โนเบลสาขาเคมีปีนี้ สำคัญต่องานเภสัชกรรมของโลกอย่างไร
งานประกาศผลรางวัล Nobel 2026 ปีนี้ มีหลายรางวัลที่น่าสนใจครับ ตั้งแต่สาขาการแพทย์ ที่หยิบเอาปฏิกริยาระหว่างสมองและแสง มาใช้เป็นกลไกในการพัฒนาเทคโนโลยี ออปโตเจเนติกส์ (Optogenetics) หรือพันธุศาสตร์เชิงแสง ของคาร์ล ไดสเซอโรธ (Karl Deisseroth), ปีเตอร์ เฮเกอมันน์ (Peter Hegemann) และ เกออร์ก นาเกล (Georg Nagel)
ในส่วนของสาขาฟิสิกซ์ ฟรานซิส ฮาลเซน (Francis Halzen) ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์แต่เพียงผู้เดียว จากบทบาทสำคัญในการก่อตั้งหอสังเกตการณ์นิวทริโน IceCube (IceCube Neutrino Observatory) โดยใช้ธารน้ำแข็งขั้วโลกใต้
แต่ที่ผมสนใจที่สุด คือสาขาเคมี ที่เป็นการยืนยันความสำคัญของ Chirality ต่อสารประกอบเคมีอินทรีย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สารสำคัญทางเภสัชวิทยา
Henri B. Kagan และ Kenso Soai ค้นพบวิธีการเร่งปฏิกริยาให้การสังเคราะห์สารได้ความบริสุทธิ์ทางภาพสะท้อนในกระจกเชิงเคมี (Enantiomers) ในสัดส่วนที่สูงได้
เจอคำนี้เข้าไปถึงกับงง ต้องอธิบายแบบนี้ครับว่า ในทางเคมีอินทรีย์ ความเหมือนกันของสารประกอบต่างๆ ไม่ได้มีแค่ชนิดของธาตุในแต่ละพันธะ หรือชนิดของพันธะทางเคมี แต่การจัดเรียงตัวของพันธะเคมี ในแกนที่แตกต่างกัน ก็ถือว่าเป็นสารคนละตัวกันได้เลย
กรณีศึกษาทางเภสัชวิทยาที่ถูกพูดถึงบ่อยครั้ง คือกรณีของ Thalidomide (ธาลิโดไมด์) ซึ่งถูกใช้อย่างแพร่หลายในช่วงทศวรรษ 1950–1960 โดยข้อบ่งใช้หลักคือการเป็นยากดภูมิคุ้มกัน แต่กลับถูกใช้แบบ off-labeled เพื่อลดอาการแพ้ท้อง
ปัญหาอยู่ตรงนี้ (R)-Thalidomide ออกฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง ช่วยให้สงบระงับ (Sedative) และแก้อาเจียนได้ดี ทำให้ถูกใช้เพื่อลดอาการแพ้ท้อง ในทางกลับกัน (S)-Thalidomide มีฤทธิ์เป็นสารก่อวิรูป (Teratogen) ยับยั้งการสร้างหลอดเลือดใหม่ (Anti-angiogenesis) และรบกวนการพัฒนาแขนขาของทารกในครรภ์ ทำให้เกิดภาวะ Phocomelia (ทารกคลอดออกมามีแขนขากุดสั้นคล้ายครีบแมวน้ำ) กว่า 10,000 รายทั่วโลก
จากตัวอย่างดังกล่าวจะเห็นได้ว่า ความไม่สมมาตรของโมเลกุล (Chirality / Asymmetric Synthesis) มีความเชื่อมโยงอย่างลึกซึ้งกับวงการยาและสุขภาพ ในทางเภสัชวิทยา โมเลกุลของยาจำนวนมากมีโครงสร้างแบบคู่แฝดภาพสะท้อนในกระจก (Enantiomers) ขณะที่ตัวรับ (Receptor) หรือเอนไซม์ในร่างกายมนุษย์เรามีความจำเพาะต่อโครงสร้างสามมิติเพียงด้านเดียว
ยาตัวเดียวกันที่มีโครงสร้างต่างกันคนละฝั่ง อาจให้ผลลัพธ์ที่ต่างกันราวฟ้ากับเหว ฝั่งหนึ่งอาจเป็นยารักษาโรคที่มีประสิทธิภาพ ขณะที่อีกฝั่งอาจไม่ออกฤทธิ์เลย หรือเลวร้ายกว่านั้นคือกลายเป็นสารพิษ
การค้นพบของ Henri B. Kagan เกี่ยวกับNon-linear effects ที่ตัวเร่งปฏิกิริยาที่ไม่บริสุทธิ์ 100% ก็ยังสามารถสร้างผลิตภัณฑ์ที่มีความบริสุทธิ์ทางแสงสูง และปฏิกิริยา Soai reaction ที่โมเลกุลผลิตภัณฑ์เร่งการสร้างตัวเองซ้ำในรูปแบบเดิมของ Kenso Soai เป็นรากฐานสำคัญของความคิดให้แก่อุตสาหกรรมการผลิตยา (Chiral drugs) ในการควบคุมกระบวนการสังเคราะห์ให้ได้ตัวยาที่ปลอดภัย มีความจำเพาะสูง และลดผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ ซึ่งเกิดจากความหลากหลายของ Chirality ได้มากขึ้นในอนาคต
อ้างอิง
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
