การเล่นแร่แปรธาตุอันมหัศจรรย์
บันทึกความทรงจำอันทรงพลังของ อรุนธตี รอย ที่ฉายภาพชีวิตอัน 'ไม่สงบนิ่งและยากจะควบคุม'
“เธอคือที่พักพิงและเป็นดั่งพายุของฉัน” ด้วยถ้อยคำเหล่านี้ในหน้าแรกของบันทึกความทรงจำ อรุนธตี รอย (Arundhati Roy) ได้คลี่คลายเรื่องราวของสายใยแห่งบุพการีที่พิเศษไม่เหมือนใคร ซึ่งทำให้บันทึกเชิงจิตบำบัดเกี่ยวกับความสัมพันธ์ในครอบครัวที่แตกแยกซึ่งมีอยู่ดาษดื่นในโลกของการตีพิมพ์ดูเป็นเรื่องธรรมดาไปถนัดตา
แม้แต่บทกวีที่น่าจดจำของ ฟิลิป ลาร์กิน (Philip Larkin) ที่ขึ้นต้นว่า “พ่อแม่นั่นแหละที่ทำลายชีวิตคุณ” (They f..k you up, your mum and dad) ก็ยังเทียบไม่ได้ ถึงแม้ว่าความโกรธเกรี้ยวของรอยจะสอดคล้องกับบรรทัดจบของบทกวีดังกล่าวที่ว่า “รีบหนีออกมาให้เร็วที่สุด / และอย่าได้มีลูกเป็นของตัวเองเลย”
รอยเดินจากบ้านที่แม่ของเธอใช้อำนาจกดขี่ในรัฐเกรละมาตั้งแต่อายุ 17 ปี ในระหว่างที่ฝึกงานสถาปนิกในเดลี เธอไม่ได้พบหน้าแม่เลยตลอดเจ็ดปีต่อมา และเธอก็ไม่เคยมีลูก เมื่อลูกสาวตัวน้อยของคนรักถามเธอว่าเป็นแม่คนใหม่ของพวกเธอหรือเปล่า เธอรีบปฏิเสธบทบาทนั้นทันทีและขอให้พวกเด็กๆ เรียกเธอว่า “นูนิ” (Noonie) ซึ่งเป็นคำจากเพลงพื้นบ้านในภาพยนตร์เรื่อง Massey Sahib ที่รอยเคยแสดงในช่วงวัยยี่สิบต้นๆ
บันทึกของรอยเป็นการถ่ายทอดภาพลักษณ์ของ แมรี รอย (Mary Roy) แม่ของเธออย่างทรงพลัง เธอเป็นแม่ที่ทำให้ลูกๆ หวาดกลัวและบีบบังคับให้พวกเขาต้องหาทางยืนด้วยตัวเองในโลกที่ปราศจากการผลักดันและความผูกพันทางสายเลือด ทว่าเมื่อแมรีเสียชีวิต รอยกลับรู้สึกเหมือนเด็กกำพร้าที่สูญเสียวัตถุแห่งการเขียนของเธอไป ผู้ซึ่งเป็น “ประกายแห่งอัจฉริยะที่บ้าคลั่ง ยากจะคาดเดา และไม่มีใครมาแทนที่ได้”
แมรียังคงเป็น “คุณนายรอย” (Mrs Roy) อย่างเป็นทางการสำหรับลูกสาวของเธอ จนกระทั่งในช่วงที่เธอป่วยหนักระยะสุดท้าย อรุนธตี รอย จึงเรียกเธอว่า “โคจัมมา” (Kochamma) ซึ่งแปลว่า แม่คนเล็ก
ในหน้าแรกๆ ของงานเขียนชิ้นนี้ได้บันทึกความหวาดกลัวของการใช้ชีวิตอยู่กับแม่ผู้น่าเกรงขาม ผู้ซึ่งกราดเกรี้ยวต่อความเป็นแม่ และทำให้เห็นชัดเจนว่าอรุนธตีเป็นลูกคนที่สองที่ไม่เป็นที่ต้องการ เป็นคนที่เกือบเอาชีวิตไม่รอดจากการถูกทำแท้งด้วยไม้แขวนเสื้อ
แต่คุณนายรอย ในฐานะหญิงหม้ายที่หย่าร้างกับสามีขี้เมา และเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวที่ถูกคนในครอบครัวของเธอเองรังเกียจ ก็ยังเป็นนักการศึกษาผู้บุกเบิกและเป็นสัญลักษณ์ของนักสิทธิสตรี แมรี รอย ได้ก่อตั้งโรงเรียนสหศึกษาเชิงทดลองในเมืองคอตตายัม (Kottayam) รัฐเกรละ ทางตอนใต้ของอินเดีย ในช่วงเวลาที่กิจการที่นำโดยผู้หญิงเช่นนี้ยังไม่เคยมีใครได้ยินมาก่อน ชีวิตของเธอหมุนรอบโรงเรียนและที่ทำงานของเธอก็คือบ้านของเธอเอง
