อยุธยาอีกฝั่งหนึ่ง Ep. 9: ขุดเจาะสินทรัพย์ 6,000 ปี - จาก "การจัดการป่าไม้ในกลุ่มประเทศนอร์ดิก" สู่การจัดการ "ดินเหนียวกรดจัดและพรุโบราณโฮโลซีน"
เมื่อกติกาการค้าโลกอย่างเกณฑ์ Zero-Deforestation บังคับให้ภาคเกษตรกรรมไม่สามารถขยายพื้นที่เพาะปลูกได้อีกต่อไป ทางรอดเดียวของประเทศไทยจึงไม่ใช่การรุกล้ำป่าเพิ่ม แต่คือ "การยกระดับมูลค่าในผืนดินเดิม"
หากถอดบทเรียนจากผู้นำด้านเศรษฐกิจไม้อย่างประเทศสวีเดนและกลุ่มนอร์ดิก การสร้าง Wood Economy (เศรษฐกิจไม้) ควบรวบไปกับ Agroforestry (วนเกษตร) คือคำตอบทางยุทธศาสตร์ของการเกษตรยุคใหม่ เพราะมาตรฐานสากลอย่าง SBTi FLAG กำหนดชัดเจนว่า บริษัทอุตสาหกรรมอาหารและสินค้าเกษตร ไม่เพียงแต่ต้องลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเท่านั้น แต่ต้องเพิ่ม "การกักเก็บคาร์บอนชีวภาพ (Biogenic Carbon Removals)" ในห่วงโซ่อุปทานผ่านการปลูกไม้ยืนต้นและการฟื้นฟูดิน
แต่ความลับที่ยิ่งใหญ่กว่านั้น ไม่ได้อยู่แค่บนต้นไม้... แต่อยู่ที่การถอดรหัสชั้นดินของอยุธยาลงไปลึกหลายเมตรของอยุธยา
ฟอสซิลเปลือกหอยสมัยโฮโลซีน ขุดลอกคลองพระยาบันลือ เปลือกหอยที่ขุดได้กรมชลประทานส่งมอบวัดเจดีย์หอย ปทุมธานี
🏛️ 1. ถอดรหัสชั้นดิน 6,000 ปี: มรดกธรณีวิทยาแห่งยุคโฮโลซีน (Holocene Epoch)
หากเราเปิดแผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา (กรมทรัพยากรธรณี, 2558) เราจะพบว่าพื้นที่ราบลุ่มอยุธยาไม่ได้เป็นดินชนิดเดียวกันทั้งหมด แต่เป็นพื้นที่สลับสับเปลี่ยนระหว่างตะกอนน้ำขึ้นถึง (Tidal Flat Deposits) ที่เป็นดินเหนียว แน่น กรดจัด กับแนวพื้นที่หนองน้ำและป่าพรุโบราณ (Mangrove Swamp / Peat Deposits) ยุคโฮโลซีน (8,000–5,500 ปีก่อน) ที่มีตะกอนดินพรุสีน้ำตาลดำซุกซ่อนอยู่ในชั้นลึก
Cr. กรมทรัพยากรธรณี https://coop.dmr.go.th/map/pdf/250k_Geo%20Province/%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%B5_%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B8%E0%B8%98%E0%B8%A2%E0%B8%B2_1st_2558.pdf
ใต้ชั้นดินเหนียวกรุงเทพ (ฺBangkok clay) ซึ่งครอบคลุมพื้นที่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง รวมถึงกรุงเทพมหานครและเขตปริมณฑลเกือบทั้งหมด ยังมีชั้น Basal Peat (พรุชั้นล่างสุด) ที่ทับถมมาตั้งแต่ยุคโบราณสมัยโฮโลซีน ซึ่งงานวิจัยระดับสากลอย่าง CIFOR Global Wetlands ระบุว่า ดินเปียกชื้นและแนวพรุโบราณเหล่านี้ในไทย คือ "แหล่งกักเก็บคาร์บอนชีวภาพ (Soil Organic Carbon - SOC) ที่ซ่อนอยู่ แม้จะไม่แอฟทีฟหรือต้องระมัดระวังเท่ากับป่าพรุทางใต้เนื่องจากถูกทับถมมานานหลายพันปี
