“ภูเขาทอง” สร้างโดยพระเจ้ากรุงหงสาวดีจริงหรือ?
เจดีย์ภูเขาทองที่ตั้งตระหง่านอยู่กลางทุ่งนอกกำแพงเมืองอยุธยาด้านตะวันตกเฉียงเหนือนั้น เป็นหนึ่งในโบราณสถานที่มีข้อถกเถียงทางประวัติศาสตร์ยาวนานที่สุดแห่งหนึ่ง คำถามที่ว่า "ใครสร้าง?" ดูเผินๆ เหมือนตอบได้ง่าย แต่เมื่อพิจารณาหลักฐานต่าง ๆ แล้ว เราจะพบว่ามันเป็นเรื่องที่ซับซ้อนอยู่เหมือนกัน
⭐แนวคิดพระเจ้าบุเรงนองสร้าง
ความเชื่อที่แพร่หลายมากที่สุดในปัจจุบันเกี่ยวกับภูเขาทองก็คือ ถูกสร้างขึ้นโดยพระเจ้าบุเรงนอง กษัตริย์พม่าแห่งกรุงหงสาวดี เจ้าของสมญา "ผู้ชนะสิบทิศ" โดยสร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งชัยชนะ หลังจากที่พระองค์ยึดกรุงศรีอยุธยาได้สำเร็จใน พ.ศ. 2112 และครองอำนาจเหนืออยุธยาอยู่นานถึง 15 ปี
แนวคิดเรื่องพระเจ้าบุเรงนองสร้างภูเขาทองปรากฏหลักฐานสนับสนุนหลายฉบับ ทั้งในคำให้การชาวกรุงเก่า ไปจนถึงมหาราชวงศ์ (พงศาวดารพม่า) ซึ่งมีระบุถึงตำแหน่งของ "พระบรมธาตุพระเจ้าช้างเผือกหงษาสร้าง" เอาไว้ที่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของกรุงศรีอยุธยา เช่นเดียวกันกับตำแหน่งของวัดภูเขาทองในปัจจุบัน
อีกหนึ่งหลักฐานที่ถูกนำมาใช้ในการสนับสนุนแนวคิดเรื่องพระเจ้าบุเรงนองสร้างก็คือ ในส่วนของฐานสามชั้นย่อเก็จขนาดใหญ่ ซึ่งไม่ใช่ฐานเจดีย์แบบที่มีทั่วไปในงานศิลปะไทย โดยลักษณะของการยกฐานเจดีย์สูงแบบนี้เป็นรูปแบบที่พบทั่วไปในศิลปะมอญ-พม่า มากกว่า ทำให้เป็นเรื่องน่าสงสัยขึ้นมาว่าถ้าเป็นเจดีย์ไทย ทำไมถึงสร้างบนฐานแบบนี้
แต่อย่างไรก็ดี ในส่วนของแนวคิดอีกฝ่ายหนึ่งก็นับว่าหนาแน่นพอที่จะคานกับแนวคิดพระเจ้าบุเรงนองสร้างอยู่เหมือนกัน
⭐แนวคิดกษัตริย์อยุธยาสร้าง
ในพระราชพงศาวดารของฝ่ายไทยหลายฉบับ ไม่ว่าจะเป็นฉบับพระราชหัตถเลขา ฉบับพันจันทนุมาศ ไปจนถึงฉบับกรมพระปรมานุชิตชิโนรส ล้วนกล่าวตรงกันว่าวัดภูเขาทองสถาปนาขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระราเมศวร เมื่อศักราช 749 หรือราว พ.ศ. 1930 กล่าวคือ วัดภูเขาทองมีมาก่อนบุเรงนองจะเกิดด้วยซ้ำไป
นอกเหนือจากนั้นยังมีหลักฐานจากจดหมายเหตุของหมอแกมป์เฟอร์ แพทย์ชาวเยอรมันที่เดินทางเข้ามากรุงศรีอยุธยาในสมัยพระเพทราชา ราว พ.ศ. 2233 เขาบันทึกทั้งภาพสเก็ตช์และข้อความไว้ว่าเจดีย์ภูเขาทองสร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งชัยชนะของกษัตริย์อยุธยาเหนือกษัตริย์พม่า ซึ่งภาพที่บันทึกเอาไว้ก็ใกล้เคียงกับรูปทรงที่เห็นในปัจจุบัน