อรุนธตีและ ลลิต (Lalith) พี่ชายของเธอ อาศัยอยู่ในหอพักร่วมกับนักเรียนคนอื่นๆ คุณนายรอย ผู้ซึ่งป่วยเป็นโรคหอบหืดรุนแรง สนุกกับการได้รับความเคารพจากเหล่านักเรียนและทีมงานผู้จงรักภักดี แม้ว่าเธอจะไร้ความปรานีเมื่อพวกเขาทำผิดพลาดหรือทำหน้าที่ไม่ได้ดั่งใจเธอ
ฉากตลกขบขันสองสามฉากในบันทึกนี้วนเวียนอยู่กับเหล่าสาวกผู้ศรัทธาเหล่านี้ ฉากหนึ่งบรรยายถึง “ลูกสมุนที่หวาดกลัวซึ่งถือเครื่องพ่นยาหอบหืดของเธอประหนึ่งว่ามันเป็นมงกุฎหรือคทา”
ในวัยเด็ก อรุนธตีกลัวมากว่าเธอจะต้องรับผิดชอบต่อความตายของคุณนายรอย หากแม่เกิดอาการหอบหืดกำเริบจนถึงแก่ชีวิต จนเธอพบว่าตัวเองต้องคอยหายใจแทนแม่ กลายเป็น “เด็กน้อยผู้มีอวัยวะที่กล้าหาญ”
โรงเรียนและบ้านรวมเป็นหนึ่งเดียวกันในช่วงปีแรกๆ ของการเติบโตของเด็กๆ พวกเขาไม่มีที่หลบภัยจากกฎระเบียบที่เข้มงวดและไม่มีความเป็นส่วนตัวที่ให้แอบร้องไห้ด้วยความอับอาย สำหรับอรุนธตี การใช้ชีวิตกับคุณนายรอยเปรียบเสมือนการเดินผ่านสนามทุ่นระเบิดโดยไม่มีแผนที่ “เท้าและนิ้วมือของฉัน บางครั้งแม้แต่หัวของฉัน มักจะถูกระเบิดกระจัดกระจายไป แต่หลังจากที่ลอยเคว้งคว้างอยู่พักหนึ่ง พวกมันก็จะกลับมาประกอบร่างกันใหม่ได้อย่างน่าอัศจรรย์”
ก่อนที่จะมาใช้ชีวิตอยู่ในขอบเขตของโรงเรียน เด็กๆ เคยวิ่งเล่นอย่างอิสระในหมู่บ้านบรรพบุรุษที่อัยเยเมเนม (Ayemenem) ซึ่งรอยได้ถ่ายทอดความทรงจำเหล่านั้นไว้อย่างแจ่มชัดในนวนิยายเรื่อง The God of Small Things ที่ได้รับรางวัลบุ๊กเกอร์ของเธอ
ทำลายกรงทอง
บันทึกความทรงจำเล่มนี้สลับไปมาระหว่างภาพเหตุการณ์ความโหดร้ายอันเหลือทนที่คุณนายรอยกระทำต่ออรุนธตีและพี่ชาย กับความกล้าหาญอย่างน่าทึ่งของเธอในการท้าทายบรรทัดฐานของชุมชนชาวคริสต์นิกายซีเรียนที่ยึดถือระบบชายเป็นใหญ่ ซึ่งได้เคี้ยวกลืนและคายทิ้งเธอราวกับเศษอาหารที่ไร้ค่า
วัยเด็กของคุณนายรอยเองในบ้านที่เต็มไปด้วยการทารุณ ซึ่งพ่อที่เป็นนักกีฏวิทยาคอยทุบตีทั้งเธอและแม่—และมักจะขับไล่ทั้งคู่ออกจากบ้านในยามค่ำคืนที่มืดมิด—ได้หล่อหลอมความมุ่งมั่นของเธอให้ลุกขึ้นมาต่อกรกับระบบกฎหมายทั้งหมดในอีกหลายทศวรรษต่อมา เธอได้ยื่นฟ้องคัดค้านกฎหมายมรดกคริสเตียนแห่งทราวันคอร์ (Travancore Christian Succession Act) ปี 1916 ที่กีดกันลูกสาวในชุมชนชาวคริสต์นิกายซีเรียนไม่ให้ได้รับส่วนแบ่งมรดกที่พวกเธอควรได้รับ
