ถอดรหัสลับ "สติสัมปชัญญะ" เมื่อสมองหยุดเป็นวงออร์เคสตราในช่วงดมยาสลบ
เคยสงสัยกันไหมครับว่า เวลาที่เราต้องเข้ารับการผ่าตัดแล้วคุณหมอดมยาสลบฉีดยาให้เรา "หลับ" ไปเพียงไม่กี่วินาที สติสัมปชัญญะของเรามันหายไปไหน? มันไม่ใช่แค่การนอนหลับธรรมดา แต่มันเหมือนกับว่าตัวตนของเราถูก "ปิดสวิตช์" ไปชั่วคราว
ในฐานะเภสัชกร ผมคลุกคลีกับยามานับไม่ถ้วน รวมถึงยาที่ใช้ในการดมยาสลบอย่าง Propofol หรือ Sevoflurane แต่เชื่อไหมครับว่า แม้แต่ในวงการแพทย์เอง เราก็ยังไม่เข้าใจแบบ 100% ว่ายาเหล่านี้เข้าไป "ทำอะไร" กับการทำงานประสานกันของสมองที่ทำให้สติเราวูบหายไป
แต่วันนี้มีข่าวจากวารสารระดับโลกอย่าง Nature Human Behaviour ที่จะมาเฉลยคำตอบนี้ครับ ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยชั้นนำอย่าง Cambridge, Oxford และ McGill ได้ร่วมมือกันไขความลับที่ว่า "สติสัมปชัญญะมีกลไกอย่างไร?" ผ่านการศึกษาเรื่องการดมยาสลบในสิ่งมีชีวิตถึง 4 สปีชีส์
สมองที่ตื่น: วงออร์เคสตราที่แสนสมบูรณ์แบบ
ลองจินตนาการดูนะครับว่า สมองของเราตอนที่ตื่นอยู่นั้นเหมือนกับ "วงออร์เคสตราวงใหญ่" ครับ
ในวงนี้มีเครื่องดนตรีหลายชนิด (เปรียบเสมือนสมองส่วนต่างๆ) ทั้งไวโอลินที่ทำหน้าที่รับความรู้สึก เปียโนที่ทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์ และเครื่องเป่าที่ทำหน้าที่ประมวลผลความคิด แม้แต่ละส่วนจะเล่นเครื่องดนตรีคนละชิ้น มีหน้าที่ต่างกัน แต่พวกเขากลับเล่นเพลงเดียวกันได้อย่างสอดประสานกันอย่างน่าอัศจรรย์
ทีมนักวิจัยเรียกสภาวะนี้ว่า "Synergy" (การทำงานร่วมประสาน) หรือในทางวิชาการเรียกว่า Information Integration (การบูรณาการข้อมูล) ครับ มันคือกระบวนการที่สมองส่วนต่างๆ ส่งสัญญาณหากันตลอดเวลา เพื่อสร้างเป็น "ประสบการณ์ที่เป็นหนึ่งเดียว" ให้เรามีสติสัมปชัญญะนั่นเอง
เมื่อโดนยาสลบ: วงแตก... ต่างคนต่างเล่น 555
แล้วเกิดอะไรขึ้นเมื่อเภสัชกรหรือวิสัญญีแพทย์บริหารยาสลบ (เช่น Propofol, Sevoflurane หรือ Ketamine) เข้าสู่ร่างกาย?
