การควบคุมอารมณ์ ตอนที่ 2/3
ทีนี้ เราจะมาลองค่อย ๆ เจาะลึก ที่กระบวนการของการควบคุมอารมณ์ของมนุษย์ให้ละเอียดขึ้นกัน
เนื้อหานี้จะมีความต่อเนื่องจากโพสต์ที่แล้ว (ซึ่งหน้าปกก็ยังคงไม่ update) เพื่อช่วยให้เข้าใจบริบทได้ดีขึ้น แนะนำให้ลองกลับไปดูโพสต์ก่อนหน้าดังลิงก์ด้านล่างนะ
![[E+ Psychology] การควบคุมอารมณ์ ตอนที่ 1/3
ก่อนที่จะมาทำความเข้าใจวิธีการรับมือกับความเครียด (ในทางปฏิบัติ) เราต้องมาทำความเข้าใจกลไกการควบคุมอารมณ์ของมนุษย์กันก่อน](https://t1.blockdit.com/photos/2026/03/69a72868332cd79a3549d4aa_800x0xcover_Tjm0jrW9.jpg)
ในปี ค.ศ. 1998 Gross ได้ทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับอารมณ์และการควบคุมอารมณ์ เขาได้สรุปมาว่า การควบคุมอารมณ์สามารถถูกตีความได้ 7 มุมมอง ดังภาพ
การควบคุมอารมณ์ใน 7 มุมมอง
โดยมุมมองแต่ละมุม จะมีรายละเอียดดังนี้
1. มุมมองเชิงชีววิทยา: การควบคุมอารมณ์เกิดจากการทำงานร่วมกันของระบบใน "สมองส่วนหน้า" (Prefrontal cortex) กับ "โครงสร้างสร้างอารมณ์ที่ใต้เปลือกสมอง" (Subcortical emotion-generative structure)
2. มุมมองเชิงรู้คิด: การควบคุมอารมณ์ขึ้นอยู่กับความสนใจและการประมวลผลทางความคิด โดยวิธีบางอย่าง อาทิ การระงับทางความคิด จะส่งผลเสียภายใต้ภาระทางการคิดที่สูง
3. มุมมองเชิงพัฒนาการ: การควบคุมอารมณ์เป็นสิ่งที่มีพัฒนาการ และพัฒนาการดังกล่าวนั้นจะเกิดขึ้นได้ตลอดชีวิต
4. มุมมองเชิงสังคม: การควบคุมอารมณ์บางส่วนเป็นสิ่งที่ถูกตีกรอบโดยสังคม ความสัมพันธ์ และวัฒนธรรม
5. มุมมองเชิงบุคลิกภาพ: การควบคุมอารมณ์มีความแตกต่างกันไปอย่างเฉพาะตัว ตามบุคลิกภาพของแต่ละบุคคล
6. เชิงคลินิก: การควบคุมอารมณ์ โดยเฉพาะในทางที่ไม่พึงประสงค์ จะถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรคทางจิตอย่างหนึ่งได้ และต้องทำการรักษา
7. เชิงสุขภาพ: การควบคุมอารมณ์ที่ไปในทางที่ไม่เหมาะสม สามารถส่งผลเสียต่อสุขภาพได้ อย่างไรก็ตาม มุมมองด้านนี้ของการควบคุมอารมณ์ ยังคงขาดหลักฐานระยะยาวอยู่
นอกจากนี้ Gross ก็ได้เสนอว่า การควบคุมอารมณ์ของมนุษย์เป็นสิ่งที่มีกระบวนการ โดยเขาแบ่งการควบคุมอารมณ์ออกเป็น 2 จุดมุ่งเน้น คือ "มุ่งเน้นสิ่งที่มาก่อนหน้า" กับ "มุ่งเน้นไปที่การตอบสนอง" ดังภาพด้านล่างนี้
กระบวนการของการควบคุมอารมณ์
"การควบคุมอารมณ์มุ่งเน้นสิ่งที่มาก่อนหน้า" จะแบ่งออกเป็น 4 กระบวนการย่อย ๆ ได้แก่ "การเลือกสถานการณ์" "การแก้ไขสถานการณ์" "การกระจายความสนใจ" และ "การเปลี่ยนแปลงการรู้คิด" โดยที่การควบคุมอารมณ์ที่มุ่งเน้นไปทางนั้น สามารถเกิดกระบวนการย่อย ๆ หลาย ๆ ตัว มาขนานหรือเกิดขึ้นพร้อม ๆ กันได้ หรือเราอาจจะข้ามกระบวนย่อย ๆ บางตัวไปได้
