Blockdit Logo (Mobile)
จิตวิทยา E+
•
16 มี.ค. เวลา 16:12 • ไลฟ์สไตล์

การควบคุมอารมณ์ ตอนที่ 3/3

มนุษย์มีกลไกในการควบคุมอารมณ์อย่างไร?
เนื้อหาในโพสต์นี้ "มีความต่อเนื่องกับโพสต์ที่แล้วมาก" ฉะนั้น ถ้ายังไม่ได้อ่านโพสต์ก่อนหน้ามาก่อน แนะนำให้ย้อนกลับไปอ่านโพสต์ก่อนหน้า ไม่อย่างนั้นจะมีโอกาสไม่เข้าใจเนื้อหาเลย
ผ่านมาในปี ค.ศ. 2015 Gross ก็ได้ทบทวนวรรณกรรมและขยายแบบจำลองกระบวนการทำงานของการควบคุมอารมณ์ของตนเองอีกครั้ง
เขาได้นิยามความแตกต่างระหว่าง "อารมณ์" (Emotion) กับ "ผัสสารมณ์" หรือ "อารมณ์แสดงออก" (Affect) เด่น ๆ ว่า "อารมณ์แสดงออก" จะเป็นสิ่งที่ไม่มีรูปแบบที่เด่นชัดเหมือนกับอารมณ์
ยกตัวอย่างให้เห็นภาพก็อาทิ "อารมณ์โกรธ" กับ "อารมณ์กลัว" ทั้งสองสิ่งนี้ เราสามารถมองออกได้ว่าคืออะไร ในทางตรงกันข้าม ช่วงที่อยู่ระหว่างอารมณ์โกรธกับอารมณ์กลัว เราจะเรียกว่า "อารมณ์แสดงออก" เนื่องด้วยไม่สามารถหาคำศัพท์ใดเพื่อมาระบุช่วงนั้น ๆ ให้เห็นภาพชัดเจนได้
มุมมองเพิ่มเติมของการควบคุมอารมณ์
Gross ได้เพิ่มมุมมองของการควบคุมอารมณ์เพิ่มไปอีกหนึ่งตัว คือ การควบคุมอารมณ์เชิงองค์การอุตสาหกรรม
ความหมายก็คือ การควบคุมอารมณ์และการแสดงออกทางอารมณ์ในที่ทำงาน เป็นสิ่งที่ต้องถูกกระทำให้สอดคล้องกับเป้าหมายขององค์กร ข้อกำหนดของบทบาท และปฏิสัมพันธ์ทางสังคมในที่ทำงาน
กระบวนการของการควบคุมอารมณ์และองค์ประกอบ
กระบวนการของการควบคุมอารมณ์ในแต่ละลำดับ จะกระทำต่อองค์ประกอบหนึ่ง ๆ กล่าวคือ การเลือกกับการแก้ไขสถานการณ์กระทำกับสถานการณ์ การกระจายความสนใจกระทำกับการสนใจ การเปลี่ยนแปลงการรู้คิดกระทำกับการประเมิน และการปรับเปลี่ยนการตอบสนองก็จะกระทำกับการตอบสนอง
จากภาพด้านบน จะทำให้เราเห็นภาพได้ว่า การควบคุมอารมณ์ของมนุษย์จะกระทำต่อองค์ประกอบ: สถานการณ์ การสนใจ การประเมิน และการตอบสนอง อย่างเป็นวัฏจักร โดยที่สถานการณ์จะถูกกระทำเป็นอันดับแรกก่อน
วัฏจักรการประเมินค่า
เพื่อให้เห็นภาพได้ชัดเจนขึ้น Gross ก็เลยเสนอแผนภาพ "วัฏจักรการประเมินค่า" (Valuation Cycle) ขึ้นมา ดังภาพด้านบนนี้ โดยใช้ตัวอักษร W แทน "สถานการณ์" P แทน "การสนใจ" V แทน "การประเมิน" และ A แทน "การตอบสนอง"
วิธีการตีความก็เหมือนเดิม เปลี่ยนแค่คำที่ใช้เรียก ก็คือ การเลือกกับการแก้ไขสถานการณ์คือ W การกระจายความสนใจคือ P การเปลี่ยนแปลงการรู้คิดคือ V และการปรับเปลี่ยนการตอบสนองคือ A
วัฏจักรการประเมินค่าที่มีส่วนซ้อน
วัฏจักรการประเมินค่าของมนุษย์มักไม่ได้มีแค่ชั่นเดียว วัฏจักรดังกล่าวสามารถซ้อนได้อีกในตรงส่วน W ที่เป็นสถานการณ์ ดังภาพด้านบนนี้
อีกทั้ง เมื่อขั้น A ถูกกระทำแล้ว มนุษย์สามารถกระโดดข้ามขั้นของวัฏจักรย่อย ๆ ถัดไปได้ เมื่อวัฏจักรย่อยได้ทำเสร็จแล้ว ก็จะค่อยย้อนกลับมาทำที่วัฏจักรหลักต่อ
แต่ถ้าหากวัฏจักรย่อยนั้นยังมีวัฏจักรย่อยของตัวมันเองอีก มนุษย์ก็จะไปทำที่วัฏจักรย่อยนั้น ๆ แล้วค่อย ๆ ย้อนกลับมาทีหลัง เป็นแบบซ้อนใน
ระยะทั้งสามของการควบคุมอารมณ์
การควบคุมอารมณ์ในหนึ่ง "คราว" (Episode) จะมี 3 ช่วง ได้แก่ "การระบุ" "การเลือก" และ "การนำไปใช้" โดยที่ในแต่ละช่วง ก็จะมี "วัฏจักรการประเมินค่า" ดังภาพด้านบนนี้ โดยวัฏจักรการประเมินค่าในความเป็นจริงอาจมีวัฏจักรย่อยมาซ้อนได้ แต่เพื่อไม่ให้ภาพดูรก เราจึงลดรูปเพื่อแสดงภาพเพียงแค่นั้น
ช่วงทั้ง 3 นั้น จะเรียกว่า "ช่วงทั้งสามของการควบคุมอารมณ์" (three stages of emotion regulation) โดยแต่ละช่วงจะมีลักษณะดังนี้
  • 1.
    การระบุ (Identification) คือ ช่วงรับรู้อารมณ์ แล้วต้องการที่จะควบคุม อาทิ เริ่มรู้สึกกังวล ได้รับรู้ว่าตนเองรู้สึกกังวล และก็ต้องการลดความกังวลของตนเอง
  • 2.
    การเลือก (Selection) คือ ช่วงตัดสินใจว่า จะควบคุมอารมณ์ด้วยวิธีใด อาทิ วางแผนว่าจะใช้วิธีขอความช่วยเหลือจากคนอื่น เพื่อคลายความกังวล
  • 3.
    การนำไปใช้ (Implementation) คือ ช่วงนำกลยุทธ์ที่เราได้ตัดสินไปใช้ อาทิ ไปพูดคุยกับคนนั้น ๆ เพื่อขอความช่วยเหลือตรง ๆ ตามแผนที่ได้คิดไว้
อ้างอิง:
Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological inquiry, 26(1), 1-26.

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

โฆษณา