หลังขึ้นทะเบียนมรดกฯ จึงเป็นเพียง “จุดเริ่มต้น”
/ โดย เหลียงเจี๋ยอิ๋ง (梁洁莹)
เมื่อไม่นานมานี้ รัฐบาลรัฐปีนังประกาศขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้เพิ่มอีก 7 รายการ และแหล่งมรดก 6 แห่งเป็นมรดกระดับรัฐ ทำให้จำนวนมรดกระดับรัฐที่ขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการของปีนังเพิ่มเป็น 63 รายการ
มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในชุดนี้ ได้แก่ ภาษาฮกเกี้ยนปีนัง, เทศกาลพ้อต่อ (สารทจีน), ระบำโบเรีย (Boria), การแสดงฆาซัล ปาร์ตี (Ghazal Parti), ละครบังซาวัน (Bangsawan), ศิลปะป้องกันตัวสีลัต สีกู (Silat Siku 12) หรือกระบวนท่าศอก 12 ท่า และการขับร้องเพลงบทกวีดอนดัง ซายัง (Dondang Sayang) ของปีนัง มรดกเหล่านี้มาจากหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ ครอบคลุมทั้งภาษา เทศกาล ศิลปะการแสดง และวิชาต่อสู้ดั้งเดิม ยืนยันอีกครั้งว่าความหลากหลายทางวัฒนธรรมคือทรัพย์สินทางวัฒนธรรมที่ล้ำค่าที่สุดของปีนัง
ช่วงไม่กี่ปีมานี้ รัฐบาลรัฐปีนังเดินหน้าสำรวจ บันทึก และรับรองมรดกวัฒนธรรมของทุกกลุ่มชาติพันธุ์อย่างจริงจัง ซึ่งเป็นที่น่าชื่นชม โดยเฉพาะภาษาฮกเกี้ยนปีนัง ในยุคที่ภาษาจีนกลางและภาษาอังกฤษแพร่หลายขึ้น และคนรุ่นใหม่มีโอกาสใช้ภาษาถิ่นน้อยลงเรื่อย ๆ การขึ้นทะเบียนเป็นมรดกที่จับต้องไม่ได้ระดับรัฐ อย่างน้อยก็แสดงว่ารัฐเห็นคุณค่าทางวัฒนธรรมของภาษานี้ และตระหนักถึงวิกฤตการสูญหายของภาษา
🔸เมื่อขึ้นทะเบียนแล้ว ขั้นต่อไปควรทำอะไร?🔸
หลายคนได้ยินคำว่า “ขึ้นทะเบียนมรดก” ก็รู้สึกว่าน่ายินดีเป็นอันดับแรก โดยไม่ทราบแน่ชัดว่าขึ้นทะเบียนเป็นมรดกระดับใด บางคนคิดว่ามรดกระดับรัฐเท่ากับมรดกแห่งชาติ บางคนเห็นคำว่า “มรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้” ก็เข้าใจผิดว่าได้รับการรับรองจากยูเนสโก
ความจริงคือ การรับรองระดับรัฐ ระดับชาติ และระดับยูเนสโก อยู่ภายใต้กฎหมายและหน่วยงานที่ต่างกัน เกณฑ์การประเมิน ขั้นตอนการยื่นขอ และความรับผิดชอบในการคุ้มครองก็ไม่เหมือนกัน มรดกระดับรัฐประกาศโดยรัฐบาลรัฐตามกฎหมายของรัฐ มรดกระดับชาติอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติมรดกแห่งชาติ ค.ศ. 2005 ส่วนการขึ้นบัญชีของยูเนสโกต้องให้ประเทศเป็นผู้เสนอชื่อและผ่านการประเมินระดับนานาชาติ ทั้งสามระดับไม่ใช่ใบรับรองใบเดียวกันที่เปลี่ยนชื่อไปมา และไม่ได้เลื่อนขั้นต่อกันโดยอัตโนมัติเสมอไป
นอกจากนี้ มรดกที่จับต้องได้และมรดกที่จับต้องไม่ได้ก็ต้องการวิธีอนุรักษ์ต่างกัน อาคารประวัติศาสตร์ต้องมีการตรวจสภาพเป็นระยะ ซ่อมแซม ควบคุมการพัฒนาโดยรอบ และมีแผนบริหารจัดการการอนุรักษ์ ส่วนภาษา เทศกาล ละคร และงานฝีมือดั้งเดิม ต้องมีคนใช้งาน การฝึกปฏิบัติจริง การสอน และการสืบทอด อาคารที่ปล่อยให้ทรุดโทรมย่อมพังลง ภาษาและทักษะที่ไม่มีใครใช้และไม่มีใครถ่ายทอดก็สูญหายได้เช่นกัน
