Digital Native ล้าสมัยแล้วหรือ?
เมื่อต้นเดือนธันวาคม 2568 ผู้เขียนไปร่วมการประชุมวิชาการ IEEE International Conference on Teaching, Assessment and Learning for Engineering (TALE 2025) ที่มาเก๊า เรื่องหนึ่งที่น่าสนใจคือการบรรยายของวิทยากรรับเชิญ Prof. Shanton Chang จากมหาวิทยาลัยเมลเบิร์น ประเทศออสเตรเลีย ที่บรรยายหัวข้อ Information Across Cultures: Impacts of Diverse Digital Environments on Students
ในการบรรยาย มีการพูดถึงแนวคิด Digital Native (ชาวพื้นเมืองดิจิทัล) และ Digital Immigrant (ผู้อพยพดิจิตัล) ซึ่งเรามักได้ยินกันบ่อยๆ ว่าเป็นเพียงอุปลักษณ์ (metaphor) ที่ช่วยให้เราเห็นภาพนักเรียนยุคปัจจุบันว่าเติบโตมากับโลกดิจิทัลตั้งแต่เด็ก ว่าไม่ได้สะท้อนความสามารถจริงในโลกที่ซับซ้อนของข้อมูลดิจิทัลและทักษะการคิดเชิงวิพากษ์
ผู้เขียนเคยได้ยินสองคำนี้มากว่าสิบปี จำไม่ได้ว่ารับมาจากทางไหน รู้สึกเข้าท่าและมีพลังมาก แต่ก็ไม่เคยได้รู้รายละเอียดเบื้องหลัง หลังการประชุมเลยค้นคว้าเพิ่มเติม พบว่าสองคำนี้ถูกเสนอเป็นครั้งแรกโดย Marc Prensky (1946-2025) ในปี 2001 เพื่ออธิบายความแตกต่างระหว่างคนที่เติบโตมากับเทคโนโลยีกับคนที่เรียนรู้เทคโนโลยีภายหลัง
ลักษณะ digital native คือคุ้นเคยกับอุปกรณ์ ซอฟต์แวร์ และสื่อออนไลน์ ชอบข้อมูลที่รวดเร็ว เป็นช่วงสั้น ๆ สมองสามารถทำงานหลายอย่างพร้อมกัน (multi-tasking) ให้ความสำคัญกับภาพและมัลติมีเดียมากกว่าข้อความ ชอบการมีส่วนร่วมแบบโต้ตอบและคาดหวังผลลัพธ์หรือคำตอบที่รวดเร็ว
แนวคิดนี้ถูกวิจารณ์มากในหลายแง่ เช่น เป็นลักษณะที่สะท้อนพฤติกรรมและความคุ้นชินมากกว่าความสามารถโดยกำเนิด ความแตกต่างด้านสมองในการ multi-tasking แท้ที่จริงคือการเปลี่ยนการทำงาน (task-switching) ที่เพิ่มภาระทางความคิด ทำให้เกิดค่าใช้จ่ายเวลาและความสนใจค้างคา ส่งผลให้ทำงานช้าลงและผิดพลาดมากขึ้น ทักษะสำคัญ เช่น การรู้เท่าทันสื่อ การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล และความปลอดภัยดิจิทัล ฯลฯ ยังต้องได้รับการสอนและพัฒนาอย่างเป็นระบบ ไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ
Prensky เองในภายหลังก็ได้ให้สัมภาษณ์และเผยแพร่แนวคิดใหม่ที่เปลี่ยนโฟกัสจากคำจำกัดความเชิงอายุไปสู่การมองเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือที่ต้องใช้ให้เป็นมากกว่าเติบโตมากับมัน เช่น ความฉลาดทางดิจิตัล (Digital Wisdom) ในการใช้เทคโนโลยีเพื่อเสริมพลังการตัดสินใจเชิงคุณภาพ
พูดอีกนัยหนึ่งคืออายุและเวลาที่มีประสบการณ์ทางเทคโนโลยีไม่ใช่ตัวเดียวที่กำหนดความสามารถ แต่เป็นการฝึกฝน การเรียนรู้ และการปรับตัวอย่างเป็นระบบและมีหลักการ
การเติบโตมากับเทคโนโลยีไม่ได้แปลว่ามีความฉลาดรู้เรื่องดิจิทัล (Digital Literacy) สมบูรณ์ การตีความแบบแยกตามรุ่น คือ Native vs Immigrant อาจช่วยในการมองภาพรวม แต่ไม่เพียงพอสำหรับการวางหลักสูตร การออกแบบการสอน หรือการประเมินทักษะ ต้องมองทักษะดิจิทัลเป็นชุดความสามารถที่ต้องพัฒนาและตั้งเป้าการเรียนรู้ให้ชัดเจน ไม่ใช่แค่ให้คุ้นเคยกับอุปกรณ์
ในแง่มุมนี้ผู้เขียนยกมือสนับสนุนเต็มที่ เพราะบทความหนึ่งที่ไปนำเสนอในการประชุมTALE 2025 คือการประเมินความสามารถด้านดิจิทัลของนิสิตวิศวกรรมศาสตร์ปีหนึ่ง ที่ได้ผลว่าแม้ว่านิสิตจะเติบโตมากับเทคโนโลยีดิจิทัล แต่ก็ไมได้เป็นเงื่อนไขที่ไม่ได้รับประกันว่ามีความรู้และทักษะดิจิทัลที่เป็นระบบและครอบคลุม
นั่นคือแม้แต่ในกลุ่มที่ถูกคาดหวังว่าคุ้นเคยกับเทคโนโลยีที่สุดเช่นนี้ก็ยังทำไม่ได้ทุกคน การสรุปรวมตามช่วงอายุจะทำให้เกิดช่องว่างในการพัฒนาบุคลากรได้
รายการอ้างอิง
Prensky, M. (2001a). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5).
Prensky, M. (2001b). Digital natives, digital immigrants, Part 2: Do they really think differently? On the Horizon, 9(6).
Prensky, M. (2009). H. sapiens digital: From digital immigrants and digital natives to digital wisdom. Innovate: journal of online education, 5(3).
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