ศาสตราจารย์สันติ เล็กสุขุมวิเคราะห์ว่าเจดีย์ประธานวัดภูเขาทองอยู่ในช่วงอยุธยาตอนกลาง ราวพุทธศตวรรษที่ 22 และมีวิวัฒนาการมาจากเจดีย์ศรีสุริโยทัยและเจดีย์วัดญาณเสน ซึ่งล้วนเป็นเจดีย์ที่เกี่ยวข้องกับกษัตริย์อยุธยาที่ทำศึกกับพม่า ตรงกับที่หมอแกมป์เฟอร์ระบุเอาไว้ว่าสร้างขึ้นเป็นอนุสรณ์แห่งชัยชนะ ซึ่งก็สันนิษฐานกันว่าน่าจะหมายถึงสมัยพระนเรศวรที่มีชัยเหนือหงสาวดี
⭐รายงานการขุดค้น หลักฐานสู่การพิสูจน์นอกเหนือลายลักษณ์อักษร
นอกเหนือจากหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรแล้ว ที่ตัวเจดีย์เองก็เคยมีการขุดตรวจทางโบราณคดี และมีรายงานว่าเจดีย์องค์นี้มีการก่อสร้างและบูรณะซ้อนทับกันมากถึง 4 ครั้งในสมัยอยุธยา ซึ่งสันนิษฐานว่าในเริ่มแรกนั้นเป็นเจดีย์ในสมัยพระราเมศวร ก่อนที่ต่อมาจะมีการบูรณะฐานจนกลายเป็นงานแบบอย่างพม่า (สันนิษฐานว่าสร้างในสมัยพระเจ้าบุเรงนอง)
ก่อนที่ต่อมาจะมีการสร้างเจดีย์แบบไทยทับอยู่บนฐานแบบพม่านั้นดังที่ปรากฏเป็นภาพในบันทึกของหมอแกมป์เฟอร์ (สันนิษฐานว่าสร้างในสมัยพระนเรศวร) ก่อนที่จะมีการบูรณะเพิ่มเติมในสมัยหลังจากนั้น (สมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ)
จากข้อมูลทั้งหมด อาจจะสรุปได้ว่าพระเจ้ากรุงหงสาวดี หรือพระเจ้าบุเรงนอง “อาจจะไม่ได้สร้าง” ภูเขาทองมาตั้งแต่แรกเริ่ม อย่างไรก็ดี แม้หลักฐานจากฝั่งไทยจะชี้ชัดว่าภูเขาทองสร้างโดยกษัตริย์อยุธยา แต่ก็ไม่ได้ตัดเรื่องของพระเจ้าบุเรงนองออกไปอย่างสิ้นเชิง ซึ่งก็สันนิษฐานว่าพระเจ้าบุเรงนองนั้นได้ให้มีการบูรณะเจดีย์นี้ขึ้นมาจากเจดีย์เดิมที่มีอยู่มาตั้งแต่รัชสมัยพระราเมศวร เป็นหนึ่งในวิธีการทำนุบำรุงพระศาสนาในเมืองที่ไปตีมาได้
ซึ่งก็เคยมีการทำแบบนี้กันมาอยู่แล้ว อย่างไรก็ดี การบูรณะของพระเจ้าบุเรงนองก็อาจจะไม่ได้บูรณะจนเสร็จสิ้นทั้งองค์ก็เป็นไปได้ ซึ่งส่งผลให้ในช่วงเวลาที่อยุธยาแยกตัวออกเป็นอิสระจากหงสาวดี จึงได้สร้างพระเจดีย์เพิ่มเติมบนฐานที่พระเจ้าบุเรงนองสร้าง ราวกับเป็นการประกาศชัยชนะของอยุธยาเหนือหงสาวดี เฉกเช่นเจดีย์ทรงไทยเหนือฐานทรงมอญพม่านี้เอง…
#สุดโปรด #หงสาวดี #ไทย #อยุธยา #ประวัติศาสตร์ #BBL #BangkokBank #ธนาคารกรุงเทพ
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