ดังนั้น เมื่อภาษาฮกเกี้ยนปีนังได้ขึ้นทะเบียนแล้ว งานอนุรักษ์จึงไม่ควรหยุดอยู่แค่การแถลงข่าว การประกาศในราชกิจจานุเบกษา หรือการทำสารคดีสักเรื่อง หน่วยงานที่เกี่ยวข้องอาจบันทึกคำศัพท์ สำเนียง สุภาษิต และเรื่องเล่าท้องถิ่นของภาษาฮกเกี้ยนปีนังอย่างเป็นระบบ สร้างคลังข้อมูลภาพและเสียงที่เปิดให้เข้าถึงได้ ใช้กิจกรรมในโรงเรียน หลักสูตรชุมชน รายการวิทยุ และแพลตฟอร์มดิจิทัล เพื่อชวนให้คนรุ่นใหม่ได้สัมผัสและใช้ภาษานี้ การปกป้องภาษาไม่ใช่การเก็บใส่ตู้ แต่คือการทำให้ภาษายังมีชีวิตอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คน
มรดกอื่น ๆ ก็เช่นกัน การแสดงดั้งเดิมต้องมีพื้นที่แสดงและผู้สืบทอด งานฝีมือพื้นบ้านต้องมีโครงการถ่ายทอดที่มั่นคง เทศกาลต้องมีชุมชนเข้าร่วมอย่างต่อเนื่อง และอาคารประวัติศาสตร์ต้องมีงบประมาณ บุคลากรผู้เชี่ยวชาญ และแนวปฏิบัติด้านการบูรณะที่ชัดเจน หากผู้สืบทอดอายุมากขึ้นแต่หาลูกศิษย์ไม่ได้เลย ชื่อมรดกที่ดังก้องเพียงใดก็ไม่อาจหยุดไม่ให้วัฒนธรรมค่อย ๆ เลือนหายไปได้
รัฐบาลรัฐควรจัดทำแผนอนุรักษ์และสืบทอดที่เป็นรูปธรรมสำหรับมรดกแต่ละรายการ ระบุหน่วยงานรับผิดชอบ แหล่งงบประมาณ วิธีเก็บรักษา เป้าหมายการถ่ายทอด และกลไกทบทวนเป็นระยะ ข้อมูลของมรดกก็ควรเผยแพร่ในรูปแบบที่เข้าใจง่าย ให้ประชาชนรู้ว่ามรดกนั้นสำคัญอย่างไร กำลังเผชิญวิกฤตอะไร และตนเองมีส่วนร่วมได้อย่างไร แทนที่จะปล่อยให้เอกสารอยู่แต่ในหน่วยงานรัฐและมือผู้เชี่ยวชาญ
ที่สำคัญกว่านั้น การอนุรักษ์มรดกควรเป็นการให้การศึกษาแก่พลเมืองในระยะยาว โรงเรียนพานักเรียนออกไปเรียนรู้โบราณสถานในชุมชน องค์กรปกครองท้องถิ่นติดป้ายคำอธิบายและคิวอาร์โค้ดที่ชัดเจนตามแหล่งมรดก พิพิธภัณฑ์ องค์กรภาคประชาชน และสื่อก็จัดนิทรรศการ เก็บประวัติศาสตร์บอกเล่า และจัดทัวร์ชุมชน เพื่อให้ความรู้ด้านการอนุรักษ์ซึมเข้าสู่ชีวิตประจำวัน
เมื่อประชาชนไม่เข้าใจประวัติศาสตร์ของอาคารหลังหนึ่ง ก็มักมองการรื้อถอนเป็นความเจริญ เมื่อไม่เข้าใจคุณค่าของภาษาถิ่น ก็มองการสูญหายเป็นการคัดสรรตามธรรมชาติ และเมื่อไม่เข้าใจความหมายของการขึ้นทะเบียนมรดก ก็อาจคิดว่าเมื่อรัฐทำขั้นตอนประกาศในราชกิจจานุเบกษาเสร็จ งานคุ้มครองก็สำเร็จลุล่วงแล้ว
ต้องยอมรับว่า เมื่อเทียบกับรัฐอื่น ปีนังมีผู้คนมากมายทั้งในหน่วยงานรัฐ องค์กรพัฒนาเอกชน และกลุ่มประชาชน ที่ทำงานสืบทอดวัฒนธรรมและอนุรักษ์มรดกรุ่นแล้วรุ่นเล่า การลงแรงอย่างยาวนานของภาคประชาชน ร่วมกับการผลักดันของภาครัฐ ทำให้กิจกรรมอย่างงานศาลเจ้าในปีนัง พิธีป้ายทีก๊อง (ไหว้เทวดา หรือ หยกหองส่องเต่) งานฉลองวันขึ้นทะเบียนมรดกโลกเมืองจอร์จทาวน์ งานเลี้ยงเทศกาลไหว้พระจันทร์ และงานเทศกาลพ้อต่อ กลายเป็นแบรนด์วัฒนธรรมประจำปีของรัฐปีนัง
การขึ้นทะเบียนให้ชื่อแก่วัฒนธรรมหนึ่ง แต่การอนุรักษ์ที่แท้จริงคือการทำให้ชื่อนั้นยังมีชีวิต รัฐบาลรัฐปีนังก้าวไปแล้วหนึ่งก้าวสำคัญ งานที่ท้าทายกว่าต่อจากนี้คือทำให้มรดกทุกรายการมีคนรู้จัก มีคนหวงแหน และมีคนเต็มใจรับช่วงสืบทอด มีเพียงเท่านี้ วัฒนธรรมที่ถูกจารึกลงในทะเบียนวันนี้จึงจะไม่เหลือเป็นเพียงกระดาษใบเดียวในอนาคต
🗂เอกสารอ้างอิง🗂
[1] 梁洁莹. 入遗后，才是开始[N/OL]. 东方日报, (2026-10-21)[2026-11-04]. https://www.orientaldaily.com.my/.../2026/10/21/856693
สามารถสนับสนุนเพจเพื่อเป็นทุนการศึกษาได้ที่
💵PromptPay: 0954289757
.
สามารถสั่งซื้อหนังสือนิยายเรื่อง “เป็นบาบ๋าเพราะรู้สึก” แบบ E-book ได้ที่ Mebmarket:
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
