อารมณ์มีมิติหลักใดบ้าง?
เราจะมีเกณฑ์อะไรบ้างเพื่อมาจำแนกอารมณ์แต่ละชนิด?
แบบจำลอง PAD (Pleasure-Arousal-Dominance)
ในปี ค.ศ. 1974 Mehrabian และ Russell ได้เสนอแบบจำลอง PAD ขึ้นมา เพื่ออธิบายมิติของอารมณ์ โดยที่ PAD มาจากคำว่า Pleasure (ความพึงพอใจ) Arousal (การกระตุ้น) และ Dominance (พลังอำนาจ) ดังภาพทางด้านบนนี้
อารมณ์ของมนุษย์จะขึ้นอยู่กับระดับของมิติทั้งสามนั้น และเปลี่ยนแปลงของอารมณ์ ก็จะเกิดมาจากการเปลี่ยนแปลงของระดับในแต่ละมิติ เช่น "ความโกรธ" สามารถเปลี่ยนแปลงเป็น "ความกลัว" ได้ เมื่อคน ๆ นั้น เริ่มไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ (พลังอำนาจลดลง) หรืออย่าง "ความกลัว" ก็สามารถเปลี่ยนเป็น "ความซึมเศร้า" ได้ ถ้าหากรู้สึกเริ่มไม่มีแรงขับเคลื่อนทางอารมณ์ (การกระตุ้นลดลง) เป็นต้น
และอีกสิ่งที่ต้องตระหนักรู้เพิ่มเติมจากแบบจำลองดังกล่าวคือ อารมณ์ของมนุษย์เป็นสิ่งที่กำกวม (Fuzzy) เราอาจจะรู้สึกทั้งโกรธและขยะแขยง รู้สึกโศกเศร้าและผิดหวัง หรือรู้สึกกลัวและซึมเศร้า ไปพร้อม ๆ กันได้
แบบจำลองวงกลมซับซ้อน
ต่อไปในปี ค.ศ. 1980 Russell ได้เสนอ "แบบจำลองวงกลมซับซ้อน" (Circumplex model) ขึ้นมา เพื่ออธิบายอารมณ์ให้มีความละเอียดมากขึ้น เขาได้ตัดมิติ "พลังอำนาจ" ออกไป แล้วไปสนใจแค่เฉพาะมิติ "ความพึงพอใจ" และ "การกระตุ้น"
แบบจำลองที่เขาสร้างได้ จะเป็นวงกลมที่แบ่งออกเป็น 4 จตุภาค มีอารมณ์ได้แก่ "มีความสุข" "โกรธ" "เศร้า" และ "ผ่อนคลาย" ดังภาพทางด้านบนนี้
โดย Russell ได้เลือกใช้คำว่า "เวเลนซ์" (Valence) แทนคำว่า "ความพึงพอใจ" เพื่อให้ตีความใหม่ว่า มิติเวเลนซ์เป็นสิ่งที่มีสองขั้ว ไม่บวกก็ลบ ไม่ได้เหมือนกับความพึงพอใจที่มีขั้วเดียว
ในกระแสหลักทางด้านจิตวิทยา จะมีแบบจำลองหลัก ๆ เพียงแค่ 2 ตัว ได้แก่ "แบบจำลอง PAD" กับ "แบบจำลองวงกลมซับซ้อน" ที่เป็นรากฐานสำคัญที่อธิบายเรื่องมิติของอารมณ์
แบบจำลองที่เหลือจากนั้นที่เราไม่ได้กล่าว จะเป็นแบบจำลองที่เจาะจงเฉพาะด้าน ซึ่งในอนาคตนั้น เราจะค่อย ๆ ทยอยกล่าวอีกทีในภายหลัง
อ้างอิง:
"แบบจำลอง PAD"
Mehrabian, A., & Russell, J. A. (1974). An approach to environmental psychology. the MIT Press.
"อารมณ์เปลี่ยนแปลงตามมิติในแบบจำลอง PAD"
Bakker, I., Van Der Voordt, T., Vink, P., & De Boon, J. (2014). Pleasure, arousal, dominance: Mehrabian and Russell revisited. Current psychology, 33(3), 405-421.
"แบบจำลองวงกลมซับซ้อน"
Russell, J. A. (1980). A circumplex model of affect. Journal of personality and social psychology, 39(6), 1161.
"ชนิดของอารมณ์ย่อย ๆ ในแบบจำลองวงกลมซับซ้อน"
Russell, J. A. (2003). Core affect and the psychological construction of emotion. Psychological review, 110(1), 145.
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
