โตช้ากว่า... แต่ทำไมฉลาดกว่า
เคยสงสัยไหมครับ เวลาเราดูสารคดีสัตว์โลก ลูกม้าเกิดมาแป๊บเดียวเดินได้ ลูกลิงเกาะแม่ปีนต้นไม้คล่องปร๋อ แต่ทำไม ลูกมนุษย์เราเนี่ย... กว่าจะเดินได้ กว่าจะพูดรู้เรื่อง ต้องใช้เวลาเป็นปีๆ แถมช่วงวัยรุ่นก็ว้าวุ่นกันอยู่นานกว่าจะโตเป็นผู้ใหญ่เต็มตัว 😅
หลายคนอาจจะมองว่านี่คือจุดอ่อน แต่ในมุมมองทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ นี่คือ ความลับแห่งความฉลาดครับ เอ๊ะมันยังไง
วันนี้ผมมีงานวิจัยชิ้นสำคัญระดับโลกที่เพิ่งตีพิมพ์สดๆ ร้อนๆ ในวารสาร Nature Neuroscience มาเล่าให้ฟังแบบง่ายๆ สบายๆ งานวิจัยนี้จะไขคำตอบว่า ทำไมสมองเราถึงโตช้านัก และความช้านี้ให้อะไรกับเราบ้าง?
ทีมนักวิจัยจากสถาบันชั้นนำ ทั้งจากปักกิ่งและแล็บระดับโลก ได้ทำการเปรียบเทียบการพัฒนาของสมองมนุษย์ กับญาติห่างๆ ของเราอย่าง "ลิงกัง" (Macaque) ครับ
เขาเจาะจงไปที่สมองส่วนสำคัญที่สุดที่เรียกว่า Prefrontal Cortex (PFC) หรือ "สมองส่วนหน้า" เจ้าส่วนนี้เปรียบเสมือน CEO ของสมอง ครับ มีหน้าที่คิดวิเคราะห์ ตัดสินใจ ควบคุมอารมณ์ และวางแผนซับซ้อน
ผลการศึกษาพบว่า
ลิง: สมองส่วน CEO นี้ พัฒนาเร็วมากครับ สร้างเสร็จไว ใช้งานได้เร็ว เหมือนสร้างบ้านชั้นเดียว แป๊บเดียวก็เข้าอยู่ได้
มนุษย์: สมองส่วนนี้พัฒนาช้ากว่ามากครับ ค่อยๆ สร้าง ค่อยๆ เชื่อมต่อ เหมือนกำลังสร้างตึกระฟ้า 100 ชั้น ที่ต้องลงเสาเข็มลึกและเดินระบบไฟซับซ้อน
คำถามคือ... ธรรมชาติออกแบบให้เราช้าเพื่ออะไร?
งานวิจัยนี้ใช้เทคโนโลยีสุดล้ำที่เรียกว่า Single-cell Spatial Transcriptomics (ชื่อยาวหน่อยนะครับ แต่มันคือการสแกนดูเซลล์ทีละเซลล์แบบละเอียดระดับ HD) ทำให้เราเห็นสิ่งที่ซ่อนอยู่
นักวิจัยพบว่า ในช่วงที่สมองมนุษย์กำลังพัฒนาอย่างเชื่องช้านั้น เซลล์ชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า "Glial Progenitors" กำลังทำงานอย่างบ้าคลั่ง
ถ้าเปรียบเซลล์ประสาทเป็นสายไฟ เจ้าเซลล์เกลียลพวกนี้ก็คือวิศวกรและช่างไฟครับ หน้าที่ของมันคือ
✍️ แบ่งตัวเพิ่มจำนวน: ในมนุษย์ เซลล์พวกนี้แบ่งตัวเยอะกว่าลิงมาก
✍️ สร้างฉนวนหุ้มสายไฟ: ช่วยให้กระแสประสาทวิ่งไวขึ้น
✍️ ตัดแต่งกิ่งก้าน: คอยตัดแต่งจุดเชื่อมต่อ (Synapse) ที่ไม่จำเป็นออก เพื่อให้สมองทำงานแม่นยำที่สุด
สรุปง่ายๆ คือ ที่สมองเราโตช้า เพราะร่างกายเรากำลังทุ่มเทเวลาในการสร้างระบบโครงสร้างพื้นฐานที่ซับซ้อนและละเอียดอ่อนมากๆ อยู่นั่นเองครับ เพื่อรองรับความฉลาด การเรียนรู้ภาษา และการเข้าสังคมที่สลับซับซ้อน ซึ่งลิงทำไม่ได้