ในปี 1986 เธอชนะคดีครั้งประวัติศาสตร์ในศาลสูงสุดของอินเดีย ซึ่งคืนสิทธิในการรับมรดกให้แก่แมรีและผู้หญิงอีกนับไม่ถ้วนในรัฐเกรละ พี่ชายและแม่ม่ายของเธอ ซึ่งเคยขู่ว่าจะขับไล่เธอออกจากกระท่อมของครอบครัวตอนที่เธอยังเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวสาวๆ ต้องได้รับผลจากความโกรธแค้นที่ล่าช้าของคุณนายรอย เมื่อพวกเขาต้องตกอยู่ในสภาวะยากจนข้นแค้นเพราะการกระทำของเธอ
บันทึกเล่มนี้ยังเจาะลึกเข้าไปในตัวตนสองด้านของ อรุนธตี รอย ในฐานะนักเขียน: ทั้งนักเขียนบทภาพยนตร์ นักเขียนนวนิยายชื่อดัง และนักเขียนสารคดีแนวเล่าเรื่องที่เคลื่อนไหวทางการเมือง เราได้สัมผัสเบื้องหลังที่น่าหลงใหลของวิวัฒนาการของเธอ ทั้งในฐานะนักเขียน คนรัก เพื่อน และผู้พิทักษ์มโนธรรมทางการเมืองบนเวทีโลก ซึ่งปัจจุบันเธอเป็นดั่ง “แกะดำ” (bête noire) ของรัฐบาลฝ่ายขวาของอินเดีย
รอยเคยปฏิเสธสถานะคนดังที่เปรียบเสมือน "นกในกรงทอง" อย่างชัดเจนหลังจากที่นวนิยายเรื่อง The God of Small Things คว้ารางวัลบุ๊กเกอร์ในปี 1997 เมื่อถึงช่วงเปลี่ยนสหัสวรรษ เธอเฝ้ามองการเติบโตของฝ่ายขวาฮินดูในประเทศอันเป็นที่รักของเธอด้วยความหวาดกลัว โดยเฉพาะความคลั่งไคล้จากการที่อินเดียสร้างระเบิดนิวเคลียร์ในปี 1998 และในปี 2001 เธอได้ตีพิมพ์บทความที่สั่นสะเทือนจิตวิญญาณเกี่ยวกับเหตุการณ์ 9/11 ในชื่อ The Algebra of Infinite Justice
สิ่งที่ตามมาคือการมีส่วนร่วมอย่างใกล้ชิดและมักจะมีความเสี่ยงกับขบวนการภาคประชาชนที่โดดเด่นในอินเดียยุคปัจจุบัน เช่น ขบวนการ นาร์มาดา บาเชา อันโดลัน (Narmada Bachao Andolan) ซึ่งต่อต้านการสร้างเขื่อนยักษ์ที่จะท่วมหุบเขานาร์มาดาและทำลายที่อยู่อาศัยของผู้คนนับล้านในสี่รัฐของอินเดีย และขบวนการ นัคซาไลต์ (Naxalites) กลุ่มลัทธิเหมาในดินแดนใจกลางอินเดีย ที่ทำสงครามกองโจรเพื่อปกป้องที่ดินของชนเผ่าจากบริษัทเหมืองแร่ขนาดใหญ่
ในปี 2024 เนื่องจากบทบาทการเป็นกระบอกเสียงให้แก่ชาวแคชเมียร์ที่ติดอยู่ท่ามกลางสมรภูมิระหว่างอินเดียและปากีสถาน รัฐบาลของ โมดี (Modi) จึงขู่ที่จะดำเนินคดีกับรอยภายใต้กฎหมายอันเข้มงวดที่ใช้จัดการกับกิจกรรมที่ถือว่าต่อต้านชาติ
เราเริ่มเข้าใจความกล้าหาญที่ยอมรับอันตรายของรอย การที่เธอละทิ้งความมั่นคงในชีวิตครอบครัวและความสะดวกสบายในอาชีพการงาน เมื่อเธอเผยให้ผู้อ่านเห็นอย่างเปิดเผยที่สุดว่า เธอไม่สามารถทำเป็นนิ่งเฉยได้
ด้วยชีวิตวัยเด็กที่รู้สึกเหมือนอาศัยอยู่บนขอบหน้าผา ซึ่งการพลัดตกลงไปอาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ เธอจึงคุ้นเคยกับความไม่มั่นคง หลังจากผ่านไปหลายปีนับจาก The God of Small Things เธอเขียนไว้ว่า:
