ยาใหม่ที่ได้แรงบันดาลใจจาก "ม้าไม้เมืองทรอย"
ผมยังไม่หายอินกับหนัง the odyssey แม้ว่าจะดูสไปเดอร์แมน 4 แล้วก็ตาม กำลังพยายามหาแลกเวรเพื่อไปดูรอบ 2 ใน IMAX ก่อนที่จะหมดรอบในวันที่ 11 เดือนนี้
ไม่ว่าจะเป็นเรื่องจริงหรือเป็นแค่วรรณกรรมก็ตาม แต่เรื่องราวกลยุทธพิชิตเมือง ทรอยด้วยม้าไม้ การแย่งชิงเฮเลน วีรกรรมอคิลลิส และมหากาพย์การเดินทางของโอดิสซิอุส กลายเป็นแรงบันดาลใจให้กับหลากหลายวงการ ทั้งละคร ภาพยนต์ เพลง และแม้กระทั่ง การแพทย์และเภสัชกรรม
ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยรัฐออริกอน (Oregon State University) ได้นำเสนอนวัตกรรมยาใหม่ ที่ได้แรงบันดาลใจจาก "กลยุทธม้าไม้โทรจัน" เพื่อรักษามะเร็งสมองชนิดกลีโอพลาสโตมา (Glioblastoma หรือ GBM) ซึ่งมีความร้ายแรงและมีอัตราการรอดชีวิตที่ 2 ปีต่ำกว่าร้อยละ 30
ในทางเภสัชวิทยา เรารู้กันดีกว่า การนำยาใดๆให้ผ่านสมองเข้าไปนั้นยากแสนยาก อุปสรรคสำคัญที่สุด คือปราการกั้นระหว่างเลือดและสมอง หรือ Blood-Brain Barrier (BBB) ซึ่งทำหน้าที่เสมือนกำแพงปกป้องสมอง แต่ในขณะเดียวกันก็ขัดขวางไม่ให้ยาหรืออนุภาคนาโนส่วนใหญ่ผ่านเข้าไปออกฤทธิ์ยังเนื้อสมองได้
ทีมนักวิจัยได้คิดค้นระบบอนุภาคนาโนลิพิดรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า Manose-Cholesterol LNPs (MC_LNPs) โดยใช้น้ำตาลแมนโนส ซึ่งเป็นโมเลกุลน้ำตาลที่มีโครงสร้างใกล้เคียงกับกลูโคส มาเชื่อมต่อเข้ากับโคเลสเตอรอลอันเป็นโครงสร้างหลักของอนุภาคนาโน เทคนิคนี้ช่วยเพิ่มความหนาแน่นของลิแกนด์บนพื้นผิวอนุภาคได้สูงถึงประมาณ 30 โมลเปอร์เซ็นต์ ซึ่งเพิ่มขึ้นจากวิธีการเดิมถึง 6 เท่า ความโดดเด่นของระบบนี้คือกลไกการออกฤทธิ์แบบเป้าหมายคู่ด้วยลิแกนด์เดียว (Dual-Targeting) โดยในด่านแรก
แมนโนสจะจับกับตัวขนส่ง GLUT1 เพื่อพานำอนุภาคข้ามผ่าน BBB เข้าสู่สมอง และในด่านที่สอง อนุภาคนี้จะมุ่งเป้าเจาะจงเข้าสู่เซลล์มะเร็งสมองโดยตรง เนื่องจากเซลล์เนื้องอกมีการดัดแปลงระบบเมตาบอลิซึมจนมีตัวขนส่ง GLUT1 สูงกว่าเนื้อเยื่อสมองปกติถึง 3 เท่า นอกจากนี้ ยังมีการเสริมสารอนุพันธ์โคเลสเตอรอลที่มีประจุบวก (DC-cholesterol) เข้าไปในโครงสร้างเพื่อทำหน้าที่ปกป้อง mRNA ไม่ให้ถูกทำลาย ทำให้สามารถคงประสิทธิภาพการห่อหุ้มสารพันธุกรรมได้สูงกว่าร้อยละ 90
อนุภาค MC_LNPs สามารถข้ามผ่าน BBB และไปสะสมอยู่ในสมองได้สูงกว่าอนุภาคทั่วไปที่ไม่มีการระบุเป้าหมายถึง 9.9 เท่า พร้อมทั้งสามารถส่งมอบ mRNA เพื่อให้เกิดการแสดงออกของยีนในเซลล์ประสาทและเซลล์แอสโทรไซต์ได้อย่างแม่นยำ
เมื่อนำมาทดสอบประสิทธิภาพการรักษาในหนูทดลองที่เป็นมะเร็งสมองโดยการบรรจุ PTEN mRNA ซึ่งเป็นยีนยับยั้งเนื้องอกที่ผู้ป่วยมะเร็งชนิดนี้มักจะสูญเสียไป พบว่าการนำส่งยีนดังกล่าวเข้าสู่เซลล์มะเร็งสามารถช่วยฟื้นฟูกลไกการควบคุมการเจริญเติบโตของเนื้อร้าย ส่งผลให้ขนาดของก้อนเนื้องอกลดลงอย่างมีนัยสำคัญถึง 6 เท่า
ยิ่งไปกว่านั้น ยังช่วยยืดอายุขัยกลาง (Median Survival) ของหนูทดลองเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 50 โดยเพิ่มจาก 33 วันเป็น 49 วัน และจากการประเมินด้านความปลอดภัยยังพบว่า การให้ยาซ้ำในระยะยาวยังไม่ก่อให้เกิดความผิดปกติหรือความเป็นพิษต่ออวัยวะสำคัญอื่น ๆ ในร่างกาย
วิธีการดังกล่าวก็คล้ายคลึงกับการนำโครงการของยามาห่อด้วยโครงสร้างลิแกนด์เชิงซ้อนช่วยเพิ่มการจับกับตัวรับในสมอง ซึ่งจะสามารถนำยาเข้าสู่สมองได้มากขึ้น ซึ่งเป็นวิธีคิดเดียวกันกับการนำทหารกรีกเข้าสู่เมืองทรอยด้วยกลยุทธ์ม้าไม้นั่นเอง
อ้างอิง
Yoon TG, Cataldi VN, Grigoriev V, Yadav N, Korzun T, Wang C, et al. Single-ligand dual-targeting lipid nanoparticles for therapeutic mRNA delivery to glioblastoma across the blood-brain barrier. J Control Release. 2026;396:115107. doi: 10.1016/j.jconrel.2026.115107.
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
