เมื่อกฎหมาย น้ำ และโครงสร้างรัฐ… หลายประเด็น ‘ซ้อน’ กันจนคนทำงานแถวหน้าเหนื่อยที่สุด
ตอนที่ 11/12 ซีรีส์บันทึกสนทนาเฟซบุ๊ก (น้ำท่วมทุ่ง อยุธยา 10–12 พ.ย.2568)
ในช่วงสองสามวันที่ผมได้ลงไปอ่านความเห็นของเพื่อนใหม่–เพื่อนเก่าบนเฟซบุ๊ก สิ่งหนึ่งที่ผมรู้สึกอย่างชัดเจนคือ หลายคนไม่ได้โกรธน้ำ แต่โกรธ “ระบบการจัดการ” ที่ดูเหมือนซับซ้อนซ่อนเงื่อนไขจนประชาชนหน้าแนวต้องรับผลกระทบคนแรกเสมอ
ตอนที่ 11 นี้ เป็นตอนหนึ่งที่ผมตั้งใจเขียนเป็นพิเศษ เพราะหลายความเห็นพูดถึง สทนช., พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ 2561, และคำถามใหญ่ที่ว่า
“ทำไมหน่วยงานน้ำไทยซับซ้อนจนแก้ปัญหาเร็วไม่ได้?”
และ
“สุดท้ายแล้วใครรับผิดชอบ?”
ผมขอเรียบเรียงตามภาษาคนทำงานนโยบายที่อยากสื่อสารกับประชาชนตรงๆ นะครับ ไม่แต่ง ไม่วิชาการเกินไป แต่ให้ภาพใหญ่ชัดขึ้น
1) พ.ร.บ. น้ำ 2561 ถูกออกแบบมาดี แต่ติดปัญหา ‘หลายกลไกยังไม่เข้าที่’
เพื่อนหลายท่านเข้าใจว่า พ.ร.บ.น้ำ คือ “กฎหมายใหญ่” ที่จะทำให้ทุกปัญหาถูกแก้ แต่ในความเป็นจริง พ.ร.บ.น้ำ 2561 เป็นเหมือน โครงกระดูกกลาง ที่ต้องการ “กล้ามเนื้อและเส้นประสาท” มาประกอบก่อนจะเดินได้
หลายมาตรามีเจตนาดีมาก เช่น
• รวมศูนย์ข้อมูลน้ำ
• บริหารน้ำตามลุ่มน้ำ
• บูรณาการข้ามหน่วยงาน
• ผู้ใช้น้ำมีส่วนร่วม
แต่ติดอยู่ที่ — กลไกสนับสนุน (regulations + subcommittee + แผนแม่บท) ยังไม่เดินพร้อมกันทั้งหมด
เพราะฉะนั้น จึงเห็นภาพว่า
“กฎหมายมี แต่การทำงานจริงยังไม่สมบูรณ์”
และความรู้สึกนี้ สะเทือนใจที่สุดในวันที่น้ำขึ้นถึงขั้นบันไดบ้านครับ
2) สทนช. ถูกคาดหวังสูงมาก แต่มีข้อจำกัดเชิงกฎหมายและโครงสร้าง
หลายคำแนะนำบนเฟซบุ๊กบอกว่า สทนช. ต้อง “สั่งทุกหน่วยงาน” ให้ทำอย่างนั้นอย่างนี้
แต่ตามกฎหมายจริง ๆ แล้ว สทนช. ไม่ได้มีอำนาจสั่งการเชิงบังคับ
หน้าที่หลักคือ
• กำหนดนโยบาย
• จัดทำแผนน้ำ 20 ปี
• เชื่อมโยงหน่วยงาน
• จัดทำข้อมูลและระบบบัญชีน้ำ
แต่การสั่งเขื่อนพร่องน้ำ
การระบายน้ำ
การควบคุมประตูระบายน้ำ
การผันน้ำ
การแจ้งเตือนภัย
เป็นอำนาจของ
RID (กรมชลประทาน)
DWR (กรมทรัพยากรน้ำ)
พื้นที่ท้องถิ่น
หน่วยงานเฉพาะของเขื่อน
ดังนั้นจึงเกิด ช่องว่างความคาดหวัง ระหว่าง “สิ่งที่ประชาชนคิดว่า สทนช. ทำได้” กับ “สิ่งที่กฎหมายให้ทำจริง”
และนี่เองคือสิ่งที่หลายผู้ปฏิบัติงานแถวหน้า พูดผ่านโพสต์ความอัดอั้น…
3) ความซับซ้อนของโครงสร้างหน่วยงานน้ำไทย = ซับซ้อนของ ‘เจ้าของสิทธิพื้นที่’
ประเทศไทยมีหน่วยงานน้ำ มากกว่า 40 หน่วยงาน
