Blockdit Logo (Mobile)
E+ Psychology
•
15 ก.พ. เวลา 10:39 • ไลฟ์สไตล์

การทำความเข้าใจความเครียด

ผ่าน "แบบจำลองปฏิกิริยาสัมพันธ์ของความเครียดกับการรับมือ" (transactional model of stress-coping) ตอนที่ 1/2
เมื่อมีเหตุการณ์ใด ๆ ก็ตามเกิดขึ้น เราจะประเมินสิ่งนั้น ๆ ออกเป็น 2 รูปแบบหลัก ๆ คือ "การประเมินปฐมภูมิ" และ "การประเมินทุติยภูมิ"
"การประเมินปฐมภูมิ" คือ การตั้งคำถามกับตนเองว่า "สถานการณ์นั้นจะส่งผลอะไรต่อตัวเรา" ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยตรงจากสถานการณ์นั้น ๆ
ในขณะที่ "การประเมินทุติยภูมิ" คือ การตั้งคำถามกับตนเองว่า "เราสามารถจัดการอะไรต่อสถานการณ์นั้นได้บ้าง" ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากตัวเรา
ทีนี้ เรามาดูที่การประเมินปฐมภูมิกันก่อนเลย!
การประเมินปฐมภูมิ "สถานการณ์นั้นจะส่งผลอะไรต่อตัวเรา" มีอยู่ 5 ชนิด ได้แก่
  • ●
    แบบที่ไม่เกี่ยวข้อง (Irrelevant)
  • ●
    แบบที่เป็นบวกและไม่ร้าย (Benign-Positive)
  • ●
    การทำอันตรายหรือความสูญเสีย (Harm or Loss)
  • ●
    ภัยคุกคาม (Threat)
  • ●
    ความท้าทาย (Challenge)
การประเมินปฐมภูมิแต่ละชนิด จะมีคุณสมบัติ และทิศทางการเปลี่ยนแปลง เป็นไปตามแผนภาพด้านล่างนี้ โดยที่การประเมินปฐมภูมิชนิดที่ถูกเน้นด้วยกรอบสีแดง จะหมายถึงการประเมินปฐมภูมิ "ที่เครียด" (Stressful)
การประเมินปฐมภูมิชนิดต่าง ๆ
สาเหตุที่มีการแบ่งชนิดของการประเมินปฐมภูมิให้มีแบบ "ที่เครียด" ออกมาด้วยเพราะว่า ชนิดเหล่านี้มีโอกาสกลายเป็น "การทำอันตรายหรือความสูญเสีย" ที่จัดว่าเป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดโทษที่ได้เกิดขึ้นแล้ว ทำให้ชนิด "ที่เครียด" เป็นสิ่งที่เราต้องให้ความสำคัญ เมื่อเทียบกับชนิดที่เหลือที่เราไม่จำเป็นต้องไปให้ความสนใจก็ได้
จากแผนภาพ จะทำให้เราสังเกตได้ว่า ถ้าเราปล่อยให้ "ภัยคุกคาม" ผ่านไป จะเกิดเป็น "การทำอันตรายหรือความสูญเสีย" ได้ ซึ่งเป็นสิ่งให้โทษที่เราไม่ควรได้รับ
ในทางตรงกันข้าม เราหากเราเปลี่ยน "ภัยคุกคาม" ให้กลายเป็น "ความท้าทาย" เพื่อให้เมื่อเวลาผ่านไป "ความท้าทาย" จะได้มีโอกาสเปลี่ยนเป็นสิ่งที่ "เป็นบวกและไม่ร้าย" ซึ่งเป็นสิ่งที่ให้ประโยชน์แก่เราได้
ทำให้กล่าวได้ว่า เราควรพยายามเปลี่ยน "ภัยคุกคาม" ให้กลายเป็น "ความท้าทาย" แล้วทีนี้ ชนิดทั้งสองนี้จะเปลี่ยนกลับไปกลับมาได้ ขึ้นอยู่กับ "การประเมินทุติยภูมิ" ฉะนั้น เรามาดูต่อที่ "การประเมินทุติยภูมิ" กัน!
การประเมินทุติยภูมิ "สถานการณ์นั้นจะส่งผลอะไรต่อตัวเรา" จะดีหรือแย่ขึ้นอยู่กับ 4 ตัวแปร ได้แก่
  • 1.
    การควบคุมได้หรือการเปลี่ยนแปลงได้ (Controllability or Changeability)
  • 2.
    ตัวเลือกที่มีอยู่ (Available Options)
  • 3.
    ทรัพยากร (Resources)
  • 4.
    ข้อจำกัดและผลกระทบ (Constraint and Consequence)
"การควบคุมได้หรือการเปลี่ยนแปลงได้" คือการตั้งคำถามกับตนเองว่า "เราสามารถควบคุมหรือเปลี่ยนแปลงสถานการณ์นั้น ๆ ได้มากน้อยเพียงใด"
"ตัวเลือกที่มีอยู่" คือการตั้งคำถามกับตนเองว่า "ณ ตอนนี้ มีวิธีหรือการกระทำใดที่เราสามารถทำได้จริง เหลืออยู่บ้าง"
"ทรัพยากร" คือ สิ่งต่าง ๆ ที่เรามีอยู่ ที่จะถูกนำมาใช้ ไม่ว่าจะเป็น เวลา พลังงาน ทักษะ ความรู้ความสามารถ อำนาจ การสนับสนุนทางสังคม เครื่องมือ เงิน ฯลฯ
และสุดท้าย "ข้อจำกัดและผลกระทบ" คือ สิ่งที่จะเกิดขึ้น ถ้าหากเราได้กระทำหรือไม่ได้กระทำสิ่ง ๆ นั้น จะมีผลกระทบต่อผู้อื่นหรือสภาพแวดล้อมหรือไม่ อย่างไร และขนาดไหน
ตัวแปรทุกตัวของการประเมินทุติยภูมิ ที่ยกเว้น "ข้อจำกัดและผลกระทบ" ยิ่งมีมาก ก็จะยิ่งดี เพราะมีโอกาสทำให้เราสามารถเปลี่ยน "ภัยคุกคาม" ให้กลายเป็น "ความท้าทาย"
ในทางตรงกันข้าม "ข้อจำกัดและผลกระทบ" ยิ่งมีมาก ยิ่งมีโอกาสทำให้ "ความท้าทาย" กลับมาเป็น "ภัยคุกคาม" ได้
มาถึงตอนนี้เราจะสามารถสรุปได้ว่า ความเครียด สามารถจัดการหรือเตรียมการล่วงได้ เมื่อเรามีความพร้อม ที่จะควบคุมได้ มีทางเลือกสำรอง มีทรัพยากรความรู้ ทักษะ ฯลฯ มีการพยายามลดข้อจำกัดต่าง ๆ เพราะสิ่งเหล่านี้ จะแปลง "ภัยคุกคาม" ให้กลายเป็น "ความท้าทาย" ซึ่งจะสร้างประโยชน์ให้เราในอนาคตได้นั่นเอง
อ้างอิง:
"สิ่งที่อธิบายว่า ความเครียดคือรูปแบบหนึ่งของการประเมิน"
Lazarus, R. S. (1984). Stress, appraisal, and coping (Vol. 445). Springer.
"การเปลี่ยนสภาพของการประเมิน"
Folkman, S., & Lazarus, R. S. (1985). If it changes it must be a process: study of emotion and coping during three stages of a college examination. Journal of personality and social psychology, 48(1), 150.

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

โฆษณา