แพนทรีออน : ดวงตาสวรรค์ และ เทวาลัยแห่งโรม
ระหว่างทางที่จะไปแพนทรีออน ไปเจอคนเอเชียคนหนึ่งนั่งกับพื้นขายตุ๊กตาแมลงที่สานด้วยใบลาน ของพวกนี้เคยเห็นที่กรุงเทพฯมาแล้ว จะดูหน้าคนขายก็อาจเป็นคนไทย อยากรู้จังเลยว่าใช่หรือไม่ วันหลังจะได้เอามาขายบ้าง แต่ก็ไม่ทันแล้ว เรารีบเดินเข้าไปเพราะมีเวลาไม่มากนัก คิดว่าจะมาหาเขาอีกทีหลังจากเข้าไปชมเสร็จแล้ว
เดินซอกแซกไปถนนเล็กๆ ในกรุงโรมก็จะไปโผล่ในที่หน้าซึ่งมีลานน้ำพุและสถาปัตยกรรมเก่าแก่ทรงกระบอกมีโดมขนาดใหญ่อยู่ ด้านหน้าเป็นรูปจั่วมีเสารับ 6 เสา
สิ่งที่เห็นตรงหน้านี้คือ แพนธีออน วิหารเก่าแก่ของชาวโรมันที่เก่ามากๆ เรียกว่าเป็นอาคารเก่าแก่ที่สุดในกรุงโรมที่ยังคงถูกใช้งานอยู่ เห็นสภาพของแพนธีออนตอนนี้ก็เข้าใจจริงๆ เพราะดูพื้นผิวคอนกรีตมีร่องรอยขรุขระขีดข่วนชวนให้เชื่อว่าผ่านกาลเวลามานับสองพันปี
แพนธีออนถูกสร้างมาคู่กรุงโรมเนิ่นนานมาแล้ว และผ่านการเปลี่ยนแปลงมาเยอะเหมือนกัน ตอนที่เริ่มสร้างในช่วง 27-25 ปี ก่อนคริสตศักราช โดยแม่ทัพของจักรพรรดิออกุสตัส (Augustus) จักรพรรดิคนแรกของจักรวรรดิโรมัน ซึ่งไม่มีใครรู้ว่าเขาสร้างไปไว้ทำอะไร
อักขระจารึกภาษาละติน แปลว่า มาร์คุส อะกริปปา บุตรชายของลูซิอุส ได้สร้างสิ่งนี้ขึ้นเมื่อครั้งดำรงตำแหน่งกงสุลเป็นสมัยที่สาม
แม้ว่าข้อความจะระบุชื่อ มาร์คุส อะกริปปา (แม่ทัพและนักการเมืองคนสำคัญของโรมัน) ซึ่งสร้างวิหารเวอร์ชันแรกขึ้น แต่วิหารหลังเดิมนั้นได้ถูกไฟไหม้เสียหายไปเกือบทั้งหมด วิหารแพนธีออนที่ตั้งตระหง่านให้เราเห็นในภาพ Pantheon_(2).jpg ทุกวันนี้ จริงๆ แล้วถูกสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมดในสมัยของ จักรพรรดิฮาดเรียน (Emperor Hadrian) เมื่อปี ค.ศ.126
เรารู้ว่าจักรพรรดิฮาเดรียนได้สร้างขึ้นใหม่ใช้บูชาเทพเจ้า 7 องค์ ซึ่งก็คือเทพเจ้าแห่งวันทั้งเจ็ดตั้งแต่พระจันทร์จนถึงพระอาทิตย์ ซึ่งเป็นอะไรที่แปลกใหม่มากเพราะก่อนหน้านี้เขาสร้างวิหารไว้บูชาองค์ใดองค์หนึ่งเท่านั้น และด้วยเหตุที่ถูกสร้างไว้บูชาเทพ ก็เลยได้ชื่อว่าแพนธีออน แปลว่าเกียรติยศแห่งทวยเทพนั่นเอง
แต่ต่อมาอีกประมาณ 600 ปี ใน ค.ศ.609 เมื่อศาสนาคริสต์กลายเป็นศาสนาหลักของชาวโรมไปแล้ว ทีนี้ก็ถูกเปลี่ยนมาเป็นสุสานกษัตริย์และบุคคลสำคัญ อย่างเช่นพระเจ้าเอมมานูเอลที่ 2 (องค์นี้ก็สำคัญเพราะทำการรวบรวมแคว้นต่างให้เป็นปึกแผ่นเป็นอิตาลีที่มีหนึ่งเดียว)
