เภสัชวิทยา ของการเสพติด "แอลกอฮอล์"
พระโคดื่มแอล 5 ปี ถ้าเป็นคนคงต้องเข้าโปรแกรมเลิกเหล้าแบบจริงจัง ก่อนที่ตับจะพังไม่เป็นท่า
แต่ถ้าเป็นคนเสพติดแอล ผลลัพท์อาจแย่กว่าพระโคหลายเท่า
ภาวะติดแอลกอฮอล์ หรือ Alcohol Use Disorder เป็นปัญหาสุขภาพที่สำคัญของใครหลายคน การบริโภคแอลกอฮอล์อย่างเรื้อรังไม่เพียงแต่ก่อให้เกิดพยาธิสภาพต่ออวัยวะต่างๆ ในร่างกาย แต่ยังส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างและระบบเคมีประสาท (Neurochemical plasticity) ในสมอง
เมื่อแอลกอฮอล์เข้าสู่ร่างกาย จะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดและถูกเผาผลาญเป็นส่วนใหญ่ที่ตับ โดยอาศัยเอนไซม์หลัก ได้แก่ Alcohol dehydrogenase (ADH)
แอลกอฮอล์ออกฤทธิ์รบกวนสมดุลของสารสื่อประสาทในระบบประสาทส่วนกลาง โดยเฉพาะระบบกรดอะมิโนที่เป็นสารสื่อประสาท คือ Glutamate และ Gamma-aminobutyric acid (GABA)
แอลกอฮอล์จะออกฤทธิ์กระตุ้น GABAA receptor แบบ Allosteric modulation ทำให้คลอไรด์ไอออน (Cl-) ไหลเข้าสู่เซลล์ประสาท (Postsynaptic cell) มากขึ้น ซึ่งทำให้เกิดฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลาง เกิดอาการมึนเมา ขาดสติ
ในระยะยาว สมองจะเกิดการปรับตัว (Neuroadaptation) เพื่อรักษาสมดุล โดยลดความไวหรือลดการแสดงออกของ GABAA receptor (Down-regulation) แอลกอฮอล์จะกระตุ้นการหลั่งเอนดอร์ฟิน (Beta-endorphin) ซึ่งไปจับกับ Mu-opioid receptors บนเซลล์ประสาท GABAergic ในบริเวณ Ventral Tegmental Area (VTA) ผ่านทาง Mesolimbic dopamine system หรือ Reward pathway
ยิ่งเวลาผ่านไป วงจรดังกล่าวยิ่งไวต่อการกระตุ้นน้อยลง ทำให้ร่างกายเรียกร้องหาแอลกอฮอล์มากขึ้น การเป็นภาวะเสพติดแอลกอฮอล์ที่เรื้อรังและรักษาได้ยาก
ยิ่งบริโภคมากขึ้น พอเวลาผ่านไป ร่างกายจะยิ่งทรุดโทรมลง เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์และเนื้อเยื่อทั่วร่างกาย การดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรังจะทาให้เกิดภาวะไขมันสะสมในตับ (Alcoholic fatty liver) นาไปสู่ภาวะตับอักเสบ (Alcoholic hepatitis) ตับแข็ง (Cirrhosis) และภาวะตับวายในที่สุด
ยังไม่นับความเชื่อมโยงกับโรคกล้ามเนื้อหัวใจชนิดห้องหัวใจขยายใหญ่ผิดปกติ (Dilated cardiomyopathy) ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ และความดันโลหิตสูง สมองฝ่อ โรคสมองจากโรคตับ (Hepatic encephalopathy) ที่เกิดจากของเสียจากตับที่รั่วออกมาล้นไปที่สมอง
การเลิกแอลกอฮอล์ไม่ควรใช้วิธีหักดิบ เนื่องจากNMDA receptor ยังคงมีจำนวนมากและไวต่อการกระตุ้น ส่งผลให้เกิดภาวะสมองตื่นตัวมากเกินไป (Hyperexcitability) นำไปสู่กลุ่มอาการขาดแอลกอฮอล์ (Withdrawal syndrome) ซึ่งมีตั้งแต่อาการมือสั่น วิตกกังวล กระสับกระส่าย ไปจนถึงอาการประสาทหลอนและชักเกร็ง
ควรเริ่มจากความมุ่งมั่นเพื่อตนเองหรือคนที่รัก มีเป้าหมายชัดเจน ค่อยๆไปถึงจุดหมาย พร้อมกับปรึกษาสายด่วนเลิกเหล้า 1413 จาก สสส. เพื่อให้เป็นเพื่อน คอยแนะนำวิธีการเลิกเหล้าที่ได้ผลและเหมาะกับเรา ทำให้เราเลิกเหล้าได้อย่างถาวร
อ้างอิง
Erdozain AM, Callado LF. Neurobiological alterations in alcohol addiction: a review. Adicciones. 2014;26(4):360-370.
Liu J. Studies of the Global Gene Expression Changes in Alcoholic Human Brain and Blood [dissertation]. Austin: The University of Texas at Austin; 2005.
Kumar S, Shanmugham S, Tan FY, Kong AHZX, Foong CX, Chan JE, et al. The comparative efficacy of FDA-approved drugs for management of alcohol use disorder – a network meta-analysis. Eur J Clin Exp Med. 2025;23(4):1037-1046.
- 3
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