และอยู่ภายใต้กฎหมายมากกว่า 30 ฉบับ
รวมทั้งกฎหมายท้องถิ่น และกฎหมายเฉพาะเขต
ทำให้เกิดการซ้อนทับแบบนี้:
• เขตชลประทานหนึ่ง อยู่ใน อปท. 6 พื้นที่
• ประตูน้ำหนึ่ง บริหารโดยกรมหนึ่ง แต่พื้นที่รับน้ำเป็นของอีกกรม
• เขื่อนปล่อยน้ำมาถูกต้อง แต่ปลายน้ำติดคอขวดของโครงสร้างเก่า
• การแจ้งเตือนต้องผ่านหลายลำดับขั้น
ดังนั้น คำที่เพื่อนบางคนพูดว่า
“ทุกหน่วยทำเต็มที่ แต่ระบบมันช้า”
เป็นเรื่องจริงครับ — ไม่ใช่การโยนความผิดให้ระบบ แต่เป็นโครงสร้างที่ควรได้รับการปฏิรูป
4) FBC (Function-Based Clusters) : ถ้าไม่ปรับโครงสร้างแบบพื้นที่-ภารกิจ น้ำก็ท่วมซ้ำ
ผมจึงเสนอ FBC มาตลอด เพราะมันแก้ที่ต้นตอของระบบราชการน้ำไทย คือการจัดการ “ตามกรม”
แต่ปัญหาน้ำไทยเกิด “ตามพื้นที่”
FBC เสนอให้
• จัดคลัสเตอร์พื้นที่จริง เช่น พื้นที่เสี่ยงน้ำหลาก พื้นที่คอขวด พื้นที่พิเศษ
• กำหนดภารกิจร่วม เช่น การพร่องน้ำ การผันน้ำ การคุมประตู
• ทำงานเป็นทีมลุ่มน้ำแบบ ปฏิบัติการ ไม่ใช่แค่แผน
เป็นโมเดลที่ไม่ได้ล้มหน่วยงานใด
แต่ทำให้ “การสั่งงานในพื้นที่เดียวกัน” ตรงกว่าเดิมอย่างมาก
เมื่อใช้ FBC ในช่วงวิกฤต จะลด “ล่าช้า” ได้มหาศาลครับ
5) สิ่งที่ผมตั้งใจในทุกการคอมเมนต์ช่วงน้ำท่วม — คือ ‘ให้พื้นที่กับความจริง โดยไม่ทำร้ายใคร’
ตลอดหลายวันที่คุยกันบนเฟซบุ๊ก ผมรู้สึกสำคัญมากว่า
“ระบบจะดีขึ้นได้ ต้องเริ่มที่ความไว้ใจระหว่างคนทำงานกับประชาชนก่อน”
เพราะฉะนั้น ผมจึงตอบทุกคอมเมนต์ด้วยหลัก 3 ข้อ:
✔ ตอบด้วยข้อมูลจริง
ไม่ใช่เพื่อเถียง แต่เพื่อคลี่ภาพให้ชัดขึ้น
✔ คุยด้วยสีหน้าใจเย็นในตัวหนังสือ
เพราะทุกความเห็นคือความรู้สึกจริงของเจ้าของบ้านที่กำลังเจอน้ำ
✔ เว้นพื้นที่ให้ทุกคนรู้สึกว่า ‘คุยกันต่อได้’
บางคนผมบอกเลยว่า
“น้ำลดแล้ว เราเป็นเพื่อนกันต่อครับ”
เพราะคุณค่าที่แท้ของสังคม คือการคุยกันได้แม้เราจะเห็นไม่เหมือนกันทั้งหมด
บทส่งท้ายตอนที่ 11
ถ้าถามผมว่า “ปัญหาน้ำไทยคืออะไรแน่?”
ผมคงตอบว่า
คือการมีความตั้งใจของคนทำงานทุกฝ่าย
แต่ถูกขัดด้วยระบบที่ช้ากว่าปัญหา
และการแก้ ต้องเริ่มจาก 3 ข้อ:
- 1.ปรับกฎหมายให้กลไกทำงานจริง
- 2.ให้พื้นที่หน่วยงานในภาคสนามรวมศูนย์การสั่งงานแบบพื้นที่
- 3.สื่อสารความจริงกับประชาชนตั้งแต่ต้นทาง
เรามีหน้าที่ทำให้ปีหน้าดีกว่าปีนี้ครับ 🌧️🌾
เพราะสุดท้ายแล้ว—
น้ำไม่ได้มีพรรค
น้ำไม่ได้เลือกคน
และน้ำจะมาอีกในปีหน้า
เรามีหน้าที่ทำให้ปีหน้าดีกว่าปีนี้ครับ 🌧️🌾
- 2
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