"ฉันร่อนเร่ไปตามป่า หุบเขาแม่น้ำ หมู่บ้าน และเมืองชายแดน เพื่อพยายามทำความเข้าใจประเทศของฉันให้ดีขึ้น ในระหว่างที่เดินทาง ฉันก็เขียนไปด้วย นั่นคือจุดเริ่มต้นของชีวิตที่กระสับกระส่ายและยากจะควบคุมของฉัน ในฐานะนักเขียนผู้ปลุกปั่นและทรยศชาติ หญิงสาวผู้เสรี งานเขียนเสรี เหมือนอย่างที่แม่แมรีสอนฉัน ฉันไม่ได้แค่หลีกหนีจากกรงทองมาเท่านั้น ฉันได้ทำลายมันจนไม่เหลือชิ้นดีเลยต่างหาก"
ความแปรปรวนของคุณนายรอยยังช่วยบ่มเพาะตัวตนนักเขียนในตัวของอรุนธตี ซึ่งเป็นตัวตนที่สามารถยืนหยัดแยกออกมาและประเมินความโกลาหลรอบตัวเธอได้ ในช่วงท้ายของบันทึกความทรงจำ เธอสารภาพว่าแม้เธอจะไม่สามารถคาดเดาอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาของแม่ได้ แต่เธอก็ได้เรียนรู้ที่จะ "ยืนอยู่นอกระยะการจิกกัดและโทสะที่ฟาดฟันของเธอ"
'จงอ่านเล่มนี้ราวกับอ่านนวนิยาย'
ช่วงตอนที่น่าประทับใจที่สุดบางส่วนในบันทึกความทรงจำเล่มนี้ คือเรื่องราวเกี่ยวกับการแสวงหา "เหยื่อ" ของ อรุนธตี รอย ซึ่งเธอหมายถึงสัตว์ภาษาที่เธอเฝ้าตามหาและพยายามสยบมาเป็นเวลานาน
เธอกล่าวว่า ภาษาไม่เคยเป็นมิตรกับเธอ และไม่ค่อยยอมให้ถูกกำราบได้โดยง่าย เมื่อเธอตระหนักได้ว่าพร้อมแล้วที่จะอุทิศตนให้กับนวนิยายเรื่อง The God of Small Things เธอเขียนไว้ว่า “ตอนนั้นฉันรู้แล้วว่าฉันได้ล่าสัตว์ภาษาของฉันมาได้แล้ว ฉันได้ชำแหละมันและดื่มเลือดที่เป็นน้ำหมึกของมันเข้าไป”
สัตว์ภาษาของเธอได้สยบยอมให้กับพลังของ "ปากกากรงเล็บ" ของเธออีกครั้ง ในหนังสือ Mother Mary Comes to Me ตัวตนนักเขียนของรอยแสดงความเชี่ยวชาญอย่างเต็มที่ในการควบคุมกระแสของความโกรธเกรี้ยว ความไม่พอใจ ความอัศจรรย์ใจ ความโศกเศร้า และความปิติยินดี โดยใช้จังหวะที่พอเหมาะและถูกจังหวะทุกครั้งที่อารมณ์เหล่านั้นทำท่าว่าจะล้นทะลักออกมาจากเนื้อเรื่อง
ด้วยสไตล์การเขียนที่เสียดสีและไม่มีใครเลียนแบบได้ เธอเขียนไว้ว่า:
"พวกเราส่วนใหญ่เป็นซุปแห่งความทรงจำและจินตนาการที่มีชีวิตและลมหายใจ [...] ดังนั้น จงอ่านหนังสือเล่มนี้ราวกับอ่านนวนิยาย เพราะมันไม่ได้เรียกร้องอะไรที่มากไปกว่านั้น"
ไม่น่าแปลกใจเลยที่การเล่นแร่แปรธาตุอันมหัศจรรย์จาก The God of Small Things จะปรากฏขึ้นอีกครั้งในช่วงเวลาที่น่าประหลาดใจในผลงานเล่มนี้ ทั้งตัวละครที่ลืมไม่ลง ภาพจินตภาพ วลีที่คมคาย และจังหวะจะโคนของร้อยแก้วที่ส่องประกายระยิบระยับ ทั้งหมดนี้ย้ำเตือนให้เราเห็นว่าเหตุใดรอยจึงยังคงเป็นพลังทางวรรณกรรมที่ไม่อาจปฏิเสธได้ แม้เวลาจะผ่านไปเกือบสามทศวรรษนับตั้งแต่นวนิยายเรื่องแรกที่สร้างปรากฏการณ์ของเธอ
ที่มา: Magical alchemy: Arundhati Roy’s compelling memoir illuminates a ‘restless, unruly’ life
Published: September 17, 2025
By Jo Adetunji Editor, The Conversation UK
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
