ยากันชักราคาหลักร้อย... ฮีโร่ตัวใหม่ที่อาจช่วยหยุดอัลไซเมอร์ก่อนมันจะเริ่ม
ถ้าพูดถึงโรคที่คนยุคนี้กลัวกันที่สุด นอกจากมะเร็งแล้ว ก็คงหนีไม่พ้น "อัลไซเมอร์" (Alzheimer's) ใช่ไหมครับ โรคที่ค่อยๆ พรากความทรงจำ พรากตัวตนของคนที่เรารักไป จนเหมือนกลายเป็นคนแปลกหน้าในบ้านตัวเอง
ที่ผ่านมา วงการแพทย์เรามียาใหม่ๆ ออกมาบ้างครับ (เช่น Lecanemab หรือ Donanemab) แต่ส่วนใหญ่มักจะเป็นยาที่ไปช่วย "เก็บกวาด" ขยะโปรตีนในสมองที่เกิดขึ้นแล้ว หรือพูดง่ายๆ คือ "วัวหายแล้วค่อยล้อมคอก" นั่นเอง
แต่วันนี้ ผมมีข่าวดีมาเล่าให้ฟังครับ เป็นการค้นพบจากทีมนักวิจัย Northwestern University ที่อาจจะเปลี่ยนเกมการต่อสู้กับอัลไซเมอร์ไปตลอดกาล เพราะเขาเจอวิธี "หยุด" ไม่ให้โรคนี้เกิดขึ้นตั้งแต่ต้นทาง แถมพระเอกของงานนี้ไม่ใช่ยาวิเศษราคาแพงที่ไหน แต่เป็น "ยากันชัก" ที่เภสัชกรอย่างผมคุ้นเคยมานานนับสิบปีครับ
พระเอกขี่ม้าขาว: ยา Levetiracetam
ยาตัวนี้มีชื่อสามัญว่า เลเวทิราซีแทม (Levetiracetam) ครับ เป็นยากันชักที่ใช้กันแพร่หลาย ปลอดภัย และราคาเข้าถึงได้ (FDA รับรองมานานแล้ว)
ทีมนักวิจัยนำโดย ดร. Jeffrey Savas เขาไม่ได้บังเอิญเจอนะครับ แต่เขาเจาะลึกไปถึงระดับโมเลกุลในสมอง แล้วพบว่ายาตัวนี้มีความสามารถพิเศษที่ซ่อนอยู่ คือมันไปขัดขวางการสร้าง "คราบโปรตีนพิษ" (Amyloid plaques) ที่เป็นตัวการหลักของอัลไซเมอร์ได้
กลไกหยุดโรค: เหมือน "ตำรวจจราจร" ในสมอง
ขออธิบายแบบเห็นภาพง่ายๆ นะครับ ปกติในสมองเราจะมีโปรตีนตัวหนึ่งชื่อว่า APP (Amyloid Precursor Protein) เจ้าตัวนี้ถ้ามันเดินทางผิดที่ผิดทาง มันจะถูกตัดแบ่งจนกลายเป็นขยะพิษ (Amyloid-beta 42) ที่ไปเกาะกลุ่มกันจนเซลล์สมองตาย
งานวิจัยในวารสาร Science Translational Medicine ฉบับนี้ค้นพบว่า
ในเซลล์ประสาทของเรา จะมีถุงเล็กๆ (Vesicles) ที่ใช้ส่งสัญญาณประสาท วิ่งเข้าวิ่งออกตลอดเวลา
ยา Levetiracetam จะเข้าไปจับกับโปรตีนตัวหนึ่งที่ชื่อ SV2A บนถุงพวกนี้
การจับนี้จะทำหน้าที่เหมือน "ตำรวจจราจร" ที่คอยชะลอรถครับ มันทำให้ถุงเก็บสัญญาณประสาททำงานช้าลงนิดนึง ส่งผลให้เจ้าโปรตีน APP ตกค้างอยู่ที่ผิวเซลล์นานขึ้น
พอ APP อยู่ที่ผิวเซลล์ มันก็จะไม่ถูกดึงเข้าไปในกระบวนการผลิตขยะพิษ ผลลัพธ์คือ... คราบพิษอัลไซเมอร์ก็ไม่เกิด
แต่... มีเงื่อนไขสำคัญ: "ต้องเริ่มให้ไว"
ดร. Savas ย้ำเรื่องนี้หนักมากครับ เขาบอกว่า "ยาจะไม่ได้ผล ถ้าสมองพังไปแล้ว"
เปรียบเหมือนบ้านที่ไฟไหม้ครับ ยาตัวนี้คือ "ระบบป้องกันไฟลัดวงจร" ไม่ให้ไฟเริ่มไหม้ แต่ถ้าไฟไหม้บ้านไปแล้วจนเหลือแต่ตอ (เซลล์สมองตาย ความจำเสื่อมไปแล้ว) ยานี้ก็ช่วยกู้บ้านคืนมาไม่ได้ครับ
ดังนั้น เป้าหมายของยานี้คือ "การป้องกัน" โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงมากๆ ซึ่งอาจจะต้องกินยาล่วงหน้าเป็น 10-20 ปี ก่อนที่จะเริ่มมีอาการด้วยซ้ำ
ใครคือกลุ่มเป้าหมายแรก?
