การแสดงหุ่น มีประวัติความเป็นมาอย่างไร
หุ่น เป็นการแสดงที่มีแสดงกันเกือบทุกชาติในโลก เช่น จีน ชวา มอญ ญี่ปุ่น ฝรั่ง ฯลฯ แต่จะมีวิธีการประกอบเครื่องกลไกให้ตัวหุ่นเคลื่อนไหวไปมา และมีลักษณะตัวหุ่นแตกต่างกันไปตามความนิยมของแต่ละชาติ สันนิษฐานว่า การเล่นหุ่นชนิดต่างๆ ในซีกโลกตะวันตกและซีกโลกตะวันออกนั้นเกิดขึ้นในระยะเวลาใกล้เคียงกัน
อย่างไรก็ตาม เรื่องการสันนิษฐานกำเนิดของการเล่นหุ่นก็มีลักษณะเช่นเดียวกับการสันนิษฐานจุดเริ่มแรกของศิลปวัฒนธรรมสาขาอื่น กล่าวคือ ในระยะก่อนที่จะมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรและในยุคก่อนประวัติศาสตร์นั้นเป็นเรื่องที่ยากในการสันนิษฐาน และยากแก่การกำหนดระยะเวลาที่แน่ชัดว่าเกิดขึ้นเมื่อใด และในระยะเริ่มแรกนั้นมีลักษณะอย่างไร
ด้วยเหตุที่ไม่มีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรระบุแน่ชัดว่า ได้เกิดมีการเล่นหุ่นขึ้นในทางตะวันออกก่อน แล้วจึงแพร่หลายไปสู่ประเทศทางตะวันตก จึงเกิดมีนิทานและตำนานเล่าสืบทอดกันมาว่า การเล่นหุ่นนั้นเริ่มขึ้นที่จีนเป็นประเทศแรก แล้วจึงแพร่หลายไปสู่ประเทศต่างๆ ในเอเชีย หลังจากนั้นประเทศในยุโรปจึงได้รับการถ่ายทอดศิลปะการเล่นหุ่นนี้ไปอีกต่อหนึ่ง
แต่จากหลักฐานที่ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่มีการค้นพบได้บันทึกไว้ว่า เริ่มมีการเล่นหุ่นในประเทศทางตะวันออกมาประมาณ 300-400 ปีก่อนในประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเป็นช่วงระยะเวลาเดียวกับหลักฐานที่ปรากฏในประเทศทางตะวันตก การเล่นหุ่นนี้เกิดขึ้นไล่เลี่ยกับการแสดงละครโน (์NO DRAMA) และการแสดงคาบูกิ (KABUKI) ซึ่งมีการค้นพบตัวหุ่นในโรงละครเหล่านี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 17
การแสดงละครโน๊ะ (์NO DRAMA) ของประเทศญี่ปุ่น
การแสดงคาบูกิ (KABUKI) ของประเทศญี่ปุ่น
การแสดงหุ่นบุนรากุ (ฺBunraku) ของประเทศญี่ปุ่น
ส่วนในประเทศจีนจากการศึกษาค้นคว้าและสันนิษฐาน เรื่อง การเล่นหุ่น ปรากฏว่าสามารถย้อนขึ้นไปได้ถึงก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 10 แต่หลักฐานแน่ชัดเท่าที่ค้นพบในขณะนี้มีเพียงแค่ที่ปรากฏหลังคริสต์ศตวรรษที่ 16 เท่านั้น
ส่วนการเล่นหุ่นของอินโดนีเซีย โดยทั่วไปเรียกว่า "วะหยั่ง" (WAYANG) ยกเว้นหุ่นที่ประดิษฐ์เป็นสามมิติ คือมีลักษณะเหมือนคนจริงนั้น จะมีชื่อเรียกว่า "วะหยั่ง โก๊ะเล็ก" (WAYANG GOLEK)
ทั้งนี้เนื่องจากในประเทศอินโดนีเซีย มีการเล่นหนังทำนองหนังใหญ่และหนังตะลุงด้วยเช่นกัน แต่ตัวหนังนั้นเป็นภาพสองมิติ จึงมีชื่อเรียกในภาษาจีนแตกต่างออกไปว่า "วะหยั่ง กุ๊ลี" (WAYANG KULIT) สันนิษฐานว่าเดิมคงมีการเล่นหนังก่อน หลังจากนั้นจึงมีการคิดสร้างหุ่นขึ้นเป็นตุ๊กตาเล่นแทนคน แต่ใช้วิธีเชิดแบบตัวหนังแสดงเป็นเรื่องราวต่างๆ ขณะเดียวกันที่ประเทศอินเดียในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ก็มีการเล่นหนังและหุ่นแล้วเช่นกัน
