EP4/7 โครงสร้างน้ำเจ้าพระยา — จากปี 2485 ถึงวันนี้ เรามีอะไรเพิ่มขึ้น และความเสี่ยงย้ายไปอยู่ตรงไหน
ถ้าจะถามว่า
อะไรคือความแตกต่างที่สำคัญที่สุด
ระหว่างปี 2485 กับวันนี้
คำตอบไม่ใช่
ปริมาณฝน
และไม่ใช่ระดับน้ำ
แต่คือ
โครงสร้างน้ำทั้งระบบของลุ่มน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา
ปี 2485: ระบบน้ำที่เกือบทั้งหมดเป็นธรรมชาติ
ในปี 2485
โครงสร้างน้ำของเจ้าพระยา
ยังเป็นระบบที่ “ปล่อยให้น้ำทำงานของมันเอง”
ไม่มีเขื่อนเก็บกักขนาดใหญ่
ไม่มีโครงสร้างตัดยอดน้ำ
ไม่มี floodway
ไม่มีแนวป้องกันเมืองถาวร
เมื่อฝนตกหนักต่อเนื่อง
น้ำจากต้นน้ำไหลลงมาพร้อมกัน
ล้นตลิ่ง
กระจายเข้าสู่พื้นที่ราบ
เมืองในยุคนั้น
ไม่ได้ถูกออกแบบให้แยกจากน้ำ
แต่เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่รับน้ำ
น้ำท่วมจึงกว้าง
และอยู่นาน
วันนี้: โครงสร้างเพิ่มขึ้นเกือบทุกชั้น
ถ้ามองเจ้าพระยาในวันนี้
จะเห็นโครงสร้างเพิ่มขึ้นอย่างมาก
เขื่อนเก็บกักน้ำในลุ่มน้ำตอนบน
ประตูน้ำและโครงสร้างบังคับทิศทาง
แนวคันกั้นน้ำรอบเมือง
ระบบชลประทานที่ซับซ้อน
ระบบวัดน้ำและพยากรณ์ล่วงหน้า
ในเชิงเทคนิค
เรามีเครื่องมือมากกว่าปี 2485 อย่างเทียบไม่ได้
น้ำไม่ได้ถูกปล่อยให้ไหล
โดยไม่มีใครแตะต้องอีกต่อไป
แต่โครงสร้างที่เพิ่มขึ้น ไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงหายไป
สิ่งที่เปลี่ยนไปจริง ๆ
ไม่ใช่การมีหรือไม่มีความเสี่ยง
แต่คือ
ตำแหน่งของความเสี่ยงย้ายไป
ในปี 2485
ความเสี่ยงอยู่ที่ธรรมชาติ
ฝนตก → น้ำมา → คนรับผล
ในปัจจุบัน
ความเสี่ยงอยู่ที่
การตัดสินใจ
การประสานงาน
และจังหวะเวลา
โครงสร้างที่ดี
ถ้าใช้ผิดจังหวะ
อาจสร้างปัญหาได้มากกว่าการไม่มีโครงสร้าง
เมืองปลอดภัยขึ้น แต่พื้นที่อื่นรับภาระแทน
อีกความเปลี่ยนแปลงหนึ่งที่สำคัญ คือ
การปกป้องเมือง
วันนี้ เมืองใหญ่หลายแห่ง
ถูกออกแบบให้ “กันน้ำ”
ผลคือ
เมืองน้ำท่วมน้อยลง
แต่พื้นที่รอบข้างต้องรับน้ำมากขึ้น
floodplain ถูกบีบให้ทำงานหนักกว่าเดิม
น้ำไม่ได้หายไป
แต่มันถูก “ผลัก” ไปอยู่ที่อื่น
นี่คือการเปลี่ยนรูปแบบความเสี่ยง
จาก “ท่วมทุกที่”
เป็น “ท่วมบางที่ แต่ท่วมหนักกว่า”
จากน้ำธรรมชาติ → น้ำที่ต้องบริหาร
ปี 2485
น้ำเป็นเรื่องของธรรมชาติ
วันนี้
น้ำเป็นเรื่องของการบริหารจัดการ
คำถามจึงเปลี่ยนจาก
“ฝนจะตกแค่ไหน”
เป็น
“เราจะใช้โครงสร้างที่มีอยู่
ให้ทำงานร่วมกันได้ดีแค่ไหน”
เพราะต่อให้โครงสร้างพร้อม
ถ้าการตัดสินใจช้า
หรือไม่กล้าใช้เครื่องมือ
ความเสียหายก็ยังเกิดขึ้นได้
บทเรียนสำคัญจากการเปรียบเทียบนี้
สิ่งที่โครงสร้างน้ำสอนเรา คือ
เทคโนโลยีช่วยลดความเสี่ยงได้
แต่ไม่สามารถแทนการตัดสินใจได้
และไม่สามารถแทนความร่วมมือได้
ปี 2485 สอนเราเรื่องพลังของธรรมชาติ
ปีปัจจุบันกำลังสอนเราเรื่อง
ความรับผิดชอบของมนุษย์ต่อระบบที่เราสร้างขึ้นเอง
EP ถัดไป:
ฝน น้ำท่า และการจัดการ —
ทำไมการเทียบปี 2568–2569 กับปี 2485 ต้องเทียบทั้งระบบ ไม่ใช่แค่ปริมาณฝน
- 1
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
