ข้อควรรู้เกี่ยวกับการบดยา
การบดยาสามารถช่วยให้กินยาบางชนิดได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะ:
- ผู้ที่มีปัญหากลืนยา: ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยที่มีภาวะทางการแพทย์บางชนิด ใช้สายให้อาหาร มีความยากลำบากในการกลืน
- ยาบางชนิดอาจทำให้กลืนลำบาก เกิดความรู้สึกไม่สบายใจกับ ขนาด รสชาติ หรือตัวยาเม็ด
❗แต่ ไม่ใช่ยาทุกชนิดที่เหมาะกับการบด
จึงต้องให้ความสำคัญของการใช้ยาอย่างถูกต้อง เพื่อให้ได้ผลการรักษาเต็มที่
‼️ความเสี่ยงจากการบดยา
ต่อผู้ป่วย:
- ได้รับยาไม่ครบ dose เกิดการสูญเสียยา 5-10% แม้ใช้อุปกรณ์บดยาที่เหมาะสม
- ประสิทธิภาพยาลดลง เกิดการเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติทางเภสัชจลนศาสตร์ ผลการรักษาลดลง
- ยาบางชนิดระคายเคืองทางเดินอาหาร
- อาจเปลี่ยนแปลงการดูดซึมยา เกิดปฏิกิริยากับอาหาร/น้ำ:
ต่อผู้ให้ยา:
- สัมผัสสารอันตราย
- ได้รับผลข้างเคียงจากยา
🔴ข้อควรรู้เกี่ยวกับการบดยา
ยาเม็ดมาตรฐาน (Standard tablets)
- ไม่แนะนำให้บด เนื่องจากอยู่นอกเหนือข้อบ่งใช้ที่ได้รับอนุญาตจากอย.
- ผลข้างเคียง: รสชาดไม่น่ากิน ยาบางอย่างอาจทำให้ชา หรือเสี่ยงต่อการเกิดแผลไหม้
- ข้อแนะนำ: บ้วนปากด้วยน้ำหลังกินยา
⛔ยาที่ห้ามบดหรือหักเด็ดขาด
🚫1. ยาเม็ดเคลือบลำไส้ (Enteric-coated tablets)
- ห้ามบด
- เหตุผล:
- เคลือบเพื่อป้องกันการละลายในกระเพาะอาหาร
- การบดจะทำให้เกิดการระคายเคืองกระเพาะและลดประสิทธิภาพยา
- ตัวอย่างยา มีคำว่า EC หรือ Enteric-coated : Aspirin EC, Omeprazole, erythromycin, pancrelipase
🚫2. ยาเม็ดออกฤทธิ์นาน (Modified-release/Controlled-release preparations)
- ห้ามบด
- เหตุผล: ประสิทธิภาพยาลดลง เกิดการเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติทางเภสัชจลนศาสตร์ จนอาจเกิดผลข้างเคียงรุนแรง
- ระดับยาในเลือดสูงเกินไปในระยะแรก
- ระดับยาตกเร็วเกินไปในระยะหลัง
- ทางเลือก: เปลี่ยนเป็นรูปแบบไม่ออกฤทธิ์นานและปรับขนาดยา
- ตัวอย่างยา มีคำว่า ER, XR, SR, CR, DR, MR, XL : Metformin XR, Theophylline CR, Diamicron MR, Klacid MR, Adalat
CR, Xatral XL, Nuelin SR
🚫3. ยาเคมีบำบัด (Cytotoxic tablets) / ยาที่อาจทำลายทารกในครรภ์ (Teratogenic Drugs) รวมทั้งยาฮอร์โมน หรือ ยาสเตียรอยด์
- ห้ามบด
- อันตรายต่อผู้ให้ยา: ผงยาอาจฟุ้งกระจาย
- ปฏิบัติตามแนวทางความปลอดภัยของหน่วยงาน
- ตัวอย่างยา finasteride, misoprostol, isotretinoin, cyclophosphamide
🚫4. ยาเม็ดอมใต้ลิ้น/ยาที่ดูดซึมในช่องปาก (Buccal/Sublingual tablets)
- ห้ามบด
- เหตุผล :ยาใต้ลิ้น/อมในปาก เสียประสิทธิภาพการดูดซึม
- หากยังสามารถอมยาและมีน้ำลายปกติ สามารถอมใต้ลิ้นได้ตามปกติ
- ตัวอย่างยา Nitroglycerin, nicotine, lansoprazole, risperidone
🚫5. แคปซูล (Capsules)
- ไม่แนะนำให้เปิดแคปซูล เนื่องจาก:
- อยู่นอกเหนือข้อบ่งใช้
- รสชาดไม่น่ากิน
- อาจทำให้เยื่อบุในปากชา หรือเสี่ยงต่อการเกิดแผลไหม้
- เปลือกแคปซูลช่วยปกป้องยาจากรดในกระเพาะอาหาร
🚫6. ยาอื่นๆ
ยาที่ละลายน้ำได้ยาก ประเภท Amorphous Solid Dispersions หรือ ยา Nanocrystals
- ตัวอย่างยา tacrolimus, lopinavir/ritonavir, itraconazole, fenofibrate
ยาที่ระคายเคืองทางเดินอาหาร
- ตัวอย่างยา aspirin, bisacodyl, ferrous sulfate, pancreatic enzymes, piroxicam, valproic acid
