จังหวัดพระประแดงที่หายไป
“เริ่มต้นที่คลองเตย จบที่สมุทรปราการ” คือคำนิยามที่สรุปความเป็นจังหวัดพระประแดง อีกหนึ่งจังหวัดที่หายไปจากประวัติศาสตร์การปกครองส่วนท้องถิ่นของไทย
พระประแดงมีความเป็นมาตั้งแต่สมัยอาณาจักรขอมมีอิทธิพลในประเทศไทยในช่วงศตวรรษที่ 6-11 โดยคำว่าพระประแดงมีที่มาจากคำว่า “บาแดง” แปลว่า คนนำข่าว ทูต เพราะเมืองพระประแดงเป็นหน้าด่านใกล้อ่าวไทย โดยที่ตั้งของเมืองอยู่ที่ท่าเรือคลองเตยในปัจจุบัน มีการสร้างวัดหน้าพระธาตุ วัดเงิน วัดทอง และวัดไก่เตี้ย รวมไปถึงศาลเจ้าพระประแดง และกำแพงเมือง
แผนที่กรุงเทพ 2464 โดย หน่วยวิจัยแผนที่และเอกสารประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม
ในปี ค.ศ.1498 สมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ได้มีการพบเทวรูป 2 องค์นาม “พญาแสนตา” และ “บาทสังขกร” ได้มีการนำประดิษฐานที่เมืองพระประแดง และถูกขโมยกลับกัมพูชาโดยพระยาละแวกในสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1 (ค.ศ.1569)
พระประแดงถูกลดความสำคัญลงในสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม (ค.ศ.1610-1628) เมื่อปากแม่น้ำเจ้าพระยาขยายลงมาถึงปากคลองบางปลากด ประกอบกับชาวดัตช์มาตั้งสถานีการค้าที่ปากคลองบางปลากด รู้จักกันในชื่อ “นิวอัมสเตอร์ดัม” พระองค์จึงโปรดเกล้าฯให้สร้างเมืองใหม่นามว่า “สมุทรปราการ” เพื่อเป็นเมืองหน้าด่านทางทะเลแทนที่เมืองพระประแดง ทั้งเมืองพระประแดงและเมืองสมุทรปราการถูกทิ้งร้างหลังสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 (ค.ศ.1767) สมเด็จพระเจ้าตากสินได้รื้อกำแพงเมืองพระประแดงเพื่อนำไปสร้างกำแพงเมืองธนบุรี
ตัวอย่างจำลองนิวอัมสเตอร์ดัม จาก หอชมเมืองสมุทรปราการ
พระประแดงกลับมามีบทบาทอีกครั้ง หลังองเชียงสือเดินทางกลับเวียดนามสถาปนาตนเป็นจักรพรรดิซาล็องในปี ค.ศ.1802 กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท กราบทูลว่า องเชียงสืออยู่ในกรุงเทพมา 3 ปี (ค.ศ.1782-1785) รู้จักสยามเป็นอย่างดี หากเป็นศัตรูเมื่อใด จะป้องกันเมืองลำบาก
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้สร้าง “ป้อมวิทยาคม” ทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา (บริเวณ อาคารอาชีวเวชศาสตร์ สถาบันราชประชาสมาสัยในปัจจุบัน) ซึ่งป้อมแห่งนี้สร้างเสร็จพร้อมกับการสร้างเมืองนครเขื่อนขันธ์ในปี ค.ศ.1815 ตรงกับสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ป้อมแผลงไฟฟ้า หนึ่งในป้อมปราการที่สร้างพร้อมกับนครเขื่อนขันธ์
พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าโปรดเกล้ายกฐานะเมืองนครเชื่อนขันธ์ขึ้นเป็น “จังหวัดพระประแดง” ในปี ค.ศ.1915 โดยแบ่งพื้นที่การปกครอง 3 อำเภอ ได้แก่ อำเภอพระประแดง อำเภอราษฎร์บูรณะ และอำเภอพระโขนง มีพื้นที่ครอบคลุมสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ทิศเหนือจรดคลองแสนแสบ ทิศตะวันออกจรดคลองสลุต ทิศใต้จรดคลองบางนางเกรง และทิศตะวันตกจรดคลองแจงร้อน มีพื้นที่โดยรวม 248 ตารางกิโลเมตร ต่อมาในปี ค.ศ.1927 ได้มีการโอนพื้นที่อำเภอพระโขนงให้จังหวัดพระนคร
แผนที่จังหวัดพระประแดงจากลากผ่าน google maps
จังหวัดพระประแดงสิ้นสุดความเป็นจังหวัดในปี ค.ศ.1932 รวมระยะเวลาทั้งสิ้น 17 ปี โดยควบรวมกับจังหวัดสมุทรปราการ ถึงแม้จังหวัดสมุทรปราการจะควบรวมกับจังหวัดพระนครเป็นระยะเวลาสั้นๆ (ค.ศ.1942-1946) จนกลับมาเป็นจังหวัดสมุทรปราการอีกครั้ง ก็ไม่มีโอกาสหวนกลับมาเป็นจังหวัดอีกเลย
ที่มา
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