พระเจ้าเอมมานูเอลที่ 2
นอกจากนั้นก็มีร่างของศิลปินคนดังเช่น ราฟาเอล (ใครไม่รู้จักก็แนะนำให้ไปดูบทอื่นๆนะ มีกล่าวถึงไว้เยอะแล้ว เรียกว่าดังแบบระเบิดเปิดโลกเลยทีเดียว) และคนอื่นๆอีก ที่เห็นจะได้เห็นว่ามีแท่นบูชา สิ่งต่างๆ ที่เกี่ยวกับคริสต์ศาสนาไว้เยอะ
ราฟาเอล จิตรกรเอกสุดหล่อ
อันที่จริงผมเองไม่ค่อยชอบลักษณะของที่นี่เท่าไร รู้สึกว่ามันไม่เข้ากันระหว่างด้านหน้าจั่วมีเสารับแบบกรีกกับทรงกระบอกด้านหลัง ซึ่งหากเทียบกับวิหารพาร์เธนอน (Parthenon) ของกรีกที่เอเธนส์ จะพบว่าคนกรีกสร้างอะไรสวยงามมากกว่าโรมันเยอะ
แต่เอาเถิด แพนทีออนแห่งกรุงโรมมีอะไรน่าชื่นชมเยอะเหมือนกัน นอกจากมีประวัติเก่าแก่ผูกพันกับวีรบุรุษและศิลปินสำคัญแล้ว ความโด่งดังของแพนทีออนในอีกด้าน ก็คือความน่าทึ่งของสถาปัตยกรรม ไม่น่าเชื่อว่าคนสองพันปีก่อนจะทำได้ขนาดนี้
อย่างแรกก็คือโดมใหญ่ ซึ่งก็เป็นวิศวกรรมสุดยอดของชาวโรมันโบราณ อันนี้แหละเป็นสิ่งที่โรมันมีเหนือกรีก เพราะมันทำได้ยากมากในการสร้างโดมใหญ่ขนาดนี้โดยไม่มีเสาสักต้นเดียว เดี๋ยวเราเข้าไปข้างในจะพบว่า เห็นโถงภายในเป็นที่ว่างเวิ้งว้างที่ไม่มีเสา แต่ใช้ผนังรับน้ำหนักล้วนๆ ลองคิดดูสิฮะว่าเขาเก่งขนาดไหน อย่าลืมนะอันนั้นสร้างตั้งแต่ก่อน ค.ศ.ซะอีก ซึ่งตอนนั้นเทคโนโลยีของโรมันยังทำคอนกรีตเสริมเหล็กไม่เป็นเลย เป็นแค่คอนกรีตแบบธรรมดา (อย่าเอาไปเทียบกับโดมอื่นอย่างเช่น โดมใหญ่ที่ฟลอเรซ์นะ เพราะมันใหม่กว่าเยอะ)
แบบจำลองให้เห็นภาพตัดขวางของโดม
ลองคิดดูว่าคอนกรีตที่ไม่เสริมเหล็กมันเปราะและหนักและความยึดหยุ่นก็น้อยด้วย แต่เทคนิคของเขาคือในวิธีการฝานโดมหลังคาให้บางลงเรื่อยๆ เมื่อขึ้นไปด้านบนก็เป็นส่วนที่บางสุดเพื่อให้มีน้ำหนักเบา ถูกรองรับโดยส่วนล่างซึ่งมีความหนา มันก็เลยอยู่ได้ แถมตรงกลางโดมยังมีการคว้านให้เป็นรูใหญ่ขนาดที่แสงอาทิตย์ส่องผ่านเข้ามาข้างในได้อีก
รูตรงกลางนั้นคือดวงตาสวรรค์
อ้าว ทำหลังคาแล้วเจาะรูไปทำมายให้มันรั่ว
ต้องขอบอกว่านี่ที่เป็นเอกลักษณ์และเกี่ยวกับความเชื่อในสมัยนั้น มีใครเดาว่าทำให้แสงแดดส่องมาเพื่อให้จักรพรรดิได้อาบแดดเปล่า? อุ๊ย ไม่ใช่นะ แต่ก็ใกล้เคียง ก็คืออาจมีพิธีกรรมที่ให้จักรพรรดิทำพิธีในนี้ และแสงที่ส่องผ่านเป็นลำจากเบื้องบนก็ส่งพลังของเทพเจ้าที่ประทานส่งมาเพิ่มพลังแก่องค์จักรพรรดิ