จากการศึกษาด้วยเครื่อง fMRI (เครื่องสร้างภาพด้วยเรซอนแนนซ์แม่เหล็กแบบทำงาน) ในมนุษย์ ลิงมาเคก ลิงมาร์โมเซต และหนู พบสิ่งที่น่าทึ่งมากครับ เมื่อสัตว์หรือมนุษย์เข้าสู่ภาวะสลบ "วงออร์เคสตราในสมองจะวงแตกทันที"
Andrea Luppi หัวหน้าทีมวิจัยอธิบายว่า สมองในสภาวะสลบจะกลายเป็นแค่กลุ่มเครื่องดนตรีที่ต่างคนต่างเล่นตามใจชอบ ไม่สนใจเพื่อนร่วมวง สัญญาณการเชื่อมต่อระหว่างสมองส่วนต่างๆ ขาดสะบั้นลง ทำให้สมองสูญเสียความสามารถในการรวมข้อมูลเข้าด้วยกัน และนั่นเองคือเหตุผลที่ "สติ" ของเราหายไปในพริบตา
"Central Thalamus": วาทยากรผู้ถือปุ่มรีเซ็ตสติ
แต่จุดพีคของงานวิจัยชิ้นนี้อยู่ตรงนี้ครับ นักวิจัยพบว่ามีสมองส่วนหนึ่งที่ชื่อว่า "Central Thalamus" (เซนทรัล ธาลามัส) ซึ่งตั้งอยู่บริเวณใจกลางสมองพอดิบพอดี
เจ้าธาลามัสส่วนนี้ทำหน้าที่เหมือน "วาทยากร" (Conductor) ของวงครับ ในตอนที่เราสลบอยู่ หากนักวิจัยลองใช้ไฟฟ้าเข้าไปกระตุ้นที่จุดเล็กๆ จุดนี้เพียงจุดเดียว... ผลลัพธ์คือ สัตว์ที่สลบอยู่จะ "ตื่น" ขึ้นมาทันที
การกระตุ้นที่ธาลามัสทำให้วงออร์เคสตราที่เคยเล่นสะเปะสะปะ กลับมารวมตัวกันและเล่นเพลงที่สอดประสานกัน (Synergy) ได้อีกครั้ง สิ่งนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า "ธาลามัสส่วนกลาง" คือตัวแปรสำคัญที่เป็นปุ่มเปิด-ปิดสติสัมปชัญญะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมแทบทุกชนิด
ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญกับคุณ?
หลายคนอาจจะบอกว่า "ผมไม่ได้จะไปดมยาสลบเร็วๆ นี้ ฟังดูไกลตัวจัง" แต่จริงๆ แล้วความรู้นี้คือแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์สำหรับผู้ป่วยอีกหลายกลุ่มครับ
1. ผู้ป่วยโคม่าหรือเจ้าหญิงนิทรา: ความเข้าใจเรื่อง "ปุ่มเปิดสติ" ในธาลามัส อาจนำไปสู่การรักษาใหม่ๆ ในการปลุกผู้ป่วยที่หลับลึกจากการบาดเจ็บทางสมองให้กลับมามีสติได้อีกครั้ง
2. การดมยาสลบที่ปลอดภัยขึ้น: เมื่อเรารู้ว่ายาตัวไหนไปกดส่วนไหนของสมอง และเราจะกู้คืนมันได้อย่างไร จะช่วยให้วิสัญญีแพทย์ดูแลคนไข้ได้แม่นยำขึ้น
3. การใช้ยาทางจิตเวช: งานวิจัยยังพบว่ากลไกนี้เกี่ยวข้องกับการแสดงออกของยีนในสมองด้วย ซึ่งอาจต่อยอดไปถึงการรักษาโรคทางระบบประสาทอื่นๆ ในอนาคต
บทสรุปจากเภสัชกร
ร่างกายของคนเรามหัศจรรย์เสมอครับ แม้แต่ในตอนที่เราคิดว่าเรา "ดับวูบ" ไป สมองก็ยังคงมีกลไกที่พยายามจะสื่อสารกันอยู่เสมอ งานวิจัยชิ้นนี้บอกเราว่า สติสัมปชัญญะไม่ใช่แค่เรื่องของสมองส่วนใดส่วนหนึ่ง แต่คือ "ศิลปะแห่งการประสานงาน"
ครั้งหน้าที่ใครต้องเข้ารับการผ่าตัด หรือต้องใช้ยาที่มีผลต่อระบบประสาท อย่าลืมนะครับว่า ยาเหล่านั้นเข้าไปปรับแต่ง "วาทยากร" ในสมองของคุณชั่วคราวเพื่อให้คุณปลอดภัย และเมื่อยาหมดฤทธิ์ วาทยากรคนเก่งก็จะพาวงออร์เคสตราของคุณกลับมาบรรเลงบทเพลงแห่งชีวิตอีกครั้งครับ
เอกสารอ้างอิง (References):
- Source Document: Stimulating the central thalamus during anesthesia sheds light on neural basis of consciousness, Medical Xpress, February 6, 2026.
- Primary Research: Andrea I. Luppi et al., Convergent transcriptomic and connectomic controllers of information integration and its anaesthetic breakdown across mammalian brains, Nature Human Behaviour (2026). DOI: 10.1038/s41562-025-02381-5.
- 2
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
