แม่น้ำทั่วโลกกำลังแห้งลง และน้ำสำรองที่เคยช่วยพยุงโลกในวันที่ฝนน้อย ก็กำลังลดลงไปพร้อมกัน
รายงานล่าสุดขององค์การอุตุนิยมวิทยาโลก หรือ WMO ระบุว่า ปี 2025 เป็นหนึ่งในปีที่แม่น้ำทั่วโลกมีปริมาณน้ำไหลน้อยที่สุดในรอบ 35 ปี โดยพื้นที่ลุ่มน้ำประมาณ 36 เปอร์เซ็นต์ มีปริมาณน้ำต่ำกว่าค่าปกติ และตลอด 7 ปีที่ผ่านมา ลุ่มน้ำที่มีปริมาณน้ำอยู่ในระดับปกติมีสัดส่วนน้อยกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง
มิหนำซ้ำปัญหาคราวนี้ยังรวมไปถึงบรรดาแหล่งน้ำสำรองในธรรมชาติแหล่งต่างๆ ที่คอยเติมน้ำเข้าระบบในยามฝนน้อยก็ลดลงเช่นกัน
ข้อมูลของ WMO พบว่า ปริมาณน้ำที่สะสมอยู่บนพื้นดินและใต้ดินมีแนวโน้มลดลงมาตั้งแต่ช่วงปี 2014 - 2016 และเป็นการลดลงต่อเนื่องมานานประมาณหนึ่งทศวรรษแล้ว นั่นหมายความว่า เรากำลังใช้น้ำจากแหล่ง ‘สำรอง’ มากขึ้นเรื่อยๆ
ต้นตอส่วนหนึ่งมาจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่ทำให้วงจรน้ำแปรปรวนมากขึ้น ฝนไม่ได้ตกในแบบเดิม บางพื้นที่เจอฝนหนักและน้ำท่วม
โดยรายงานระบุว่า สิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมาเหมือนวงจรน้ำกำลังแกว่งระหว่าง ‘น้ำน้อยเกินไป’ กับ ‘น้ำมากเกินไป’
และในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา หลายพื้นที่ของโลกต้องเจอกับทั้งน้ำท่วมและภัยแล้งซ้ำๆ บางแห่งแทบไม่มีเวลาฟื้นตัวก่อนจะเจอเหตุการณ์ครั้งใหม่
ในเรื่องของ ‘ธารน้ำแข็ง’ ก็เป็นอีกตัวอย่างที่เห็นภาพชัด
ปี 2025 เป็นปีที่ 4 ติดต่อกันที่ธารน้ำแข็งทุกภูมิภาคหลักสูญเสียมวลน้ำแข็งไป และในช่วงปี 2023 - 2025 ธารน้ำแข็งทั่วโลกสูญเสียน้ำแข็งรวมกันประมาณ 1,400 กิกะตัน
สำหรับหลายพื้นที่ น้ำจากการละลายของธารน้ำแข็งเป็นส่วนหนึ่งของน้ำที่ไหลลงสู่แม่น้ำ โดยเฉพาะในช่วงที่ฝนน้อย เมื่อธารน้ำแข็งเล็กลงเรื่อยๆ นั่นย่อมหมายถึงการลดลงของแหล่งน้ำสำรองที่เคยค่อยๆ ปล่อยน้ำออกมาในแต่ละปี
ปัญหานี้ยังรวมไปถึงส่วนที่เรามองไม่เห็นอย่าง ‘น้ำใต้ดิน’ โดย WMO พบว่าในปี 2025 เกือบสองในสามของบ่อน้ำใต้ดินที่มีการติดตามทั่วโลกมีโน้มไปทางขาดแคลนมากขึ้นเมื่อเทียบกับปีก่อนๆ
และทั้งหมดนี้กำลังเกิดขึ้นพร้อมกัน
“น้ำใต้ดิน ธารน้ำแข็ง และหิมะตามฤดูกาล เกิดขึ้นอย่างช้าๆ โดยสะสมหรือลดลงในช่วงฤดูกาลต่างๆ ไปจนถึงหลายทศวรรษหรือนานกว่านั้น โดยปกติแล้วแหล่งสำรองที่เกิดขึ้นอย่างช้าๆ นี้ทำหน้าที่เสมือนบัญชีเงินฝากของโลก เป็นกันชนที่ช่วยดูดซับปีที่เลวร้าย เพื่อไม่ให้ภัยแล้งเพียงครั้งเดียวหรือฤดูแล้งเพียงครั้งเดียวกลายเป็นวิกฤตน้ำโดยตรง” เซเลสเต ซาอูโล (Celeste Saulo) เลขาธิการองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก กล่าว
แต่… เรากำลังทำให้บัญชีเงินออมนั้นร่อยหรอลง
