[𝐓𝐡𝐞 𝐏𝐡𝐮𝐤𝐞𝐭𝐢𝐚𝐧 𝐁𝐚𝐛𝐚-𝐍𝐲𝐨𝐧𝐲𝐚] “โอ้~~ลาจัง~~” บทเพลงถึงบรรพบุรุษ เมื่อวันที่ 25-26 ตุลาคมที่ผ่านมา ชุมชนของชาวอูรักลาโวยจ (ชาวเล) มีจัดงานประเพณีลอยเรือ หรือเรียกในภาษาอูรักลาโวยจว่า “อารีปาจั๊ก (Ari Pachak)” ซึ่งเป็นประเพณีลอยเรือ

สำรวจ
ลงทุน
คำถาม

มีบัญชีอยู่แล้ว?หรือ

•

30 ต.ค. เวลา 16:56 • ประวัติศาสตร์

“โอ้ลาจัง” บทเพลงถึงบรรพบุรุษ

เมื่อวันที่ 25-26 ตุลาคมที่ผ่านมา ชุมชนของชาวอูรักลาโวยจ (ชาวเล) มีจัดงานประเพณีลอยเรือ หรือเรียกในภาษาอูรักลาโวยจว่า “อารีปาจั๊ก (Ari Pachak)” ซึ่งเป็นประเพณีลอยเรือสะเดาะห์เคราะห์ที่สืบทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่น โดยจัดขึ้นระหว่างวันที่ 12-13 ค่ำ, 13 ค่ำ และ 14-15 ค่ำในเดือน 6 และเดือน 11 ตามปฏิทินจันทรคติ (แล้วแต่ชุมชนกำหนด)

🔸ว่าด้วยเรือปาจั๊ก🔸

“โก๊โชค” หรือ “สมโชค ประโมงกิจ” ศิลปินรองเง็งคณะพรสวรรค์ชาวอูรักลาโวยจภูเก็ตเล่าให้ฟังว่า ชาวเลภูเก็ตเรียกเรือที่ใช้ในพิธีนี้ว่า “ปราฮูปาจั๊ก” (Prahu Pachak) ขณะที่คนในหลาด (คนในเมืองภูเก็ต) จะรู้จักกันในชื่อ “ลาจัง (Lachang)” บ้างก็เรียก “ลาจั๊ก (Lachak)” แม้แต่เพลงที่ชาวเลขับร้องในขณะไปประกอบพิธีลอยเรือก็ตั้งชื่อว่า “ลาจัง” เช่นกัน

ผู้เขียนเกิดความสนใจปนความสงสัยใคร่รู้เกี่ยวกับที่มาของชื่อเรือชนิดนี้และเนื้อหาในบทเพลงที่ขับร้อง จึงได้ทำการค้นคว้าหาข้อมูลพร้อมตั้งข้อสันนิษฐานด้านภาษาศาสตร์ไว้ดังนี้

ภาษาอูรักลาโวยจภูเก็ตเรียกเรือสะเดาะเคราะห์นี้ว่า “ปราฮูปาจั๊ก” ซึ่งในหนังสือชื่อ “อูรักลาโวยจ: โครงสร้างพื้นฐานและพจนานุกรม (Urak Lawoi’: Basic Structures and a Dictionary)” ของ Hogan & Pattemore (1988) ได้บันทึกว่า “ปราฮูปาจั๊ก” หรือ “ปราฮู เปอลาจัก (Prahu Pelacak)” หมายถึง เรือสำหรับประกอบพิธีเกี่ยวกับวิญญาณ.

คำว่า “ปราฮู (Prahu)” หมายถึงเรือ ซึ่งมาจากภาษามลายูคือ “เปอราฮู (Perahu)” ส่วนคำว่า “ปาจั๊ก (Pachak)” หรือ “เปอลาจัก (Pelacak)” มาจากคำว่า “เปอลันจัง (Pelancang)” หรือ “ลันจัง (Lancang)” ในภาษามลายู ซึ่งในพจนานุกรมบาฮาซาเดวัน (Kamus Dewan, 2017) ให้นิยามคำว่า “ลันจัง” ไว้ว่า เรือใบที่แล่นได้เร็ว; เรือเล็กสำหรับใส่เครื่องเซ่นวิญญาณ.