อ่านมาถึงตรงนี้ ดูเหมือนการโตช้าจะมีแต่ข้อดีใช่ไหมครับ แต่เหรียญย่อมมีสองด้านเสมอ
งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นประเด็นที่น่าสนใจ (และน่ากังวล) ในทางเภสัชกรรมและการแพทย์ครับ
การที่สมองมนุษย์ใช้เวลาพัฒนานานหลายปี (กว่าสมองส่วนหน้าจะสมบูรณ์จริงๆ ก็ปาเข้าไปอายุ 20 กว่าปี) แปลว่าหน้าต่างแห่งความเสี่ยงของเราเปิดกว้างนานมากครับ
ในช่วงเวลาที่ยาวนานนี้ หากมีอะไรมากระทบกระเทือน ไม่ว่าจะเป็นพันธุกรรม สิ่งแวดล้อม หรือความเครียด มันมีโอกาสสูงที่จะไปรบกวนกระบวนการสร้างตึกระฟ้านี้ ทำให้เกิด "โรคทางพัฒนาการระบบประสาท" หรือโรคทางจิตเวชต่างๆ ได้ง่ายกว่าสัตว์ชนิดอื่น
นักวิจัยยังค้นพบ "ยีน" (Genes) และตัวควบคุมพันธุกรรมบางตัวที่มีเฉพาะในมนุษย์ ซึ่งถ้าตัวควบคุมพวกนี้ทำงานผิดพลาด ก็อาจนำไปสู่โรคต่างๆ ได้ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมโรคซับซ้อนทางสมองถึงพบในมนุษย์มากกว่าสัตว์
พ่อแม่ผู้ปกครองครับ อย่าไปเร่งรัดลูกหลานให้โตเกินวัย สมองของเขาถูกออกแบบมาให้ค่อยๆ เรียนรู้ ค่อยๆ พัฒนา การให้เขาได้เล่น ได้ลองผิดลองถูก คือการช่วยทีมวิศวกรในหัวเขาสร้างตึกที่แข็งแรงครับ
และการที่เรารู้ลึกถึงระดับเซลล์และยีนที่ควบคุมความช้า-เร็วนี้ ในอนาคตวงการยาอาจจะมียาใหม่ๆ ที่เข้าไปแก้ไขความผิดปกติของพัฒนาการสมองได้ตรงจุดมากขึ้น ไม่ใช่แค่รักษาตามอาการเหมือนในอดีต
สุดท้ายนี้ ผมอยากฝากไว้ว่า ความเป็นมนุษย์ของเราที่คิดซับซ้อนได้ มีอารมณ์ลึกซึ้งได้ ทั้งหมดนี้แลกมาด้วย "เวลา" ครับ
ร่างกายเรายอมเสียเวลาในวัยเด็กที่ยาวนาน เพื่อสร้างสิ่งมหัศจรรย์ที่เรียกว่า "Human Brain"
ดังนั้น ดูแลสมองให้ดีนะครับ พักผ่อนให้พอ ทานอาหารที่มีประโยชน์ และหมั่นเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ เสมอ เพื่อให้ตึกระฟ้าแห่งนี้ตั้งตระหง่านและใช้งานได้ดีไปตลอดชีวิตครับ 😉
เอกสารอ้างอิง:
1. Fadelli, I. (2025, December 26). Why the human brain matures slower than its primate relatives. Medical Xpress. Retrieved from https://medicalxpress.com/news/2025-12-human-brain-matures-slower-primate.html
2. Zhang, J., Li, M., et al. (2025). Single-cell spatiotemporal transcriptomic and chromatin accessibility profiling in developing postnatal human and macaque prefrontal cortex. Nature Neuroscience. DOI: 10.1038/s41593-025-02150-7
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