ในขณะที่ "การควบคุมอารมณ์มุ่งเน้นการตอบสนอง" จะมีแค่กระบวนการย่อยเพียงแค่ตัวเดียว คือ "การปรับเปลี่ยนการตอบสนอง" ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดหลังจากมีการเกิดขึ้นของอารมณ์เท่านั้น และไม่สามารถมีกระบวนย่อย ๆ หลาย ๆ ตัว มาขนานได้
รายละเอียดของแต่ละกระบวนย่อย ๆ ก็จะมีตัวอย่างดังภาพด้านบนเลย โดยที่
"การเลือกสถานการณ์" ก็คือ เราจะพยายามเลือกสถานการณ์ที่มีโอกาสทำให้รู้สึกดี และจะพยายามหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่มีโอกาสทำให้รู้สึกแย่ ถ้าหากหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่ทำให้รู้สึกแย่ไม่ได้ ก็จะไปทำที่กระบวนการย่อยถัดไป
"การแก้ไขสถานการณ์" ก็คือ เราจะพยายามหาทางปรับให้สถานการณ์มีแนวโน้มทำให้เรารู้สึกดีมากขึ้น อีกทั้งก็หาทางปรับให้สถานการณ์มีแนวโน้มทำให้เรารู้สึกแย่น้อยลง แต่ถ้ามันยังแก้ไขไม่ได้ เราก็จะไปทำที่กระบวนการย่อยถัดไปอีก
ขยายรายละเอียดของ การกระจายความสนใจ กับการปรับเปลี่ยนการตอบสนอง
"การกระจายความสนใจ" ก็คือ เราจะ "เบี่ยนเบนความสนใจ" ออกจากสถานการณ์ที่อาจทำให้เรารู้สึกแย่ เราจะ "จดจ่อ" ไปกับสถานการณ์ที่อาจทำให้เรารู้สึกดี แต่ในบางครั้งถ้าหากสถานการณ์หนึ่ง ๆ มันสำคัญมาก ๆ และมีโอกาสสูงที่ทำให้เรารู้สึกแย่ เราจะ "ครุ่นคิด" กับแต่สถานการณ์นั้น เพื่อประเมินว่า เรามีโอกาสเจอความรู้สึกอะไรจากสถานการณ์นั้น ๆ ถ้าหากเรา "ครุ่นคิด" ความหมายก็คือ กระจายความสนใจไม่ได้ เราก็จะทำที่กระบวนย่อยถัดไปอีก ในฐานะกระบวนการย่อยสุดท้ายก่อนที่อารมณ์จะเกิดขึ้น
"การเปลี่ยนแปลงการรู้คิด" ก็คือ การพยายามตีความหมายของสถานการณ์นั้นใหม่ ส่วนใหญ่จะเป็นการตีสถานการณ์ที่แย่ให้มีความหมายไปในทางบวก แต่ถ้าหากมันทำไม่ได้จริง ๆ อารมณ์ อาทิ อารมณ์โกรธ ก็จะเกิดขึ้น ส่งผลให้เข้าไปที่ "การควบคุมอารมณ์มุ่งเน้นการตอบสนอง" ที่มีแค่กระบวนย่อย "การปรับเปลี่ยนการตอบสนอง" เพียงเท่านั้น
"การปรับเปลี่ยนการตอบสนอง" ก็คือ การพยายามปรับลักษณะ ระดับ และระยะเวลาของการตอบสนอง ซึ่งการตอบสนองจะแบ่งออกเป็น 3 ทาง คือ "เชิงพฤติกรรม" "เชิงประสบการณ์" และ "เชิงสรีรวิทยา"
โดยทั่วไปแล้ว "เชิงพฤติกรรม" มีแนวโน้มที่จะตอบสนองไปในทางลบมากที่สุด ในขณะที่ "เชิงประสบการณ์" และ "เชิงสรีรวิทยา" จะมีแนวโน้มตอบสนองแบบกลางมากที่สุด
จากในโพสต์นี้เราจะพอสรุปได้คร่าว ๆ ว่า การควบคุมอารมณ์สามารถถูกมองได้ในหลายแง่มุม อีกทั้ง การควบคุมอารมณ์ไม่ใช่เพียงแค่การพยายามปรับอารมณ์ในขณะที่อารมณ์กำลังเกิดขึ้นแล้วเท่านั้น แต่ยังรวมทั้งการรับมือก่อนที่อารมณ์จะเกิดขึ้นด้วย
อ้างอิง:
Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of general psychology, 2(3), 271-299.
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