เรือลันจัง (บ้างก็เรียกว่า ลันจา (Lancha)) เป็นเรือชนิดหนึ่งที่ใช้แพร่หลายในคาบสมุทรมาเลย์และชายฝั่งตะวันออกของเกาะสุมาตรา ซึ่งสามารถใช้เป็นเรือรบ, เรือบรรทุกสินค้า และเรือหลวง ส่วนเรือปาจั๊กของชาวอูรักลาโวยจที่ใช้ประกอบพิธีสะเดาะเคราะห์นั้นก็มีลักษณะเดียวกัน จึงมีความเป็นไปได้ที่บรรพบุรุษของพวกเขาใช้เรือลักษณะนี้ในการเดินทางมาลงหลักปักฐานกระจายตามเมืองและหมู่เกาะในทะเลอันดามัน

🔸บทเพลงถึงบรรพบุรุษ🔸

ท่ามกลางพิธีกรรมเหล่านี้ มีบทเพลงที่เรียกชื่อเรือขึ้นมาเป็นคำร้องว่า “ลาจัง” เพลงนี้ปรากฏในกลุ่มบทเพลงรำมะนาที่ใช้ประกอบพิธีลอยเรือ และมีเนื้อหาสัมพันธ์กับการเดินทาง ความเชื่อเรื่องบรรพบุรุษ และการขอความอยู่เย็นเป็นสุข

บทเพลงที่ผู้เขียนนำมาเรียบเรียงดังต่อไปนี้อ้างอิงจากศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดกระบี่ (วิทยาลัยพละศึกษาจังหวัดกระบี่, 1989) เป็นของชาวอูรักลาโวยจบ้านหัวแหลมกลาง อ.เกาะลันตา จ.กระบี่ จึงเป็นสำนวนจากชุมชนแห่งหนึ่งที่ช่วยให้เราเข้าใจความหมายของเพลงได้อย่างเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น

ลาจัง มูวัต บารัง นะปี ฆูนุง ฌึไร

บาฆี บาวะ ซาเก็ต ดมัม บาวะปี

มินตะ สมาอะฮฺ บูวัต ดูลู ดูลู

มินตะ ดูโดะ สนัง ลีนัง

ลาติ ปราฮู กลูวัรฺ บาฆี

จูจู อานะ ดูโดะ สนัง

ลาจัง นะปรึฆี ฆูนุง ฌึไร

ปราฆี ลาญัก มูดี บตุล

โอ้~~ลาจัง~~

ลาจัง นะปรึฆี ฆูนุง ฌึไร

ลาจัง นะตูรน ปราฮู สมัว ลาตา

ลาจัง นะปรึฆี ฆูนุง ฌึไร

ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดกระบี่ (วิทยาลัยพละศึกษาจังหวัดกระบี่, 1989)

Lancang muat barang nak pi Gunung Jerai.

Pergi bawa sakit demam bawa pi.

Minta maaf buat dulu-dulu.

Minta duduk senang-lenang.

Gatih perahu keluar pergi.

Cucu anak duduk senang.

Lancang nak pergi Gunung Jerai.

Pergi lajak mudi betul.

Oh~~Lancang~~

Lancang nak pergi Gunung Jerai.

Lancang nak turun perahu semua latar.

Lancang nak pergi Gunung Jerai.

