมองปัจจุบันขณะผ่านแว่นตาของข้อมูลเก่าๆ ในอดีตเสมอ
ขั้นต่อไป รสชาติที่ปรุงแต่ง (The Flavor: Vedana)
เมื่อการแปะยี่ห้อ ความรู้สึก หรือ เวทนา (Feeling) จะดีดตัวขึ้นมาตอบสนองทันทีโดยอัตโนมัติ
ถ้าสัญญาบอกว่า "นี่คือเสียงคนที่เราเกลียด" ความไม่พอใจ (ทุกขเวทนา) ก็พุ่งปรี๊ดขึ้นมา
ถ้าสัญญาบอกว่า "นี่คือเสียงแจ้งเตือนเงินเข้า" ความพอใจ (สุขเวทนา) ก็จะฟูฟ่องขึ้นมาแทน
ตรงจุดนี้เอง ที่คนส่วนใหญ่มักจะ "หลุด"
เรามักจะเข้าใจผิด พยายามกระโดดเข้าไปจัดการกับความรู้สึก พยายามจะ "ดับ" ความไม่พอใจ หรือพยายามจะ "ยึด" ความพอใจเอาไว้ ซึ่งไ่มใช่หน้าที่ครับ เพราะเวทนาคือ "ผลลัพธ์" (Result) ที่เกิดขึ้นแล้ว เรามีหน้าที่แค่ "รู้ซือๆ" (Monitor) เท่านั้น
ไวรัสตัวจริง: ความเวิ่นเว้อ (The Drama Queen: Papanca)
เมื่อสติของเราไม่ไวพอที่จะแค่ "รู้" ทันความรู้สึก...
สิ่งที่จะเข้ามารับไม้ต่อ มักไม่ใช่ "ความตั้งใจดี" (กุศลฉันทะ) ที่จะแก้ปัญหาให้จบ
แต่กลับเป็น "ความเวิ่นเว้อ" (Papanca) ที่เข้ามาแทน
เจ้าตัวนี้ล่ะครับคือ "นักเขียนบทละครน้ำเน่า" ประจำตัวเรา มันจะเข้าไป "เกาะ" (ติดข้อง) อยู่กับอารมณ์นั้น แล้วเริ่มเขียนบทละครขยายความออกไปเรื่อยๆ เกินเบอร์ความจริง จนกลายเป็นดราม่าเรื่องยาว จบไม่ลงกันเลย
ที่น่ากลัวที่สุดคืออันนี้ครับ วงจรอุบาทว์ที่บันทึกซ้ำ (The Feedback Loop: Write Data)
ไม่ใช่แค่ทุกข์ในรอบนี้ครับ
แต่เมื่อ "ความเวิ่นเว้อ" ทำงานเสร็จสิ้นลง ผลลัพธ์ของมันจะถูก "Save As" กลับลงไปในฐานข้อมูลสัญญา (Database) ทันที
ไม่ใช่ Save ทับนะครับ Save As ของเก่าก็ยังอยู่นะ
ความคิดที่ว่า "ฉันมันแย่" จะถูกบันทึกเป็น "ข้อมูลชุดใหม่" (New Memory) และในครั้งหน้าที่เจอสถานการณ์คล้ายๆ กัน ระบบจะดึงเอาข้อมูลชุดใหม่นี้ขึ้นมาใช้ ทำให้เราตัดสินใจหรือรู้สึกแย่ "เร็วขึ้น" และ "รุนแรงขึ้น" กว่าเดิม
นี่คือเหตุผลว่าทำไมความกังวลถึงแก้ยาก เพราะระบบมัน Loop ตัวเองซ้ำๆ จนกลายเป็น Automation (นิสัยถาวร) ไปแล้ว
System Hack: ตัดก่อนที่จะ Write Data
ทางออกก็คือการใช้ "สติ" (Mindfulness) ทำหน้าที่เป็น Firewall เข้าไปตัดวงจรตั้งแต่ตอนที่มันยังเป็นแค่ ผัสสะ หรือ เวทนา
ทันทีที่มี เวทนา ผุดขึ้น ก็แค่รู้
"อ่า ตอนนี้มีความไม่พอใจเกิดขึ้นนะ" (รู้ซือๆ จบแค่นั้น)
เมื่อเรา "รู้" ทันปัจจุบันขณะ ความเวิ่นเว้อ จะไม่มีช่องว่างให้ทำงาน เมื่อไม่เกิดความเวิ่นเว้อ ก็ไม่มีข้อมูลขยะถูก Write Back ลงไปในสัญญา
วงจรอุบาทว์นี้ก็จะค่อยๆ ฝ่อลง เพราะไม่มีข้อมูลใหม่ไปหล่อเลี้ยงระบบ
สรุปแล้ว เราไม่ได้ฝึกสติเพื่อไปต่อสู้กับความคิดครับ
แต่เราฝึกเพื่อเท่าทันกระบวนการทำงานของจิต ก่อนที่มันจะสร้าง "โลกมายา" และบันทึกซ้ำลงไปในใจเราต่างหาก
ในบทความหน้า เราจะมาเจาะลึกกันต่อถึงเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้เราแยกแยะระหว่าง "การคิดเพื่อแก้ปัญหา" (Thinking) กับ "การคิดฟุ้งซ่าน" (Distraction) ว่ามันต่างกันอย่างไร เพื่อที่เราจะได้เลือกตัดไฟได้ถูกเส้น ไม่เผลอไปตัดการทำงานที่เป็นประโยชน์ของสมองครับ
โปรดติดตามครับ
References:
ปฏิจจสมุปบาท (Paticcasamuppada)
อายตนะ 6 และ วิญญาณ 6
ปปัญจธรรม (Papanca): ความเวิ่นเว้อ
#MindEngineering #EscapeTheLoop #ThinkingProcess #Buddhism #Aero1 #FeedbackLoop #MentalHealth
โฆษณา