การแสดงหุ่นหนัง วะหยั่ง กุ๊ลี (WAYANG KULIT)
การแสดงหุ่น วะหยั่ง โก๊ะเล็ก (WAYANG GOLEK)
สำหรับการเล่นหุ่นในประเทศไทยไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าเกิดขึ้นเมื่อใดและได้รับอิทธิพลมาจากทางใด มีเพียงข้อสันนิษฐานของผู้รู้เท่านั้น ซึ่งสันนิษฐานออกเป้น 2 ฝ่ายคือ ฝ่ายหนึ่งมีความเห็นว่าน่าจะได้แบบอย่างการเล่นหุ่นมาจากประเทศจีน โดยถือว่าประเทศจีนเป้นต้นกำเนิดของศิลปะการละเล่นนี้
เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับการเล่นหุ่นกระบอกไทยนั้น มีหลักฐานบอกไว้แน่ชัดว่า ไทยได้แบบอย่างมาจากการแสดงหุ่นไหหลำแน่นอน แต่นำมาดัดแปลงประยุกต์ให้เหมาะกับความนิยมของคนไทย แต่หุ่นชนิดอื่นๆ เช่น หุ่นหลวง และหุ่นในสมัยอยุธยานั้นก็ไม่ทราบที่มาแน่ชัดว่าได้แบบอย่างมาจากจีนหรือไม่
หุ่นไหหลำ ของประเทศจีน
ขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งสันนิษฐานว่า คนไทยน่าจะได้แบบอย่างการเล่นหุ่นมาจากชวา โดยรับเข้ามาพร้อมๆกับการเล่นหนัง อิทธิพลของการเล่นหนังและการเล่นหุ่นจากชวาแพร่หลายเข้ามาทางภาคใต้ของประเทศไทยก่อน แล้วจึงเข้ามามีอิทธิพลในภาคกลาง การเล่นหนังแบบชวาเมื่อเข้ามาสู่ประเทศไทยก็กลายเป็นการเล่นหนังใหญ่และหนังตะลุง ส่วนการเล่นหุ่นแบบชวาได้กลายเป็นการเล่นหุ่นของชาวอยุธยา แต่มิใช่หุ่นกระบอก
การละเล่นอีกอย่างหนึ่งที่สันนิษฐานว่าน่าจะเข้ามาในระยะเวลาไล่เลี่ยกันก็คือ การเล่นโขน ต้นเค้าดั้งเดิมของการละเล่นนี้ก่อนที่จะเกิดขึ้นที่ชวาและไทย ได้เกิดขึ้นที่ประเทศอินเดียเป็นแห่งแรก
หุ่นหนัง วะหยั่ง กุ๊ลี หรือหนังตะลุง ของชวาประเทศอินโดนีเซีย
ส่วนการเล่นหุ่นในประเทศตะวันตกตามหลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่ค้นพบปรากฏว่า แหล่งกำเนิดของการเล่นหุ่นอยู่ที่ดินแดนแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียน จากหลักฐานทางโบราณคดีและทางคติชาวบ้านตลอดจนเอกสารที่ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรชี้ให้เห็นว่า ผู้คนในดินแดนแถบนี้นิยมการเล่นหุ่น โดยเกิดขึ้นในช่วงระยะเวลาเดียวกับที่ค้นพบในประเทศจีน รวมทั้งมีการค้นพบซากหุ่นในหลุมฝังศพของชาวอียิปต์อีกด้วย
ต่อมาในยุคที่กรีกและโรมันเรืองอำนาจ ได้มีข้อเขียนของนักปราชญ์คนสำคัญในยุคนั้นกล่าวถึงการเล่นหุ่นไว้ด้วยเช่นกัน แต่ไม่มีรายละเอียดพอให้สันนิษฐานได้แน่ชัดว่า หุ่นที่เล่นกันนั้นมีลักษณะและวิธีการแสดงอย่างไร
หุ่นกระบอก ของประเทศไทย
หุ่นละครเล็ก ของประเทศไทย
ที่มา : หุ่นกระบอก ประวัติที่มาของการแสดงหุ่นจากอดีตถึงปัจจุบัน
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