ถ้าน้ำสำรองเหล่านี้ลดลงเรื่อยๆ ผลกระทบจากปีที่แห้งผิดปกติอาจรุนแรงขึ้น เพราะมีน้ำสำรองให้ดึงมาใช้ได้น้อยลง
ในอีกด้านหนึ่ง ฝนที่ตกหนักขึ้นในบางพื้นที่ก็ไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาเสมอไป เพราะน้ำจำนวนมากอาจไหลบ่าออกไปอย่างรวดเร็ว กลายเป็นน้ำท่วมแทนที่จะค่อยๆ ซึมลงดินและเติมน้ำใต้ดิน
กลายเป็นปัญหาของทั้งในเรื่อง ‘ปริมาณน้ำ’ และ ‘จังหวะที่น้ำมา’
ที่สำคัญคือหลายพื้นที่กำลังเจอทั้งสองด้านในช่วงเวลาเดียวกัน
น้ำ คือสิ่งที่ใช้ผลิตอาหาร หล่อเลี้ยงเมือง สนับสนุนการผลิตไฟฟ้า อุตสาหกรรม และระบบนิเวศที่มนุษย์พึ่งพาอยู่
เมื่อแม่น้ำมีน้ำน้อยลง เกษตรกรรมก็ต้องรับมือกับน้ำที่ไม่แน่นอนมากขึ้น
เมื่อแหล่งน้ำใต้ดินลดลง การพึ่งพาแหล่งน้ำสำรองก็ทำได้ยากขึ้น
เมื่อเกิดน้ำท่วมรุนแรง บ้านเรือน ถนน พื้นที่เกษตร และเศรษฐกิจก็ได้รับผลกระทบ
และเมื่อเหตุการณ์เหล่านี้เกิดถี่ขึ้น การเตรียมตัวของมนุษย์ก็ต้องเปลี่ยนตามไปด้วย
อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้ยังพอมีหวัง และต้องทำงานหนักกันอีกหลายเรื่อง อาทิ พิ่มการติดตามและเก็บข้อมูลน้ำ ต้องมีข้อมูลที่แม่นยำและต่อเนื่องเกี่ยวกับแม่น้ำ น้ำใต้ดิน หิมะ ธารน้ำแข็ง และแหล่งกักเก็บน้ำ เพื่อให้รู้ว่าน้ำอยู่ที่ไหน มากหรือน้อยแค่ไหน และกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างไร
พัฒนาระบบเตือนภัยล่วงหน้า โดยใช้ข้อมูลและการพยากรณ์เพื่อเตือนภัยแล้งและน้ำท่วมให้เร็วขึ้น ช่วยให้ชุมชนและหน่วยงานมีเวลาวางแผนรับมือ
วางแผนจัดการน้ำโดยมองทั้งระบบ ไม่ควรแยกการจัดการน้ำท่วม ภัยแล้ง น้ำใต้ดิน และแหล่งน้ำบนภูเขาออกจากกัน เพราะทั้งหมดเชื่อมโยงกันในระบบเดียว
บริหารจัดการน้ำให้เหมาะกับความแปรปรวนที่เพิ่มขึ้น ต้องเตรียมทั้งกรณีน้ำมากเกินไปและน้ำน้อยเกินไป ไม่ใช่เน้นรับมือเพียงภัยแล้งหรือเพียงน้ำท่วม
ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานและการบริหารจัดการน้ำ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูง เพื่อเพิ่มความสามารถในการรับมือกับเหตุการณ์น้ำที่รุนแรงและคาดเดาได้ยากขึ้น
เพิ่มความร่วมมือและการแบ่งปันข้อมูลระหว่างประเทศ เพราะแม่น้ำและระบบน้ำจำนวนมากข้ามพรมแดน การจัดการจึงต้องอาศัยข้อมูลและความร่วมมือระหว่างประเทศ
นำข้อมูลวิทยาศาสตร์ไปใช้ในการตัดสินใจ ซึ่งเน้นว่าข้อมูลเรื่องน้ำต้องถูกนำไปใช้จริงในการวางนโยบาย การวางแผนทรัพยากรน้ำ การเกษตร เมือง และการรับมือภัยพิบัติ
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมที่ State of Global Water Resources 2025 https://shorturl.asia/wufowt
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