อีกข้อสันนิษฐานหนึ่งที่เคยมีคนตั้งเอาไว้ก็คือ มันทำหน้าที่เป็นนาฬิกาแดด แต่อันนี้ดูธรรมดาและก็ดูจะลงทุนเยอะเกินไป แต่มันคงไม่ได้แค่ดูเวลาหรอก แต่อาจบ่งบอกช่วงเวลาของวงโคจรจากดวงอาทิตย์ซึ่งจะมีช่วงพิเศษสุดคือวันที่ 21 มี.ค. และ 22 ก.ย. ในรอบปีจะมีสองหนที่ลำแสงจะส่องตรงมาตรงกลางพื้นตกลงมาตรงๆพอดิบพอดี และนี้คือวันที่เรียกว่า วันวิษุวัต เป็นช่วงที่ดวงอาทิตย์ตั้งฉากกับเส้นคู่ขนานตรงของโลกพอดี เป็นวันที่กลางวันกับกลางคืนมีช่วงเวลายาวนานเท่ากัน และเป็นที่พิเศษคือเป็นวันก่อตั้งกรุงโรมอีกด้วย
เรื่องดาราศาสตร์ที่เกี่ยวพันกับสถาปัตยกรรมที่มีอยู่ทั่วโลกนะ มันแสดงภูมิปัญญาของคนโบราณที่มองท้องฟ้าจนเกิดศาสตร์นี้มาเนิ่นนานแล้ว แต่เขาเอามาผูกพันกับความเชื่อเรื่องเทพเจ้าตามความเชื่อสมัยนั้น
อ้อลืมบอกไปว่า ช่องกลมด้านบนเขามีชื่อว่า Oculus แปลว่า ดวงตาสวรรค์ (ซึ่งเหมือนหนังไทยสมัยเรายังเด็กๆเลย) เสียดายว่าตอนที่ไปดูเริ่มค่ำแล้ว ไม่งั้นจะได้ทดลองไปขึ้นรับแดดบ้างเพื่อได้พลังเพิ่มขึ้นหรือจะได้หนุ่มขึ้น
ใครอาจคงสงสัยว่าเพดานโหว่มีรู้เบ้อเริ่มที่เวลาฝนตกน้ำไม่ท่วมมันเหรอ ขอบอกว่าเรื่องนี้เค้าคิดกันมาตั้งแต่สองพันปีตอนสร้างวิหารแล้วจ้า ตรงพื้นห้องโถงมีรูเล็กๆสำหรับระบายน้ำข้างใต้พื้นมีท่ออยู่ซึ่งมีส่งน้ำระบายไปได้ไกลจนไปไหลเทที่แม่น้ำไทเบอร์นั่นเลย ไม่ต้องกลัว อยากมาตอนฝนตกหรือหิมะตกจัง จะได้รู้ว่ามันจะเป็นยังไง จะเหมือนอาบน้ำฝักบัวไหม เก่งจังเลย คิดถึงบ้านเรา ยังเจอปัญหาน้ำท่วม น้ำขัง เพราะวางผังเอาไว้แบบไม่ได้คิดล่วงหน้าแล้วรันทด
ภายในวิิหาร จะมีแท่นบูชา มีประติมากรรมต่างๆ
ว่าแล้วโดมของแพนธีออน ถือได้ว่าเป็นโดมทรงอิทธิพล เพราะเป็นแบบอย่างให้โดมใหญ่ๆ ดังๆ สวยๆ ในเวลาต่อมาอย่างเช่นโดมที่วิหารเซนต์ปอล วิหารเซนต์ปีเตอร์ และโดมยักษ์ที่ฟลอเรนซ์อีก โดมพวกนี้คือแบบใหญ่แต่ก็ไม่ได้น่าทึ่งเท่ากับแพนธีออนเพราะของแพนธีออนเก่าแก่และสร้างได้ยากยิ่งกว่า เทียบเท่ากับเทคโนโลยีสมัยกระโน้น
ชมแพนทรีออนเสร็จแล้วเดินกลับมาทางเดิม เพื่อที่จะหาคนขายตุ๊กตาแมลงใบลาน อยากจะไปทักทาย แต่เขาก็ไม่อยู่ เก็บร้านไปเรียบร้อยแล้ว
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