ผู้เขียนทดลองเทียบกับภาษามลายู-อินโด (อาจจะไม่ถูกต้องทั้งหมด)

โอ้ลาจังลอยลำลาจากท่าฝั่ง

บรรทุกทั้งทุกข์โศกและโรคไข้

พาความเศร้าเผาจิตติดลอยไป

สู่ฆูนุงฌึไรให้ไกลตา

เคยพลาดพลั้งครั้งเก่าเฝ้าขอโทษ

ขออย่าโกรธโปรดอย่าเคืองอย่าถือสา

ขออยู่เย็นเป็นสุขทุกเวลา

ให้ลูกหลานวันหน้าสบายใจ

กางใบผ้าฝ่าลมคุมหางเสือ

เชิญลงเรือพร้อมหน้าคราฟ้าใส

บ่ายหัวเรือมุ่งหน้าฝ่าคลื่นไป

สู่ฆูนุงฌึไรดังใจปอง

ผู้เขียนได้เรียบเรียงเป็นกลอนสุภาพไว้ดังนี้

🔸ถอดความจากบทเพลง🔸

จุดหมายของเรือในเพลงคือ “ฆูนุงฌึไร” หรือ “ฆูนุง เจอไร (Gunung Jerai)” ในรัฐเคดาห์ ประเทศมาเลเซีย ซึ่งมีความสำคัญในเรื่องเล่าของชาวอูรักลาโวยจในฐานะถิ่นเดิมของบรรพบุรุษ การเอ่ยชื่อภูเขาแห่งนี้จึงทำให้การเดินทางของเรือมีความหมายถึงการกลับไปยังสถานที่ที่ชุมชนผูกพันผ่านความทรงจำและความเชื่อ เมื่อร้องชื่อจุดหมายซ้ำ ๆ ผู้ร้องก็ได้บอกเล่าความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนบนชายฝั่งอันดามันกับดินแดนที่บรรพบุรุษจากมาอีกครั้ง

หากอ่านเนื้อเพลงร่วมกับบริบทของพิธี คำว่า “บรรทุก” อาจมองได้ว่ามีความหมายครอบคลุมถึงสิ่งที่ผู้คนอยากฝากไปกับเรือ ทั้งความเจ็บไข้ ความทุกข์ และเรื่องค้างคาในใจ สิ่งเหล่านี้ไม่อาจหยิบจับได้เหมือนสิ่งของ แต่พิธีกรรมให้รูปร่างแก่ความปรารถนาที่จะปลดเปลื้องผ่านเรือและสิ่งแทนตัวที่จัดเตรียมไว้ บทเพลงช่วยเปล่งความปรารถนานั้นออกมาให้ผู้ร่วมพิธีได้ยินว่าการเดินทางครั้งนี้กำลังนำอะไรจากไป และผู้ที่ยังอยู่หวังจะได้รับสิ่งใดกลับคืนมา

ถ้อยคำขออภัยต่อความผิดที่เคยทำมาเป็นอีกช่วงหนึ่งที่ชวนให้หยุดฟัง เมื่อพิจารณาในบริบทของพิธีบูชาบรรพบุรุษ เราอาจตีความได้ว่า ผู้ร้องกำลังทบทวนความสัมพันธ์ของตนกับผู้ล่วงลับและสิ่งที่ชุมชนเคารพ การขออภัยเปิดพื้นที่ให้ยอมรับสิ่งที่เคยกระทำ พร้อมกับแสดงความหวังว่าจะดำเนินชีวิตต่อไปด้วยความสงบ ความหมายของบทเพลงจึงมีทั้งการอ้อนวอนและการหันกลับมาพิจารณาตนเอง

ส่วนคำขอให้ “ลูกหลานอยู่เย็นเป็นสุข” ทำให้เห็นว่าการระลึกถึงบรรพบุรุษผูกอยู่กับความห่วงใยต่อผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ แม้เรือจะมุ่งสู่ดินแดนที่บรรพบุรุษจากมา แต่คำอวยพรในเพลงยังฝากไว้กับครอบครัวและชุมชนบนฝั่ง คนรุ่นก่อนกับคนรุ่นหลังจึงมาพบกันในถ้อยคำสั้น ๆ นี้ ผู้ล่วงลับได้รับการระลึกถึง ขณะที่ลูกหลานได้รับการกล่าวถึงในฐานะผู้ที่จะสืบชีวิตและความสัมพันธ์ของชุมชนต่อไป