ยาที่รสชาดไม่ดี
- ตัวอย่างยา cefuroxime, ciprofloxacin, docusate sodium, erythromycin, ibuprofen, praziquantel, trazodone
ยาอื่นๆ
- ตัวอย่างยา dabigatran, deferasirox, donepezil, isavuconazonium sulfate, lubiprostone
✅ยาที่สามารถบดได้ด้วยความระมัดระวัง
1. ยาเม็ดเคลือบน้ำตาล/เคลือบฟิล์ม (Sugar-coated/Film-coated tablets)
- สามารถบดได้ แต่การเคลือบอาจทำให้บดยาก
- วัตถุประสงค์การเคลือบ: เพื่อความสวยงามหรือกลบรสขม
2. ยาเม็ดฟู่/ยาเม็ดละลายน้ำ (Dispersible/Effervescent tablets)
- ใช้ได้ตามปกติ โดยละลายในน้ำเท่านั้น
- ห้ามผสมกับเครื่องดื่มหรืออาหารอื่นๆ
3. ยาเม็ดเคี้ยว (Chewable tablets)
- เคี้ยวได้ตามปกติโดยไม่ต้องบด
⭕ข้อปฏิบัติที่ถูกต้องในการบดยา
1. ขั้นตอนก่อนบดยา:
- ตรวจสอบฉลากยาและคำแนะนำอย่างละเอียด
- ปรึกษาเภสัชกรทุกครั้ง
- เลือกใช้เครื่องบดยาที่เหมาะสม
2. ระหว่างบดยา:
- บดยาเท่าที่จะใช้ในครั้งเดียว
- หลีกเลี่ยงการสูดดมผงยา (โดยเฉพาะยาเคมีบำบัด)
3. หลังบดยา:
- ให้ยาทันทีหลังบด
- ทำความสะอาดอุปกรณ์ทุกครั้งหลังใช้
- บ้วนปากด้วยน้ำทุกครั้งหลังกินยา
ทางเลือกสำหรับผู้ป่วยกลืนยาก
✅ รูปแบบยาทางเลือก: ยาน้ำ ยาผง ยาเม็ดขนาดเล็ก
✅ เทคนิคช่วยกลืน:
- ดื่มน้ำมากๆ
- อมน้ำไว้ในปาก ก่อนที่จะใส่ยาลงในปาก กลืนยาพร้อมกันกับน้ำที่อมไว้
- ปรับท่านั่งขณะกินยา
✅ ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร: เพื่อเปลี่ยนเป็นรูปแบบยาที่เหมาะสม
🔴ข้อสรุปและคำแนะนำสำคัญ:
1. การบดหรือหักยาควรทำเฉพาะเมื่อจำเป็นเท่านั้น และต้องอยู่ภายใต้การดูแลของเภสัชกรหรือแพทย์
2. พิจารณาใช้รูปแบบยาทางเลือกก่อนตัดสินใจบดยา
3. ศึกษาข้อมูลบนฉลากยาและเอกสารกำกับยาอย่างละเอียด
4. สำหรับบุคลากรทางการแพทย์: ควรมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนเกี่ยวกับการบดยาในสถานพยาบาล
หมายเหตุ: ข้อมูลนี้อาจมีการเปลี่ยนแปลงตามหลักฐานใหม่ๆ ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนตัดสินใจบดยาใดๆ
หากไม่แน่ใจว่ายาของคุณสามารถบดได้หรือไม่ ควรสอบถามเภสัชกรก่อนทุกครั้ง เพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพของการรักษา
.
💢อ้างอิง
Do Not Crush or Chew, May 13, 2025
Do Not Crush List: These Common Medications Should Always Stay Intact, April 4, 2024
To Crush or Not to Crush: That is the Medication Administration Question, January 16, 2024
General guidelines for administration of medications to patients with swallowing difficulties
Oral medication that should NOT be crushed or opened
🔰อ่านเพิ่มเติม
Meds That Should Not Be Crushed, full update April 2025
Do Not Crush List, Last updated 19 Oct 2024
Medications that should not be crushed,Medicina Universitaria, July 2017
Medication not to be crushed, American society of consultant pharmacists, 2002
ยาทีไม่ควรหักแบ่ง บด และให้ทางสายยาง โรงพยาบาลนพรัตนราชธานี, กันยายน 2567
รู้เรื่องยากับเภสัชจุฬาฯ : ยาที่ต้องเคี้ยวกับยาที่ห้ามเคี้ยว, มีนาคม 2567
.
ภาพ Cover จาก
BETTERCM 2025.05.24
บทความอื่น
🔴การแบ่งยาเม็ด: ข้อควรระวังและข้อแนะนำ
🌗การหักแบ่งเม็ดยา
DRUG IDEN
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
