เรื่อง “สวดภาณยักษ์” เป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจในเชิง "วิศวกรรมสังคม" และ "จิตวิทยาหมู่" ในไทย
1. ภาณยักษ์ คืออะไร?
ในทางเทคนิค "ภาณยักษ์" ไม่ใช่ไสยศาสตร์มนต์ดำ แต่คือ “พุทธพจน์” ที่มีบันทึกในพระไตรปิฎกชื่อว่า "อาฏานาฏิยสูตร"
* สมัยพุทธกาล ท้าวเวสสุวรรณ (หนึ่งใน 4 ท้าวจตุโลกบาล) และหัวหน้ายักษ์ทั้งหลาย เข้าไปกราบทูลพระพุทธเจ้าว่า "ยักษ์ส่วนใหญ่ยังเป็นอันธพาล ไม่เลื่อมใสพุทธศาสนา อาจจะไปรังแกพระที่ธุดงค์ในป่าได้" จึงถวายบทสวดนี้ไว้ เพื่อให้พระสวดไว้ป้องกันตัว (เปรียบเหมือน "ตรายาง" หรือ "Passcode" ของหัวหน้ายักษ์ ที่พวกลูกน้องยักษ์เห็นแล้วต้องเกรงใจ ไม่กล้าทำร้าย)
* เนื้อหาเป็นการสรรเสริญพระพุทธเจ้าในอดีต และอ้างอำนาจท้าวจตุโลกบาลเพื่อคุ้มครองผู้สวด
2. รูปแบบพิธีกรรม = ทำไมต้องดุดัน?
นี่คือจุดที่ทำให้คนสงสัย? พิธีนี้ถูกออกแบบมาให้ขลังและศักดิ์สิทธิ์ โดยแบ่งเป็น 2 แบบ
* ภาณพระ (เสียงปกติ) หรือสวดแบบนุ่มนวล เป็นทำนองสรภัญญะ
* ภาณยักษ์ (เสียงดุดัน) คือพระท่านจะสวดด้วยน้ำเสียงกระแทกกระทั้น ดังกังวาน เหมือนเสียงยักษ์ตวาด
กุศโลบาย = เพื่อข่มขวัญภูตผีปีศาจที่สิงอยู่ในร่างคน (หรือความเชื่อว่ามีสิ่งไม่ดี) ให้ออกไป
ปรากฏการณ์หรือฉากที่มักเกิดในพิธีมักจะมีภาพคน "ของขึ้น" ร้องโวยวาย ดิ้นพราดๆ ซึ่งในทางจิตวิทยาคือการระบา ความเครียดที่กดทับไว้ในจิตใต้สำนึกออกมาเมื่อถูกกระตุ้นด้วยเสียงกลองและบรรยากาศ
3. น่าเชื่อถือไหม?
* ตัวบทสวดเป็น พุทธแท้ (มีในพระไตรปิฎก)
* ตัวพิธีกรรม (ดิ้น/ไล่ผี) เป็น "พุทธแบบชาวบ้าน" ที่ผสมพราหมณ์-ผี ซึ่ง “พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนให้สวดไล่ผีแบบนี้” ท่านสอนให้แผ่เมตตา แต่พิธีนี้เกิดขึ้นเพื่อตอบโจทย์ความกลัวของคน
มุมมองความน่าเชื่อถือ?
* ด้านปัดเป่าสิ่งไม่ดี หรือถือว่าน่าเชื่อถือในแง่ "กำลังใจ" และ "พลังงาน" การสวดอาฏานาฏิยปริตรถือเป็นการอาราธนาบารมีท้าวเวสสุวรรณมาคุ้มครองจริงๆ ตามตำรา
* ด้านพาณิชย์ คือปัจจุบันมีการจัดตั้งเป็น "ธุรกิจ" ในหลายวัด มีหน้าม้า มีการบิ๊วอารมณ์ ซึ่งต้องระวัง
ดังนั้น ถ้าคุณมีโอกาสไปร่วมพิธี หรือสงสัยว่าจะไปดีไหม:ฃ?
1. ถ้าไปเพื่อฟังธรรม = ให้ฟังเนื้อหาว่าท่านสรรเสริญพระพุทธเจ้า ฟังแล้วใจสงบ = ได้บุญ
2. ถ้าไปเพื่อดูของขึ้น = ให้มองด้วย "อุเบกขา" ว่าเป็นสภาวะจิตของแต่ละคน อย่าไปอินหรือปรุงแต่งตาม
3. ถ้าคุณรู้สึกดวงไม่ดี หรือไปสถานที่เฮี้ยนๆ ไม่ต้องจัดพิธีใหญ่โตครับ... แค่สวดบท "วิปัสสิสะ นะมัตถุ..." (ท่อนเริ่มของอาฏานาฏิยปริตร) ด้วยตัวเองที่บ้านด้วยจิตมั่นคง ก็มีอานุภาพไล่สิ่งอัปมงคลได้เหมือนกันครับ 🙏🙂
#วันละเรื่องสองเรื่อง
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