งานวิจัยนี้พุ่งเป้าไปที่ "ผู้ป่วยดาวน์ซินโดรม" (Down syndrome) ครับ เพราะน้องๆ กลุ่มนี้มียีน APP ถึง 3 ชุด (คนปกติมี 2) ทำให้มีความเสี่ยงสูงมากที่จะเป็นอัลไซเมอร์ตั้งแต่อายุยังน้อย (ประมาณ 40 ปีก็เริ่มเป็นแล้ว)
การค้นพบนี้จึงเป็นความหวังครั้งใหม่ที่ยิ่งใหญ่มากสำหรับน้องๆ กลุ่มนี้ และอาจขยายผลมาสู่คนทั่วไปที่มีพันธุกรรมเสี่ยงอัลไซเมอร์ในอนาคต
หลักฐานแน่นแค่ไหน?
ทีมวิจัยเขาไม่ใช่นั่งเทียนเขียนนะครับ เขาทำการทดลองครบวงจรมาก
1. ทดลองในหนูที่ถูกตัดต่อพันธุกรรม: ได้ผล (ลดคราบพิษได้)
2. ทดลองในเซลล์ประสาทมนุษย์: ได้ผล
3. และที่เด็ดสุดคือ: เขาไปขุดข้อมูลย้อนหลังของผู้ป่วยจริง (Data Mining) พบว่า ผู้ป่วยที่เป็นโรคอัลไซเมอร์และ "บังเอิญ" ได้กินยา Levetiracetam (เพื่อรักษาอาการชัก) มีอัตราการถดถอยของสมอง "ช้ากว่า" คนที่กินยาตัวอื่น หรือไม่ได้กินยาอย่างชัดเจน
สรุปแล้ว... เราควรไปซื้อมากินกันไว้ก่อนไหม?
ช้าก่อนครับ ยกมือห้ามทันที
แม้ผลวิจัยจะน่าตื่นเต้น แต่ยา Levetiracetam ตัวปัจจุบันยังมีข้อจำกัด คือมันสลายตัวในร่างกายเร็วมาก และการกินยาต่อเนื่องยาวนานโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ย่อมมีผลข้างเคียง (เช่น ง่วงซึม อารมณ์แปรปรวน)
ตอนนี้ทีมวิจัยกำลังเร่งพัฒนายา "เวอร์ชันอัปเกรด" ที่ออกฤทธิ์ได้ดีขึ้นและเหมาะสำหรับการป้องกันอัลไซเมอร์โดยเฉพาะอยู่
แต่สิ่งที่ผมอยากฝากไว้คือ วิทยาศาสตร์ไม่เคยหยุดนิ่งครับ วันนี้เรารู้แล้วว่า "เราป้องกันการก่อตัวของคราบพิษได้" นี่คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุด ที่จะทำให้ในอนาคต "อัลไซเมอร์" อาจกลายเป็นเพียงโรคในความทรงจำ... ที่เราไม่ต้องกลัวมันอีกต่อไป
ดูแลสุขภาพสมองด้วยการพักผ่อนและออกกำลังกายไปก่อนนะครับ ส่วนเรื่องยา... ไว้ใจให้เป็นหน้าที่ของพวกเราเภสัชกรดูแลเองครับ
เอกสารอ้างอิง (References):
- Source Document: Common anti-seizure drug prevents Alzheimer's plaques from forming, study shows, Northwestern University via Medical Xpress, February 11, 2026.
- Primary Study: Nalini Rao et al, Levetiracetam prevents Aβ production through SV2a-dependent modulation of APP processing in Alzheimer's disease models, Science Translational Medicine (2026). DOI: 10.1126/scitranslmed.adp3984
- 5
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