ความหมายดังกล่าวยังสัมพันธ์กับลักษณะของพิธีที่ต้องอาศัยการร่วมแรงร่วมใจ งานศึกษาพิธีลอยเรือที่บ้านหัวแหลมของอาภรณ์ อุกฤษณ์ (1989) อธิบายว่า การต่อเรือ การจัดทำเครื่องประกอบพิธี และการร้องรำทำเพลง ล้วนเป็นการสื่อความหมายที่สัมพันธ์กับโลกทัศน์และโครงสร้างของชุมชน เมื่อมองจากแง่นี้ การขับร้องเพลง “ลาจัง” จึงเป็นส่วนหนึ่งของการร่วมกันรักษาความสัมพันธ์ ทั้งกับบรรพบุรุษและกับผู้คนที่มาประกอบพิธีอยู่ด้วยกัน

การทำความรู้จักเพลง “ลาจัง” จึงควรให้ความสำคัญกับผู้ขับร้อง ภาษา และชุมชนที่สืบทอดเพลงมาพร้อมกัน การบันทึกคำร้องควรระบุว่าสืบจากชุมชนใด และเปิดโอกาสให้ผู้รู้ในชุมชนเป็นผู้ถ่ายทอดและอธิบายความหมาย เพราะน้ำเสียง วิธีร้อง และความทรงจำของผู้ร้องเป็นส่วนที่ช่วยให้ถ้อยคำบนหน้ากระดาษกลับมามีชีวิตชีวา การส่งต่อเพลงให้คนรุ่นใหม่ได้ฟังและเข้าใจความหมายก็เป็นหนทางหนึ่งที่จะรักษาความผูกพันที่อยู่ในบทเพลงไว้

🗂เอกสารอ้างอิง🗂

[1] สุดารัตน์ ศรีอุบล. พิธีลอยเรือชาวอูรักลาโว้ย: การสะเดาะเคราะห์และส่งวิญญาณบรรพบุรุษ สู่ดินแดน “ฆูนุงฌึรัย”[EB/OL]. (2023-12-22)[2026-10-30]. https://www.sac.or.th/portal/th/article/detail/554.

[2] อาภรณ์ อุกฤษณ์. ตำนานชาวเล[J]. เมืองโบราณ, 1988, 14(3): 70-75.

[3] อาภรณ์ อุกฤษณ์. พิธีลอยเรือ: ภาพสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมของชาวเล กรณีศึกษาชุมชนบ้านหัวแหลม เกาะลันตา จังหวัดกระบี่[D]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร, 1989.

[4] DEWAN BAHASA DAN PUSTAKA. Lancang[EB/OL]. (2017)[2026-10-30). https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=lancang.

[5] HOGAN, D.W., PATTEMORE, S.W. Urak Lawoi’: basic structures and a dictionary[M]. Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, The Australian National University, 1988.

[6] SMYTH, H.W. Boats and boat building in the Malay Peninsula[J/OL]. Journal of the Society of Arts, 1902, 50(2582): 570-588. https://archive.org/.../boat-building.../page/569/mode/2up.

[7] SUKENDAR, H. Perahu tradisional Nusantara: tinjauan melalui bentuk dan fungsi[M/OL]. Jakarta: Proyek Pengembangan Media Kebudayaan, Direktorat Jenderal Kebudayaan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1998. https://archive.org/details/perahu-tradisional-nusantara.

สามารถสนับสนุนเพจเพื่อเป็นทุนการศึกษาได้ที่

💵PromptPay: 0954289757

สามารถสั่งซื้อหนังสือนิยายเรื่อง “เป็นบาบ๋าเพราะรู้สึก” แบบ E-book ได้ที่ Mebmarket:

https://www.mebmarket.com/web/index.php?action=BookDetails&data=YToyOntzOjc6InVzZXJfaWQiO3M6NzoiMjM5ODY3NCI7czo3OiJib29rX2lkIjtzOjY6IjQwODU1MiI7fQ

โฆษณา

ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน

“โอ้~~ลาจัง~~” บทเพลงถึงบรรพบุรุษ

ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน

“โอ้ลาจัง” บทเพลงถึงบรรพบุรุษ