Cr. https://www2.cifor.org/global-wetlands/
🏗️ 2. กับดักผังเมือง: เมื่อคอนกรีตบดขยี้ชั้นดินธรรมชาติ
ภัยเงียบทางภูมิอากาศในปัจจุบัน คือการขาดความเข้าใจในมิติธรณีวิทยา
ขุดเจาะและถมดินสูงเพื่อสร้างโรงงานตามผังเมืองใหม่ ไม่เพียงแต่สร้างผลกระทบต่อชั้นคาร์บอน แต่การขุดขุดพลิกดินชั้นล่างที่เป็น ดินกรดจัด (Acid Sulfate Soil) ขึ้นมาสัมผัสอากาศ จะเร่งปฏิกิริยาการเกิดสารไพไรต์กลายเป็นกรดจาโรไซต์ (Jarosite) ทำให้น้ำและดินกรดจัดรุนแรง พืชพรรณเติบโตยาก และทำลายโครงสร้างซับน้ำธรรมชาติ
ดินเหนียวเปรี้ยวจัด พื้นที่ตำบลสิงหนาท อำเภอลาดบัวหลวง พระนครศรีอยุธยา
การถมทับผืนนาด้วยคอนกรีตโดยไม่เข้าใจชั้นดิน จึงเป็นการสร้างทั้งปัญหาความกัดกร่อน และ "Carbon Debt (หนี้คาร์บอน)" มหาศาลให้กับ Supply Chain ในพื้นที่โดยไม่รู้ตัว
🌳 3. วนเกษตร (Agroforestry) & dMRV: เกราะฟื้นฟูดิน และเครื่องจักรปั๊ม Data Asset
ทางออกที่เป็นรูปธรรมคือการนำโมเดล วนเกษตรฟื้นสร้าง (Regenerative Agroforestry) มาสวมทับเพื่อเยียวยาดิน:
• เปลี่ยนไม้ยืนต้นเป็น Biogenic Carbon Removals: การปลูกไม้เศรษฐกิจและไม้ยืนต้นผสมผสาน ช่วยดักจับคาร์บอนในเนื้อไม้ และการเพิ่มอินทรียวัตถุลงดินช่วยสร้างระบบบัฟเฟอร์ (Buffering Capacity) ลดความรุนแรงของดินกรดจัด
• ฟื้นฟูดินและกักเก็บคาร์บอน: การเพิ่มอินทรียวัตถุและการเปิดหน้าดินอย่างระมัดระวัง ช่วยคงสภาพคาร์บอนใต้ดินและเพิ่มความสามารถในการกักเก็บคาร์บอนชีวภาพ (Soil Carbon)
• สอบย้อนกลับตามมาตรฐาน EUDR: สอดรับกับกฎระเบียบไม้เศรษฐกิจปลอดการทำลายป่าสากลอย่าง EUDR และ ILPA
ด้วยเทคโนโลยีประมวลผล ภาพถ่ายดาวเทียมร่วมกับ dMRV เกษตรกรและภาคธุรกิจสามารถประเมินการกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพและชั้นดินได้อย่างแม่นยำมากขึ้น เปลี่ยนผืนดินและไม้ยืนต้นให้กลายเป็น "Data Asset" และ "Carbon Asset" ที่ได้รับการยอมรับตามมาตรฐานสากล
การนำข้อมูลที่เชื่อถือได้จากเกษตรกรจะช่วยให้รายงาน Scope 3 ได้อย่างถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์
และนั่นคือบทบาทของเกษตรกรในฐานะพันธมิตรของภาคธุรกิจ ไม่ใช่ผู้ประสบภัย
📌 บทสรุป
การทำวนเกษตรบนฐานความเข้าใจธรณีวิทยาชั้นดินอยุธยา ไม่ใช่แค่เรื่องการอนุรักษ์ธรรมชาติ แต่คือ เครื่องจักรปั๊ม Carbon Removals และ หลักประกันความเสี่ยงเชิงผังเมืองและเศรษฐกิจ ที่จะเปลี่ยนผืนดินกรดและพรุโบราณให้กลายเป็นสินทรัพย์สีเขียวระดับสากล
🏷️
#อีกฝั่งหนึ่งของอยุธยา #อยุธยาศึกษา #NationalPolicyBlueprint #WoodEconomy #Agroforestry #วนเกษตร #HoloceneSediments #SoilOrganicCarbon #ธรณีวิทยาอยุธยา #กรมทรัพยากรธรณี #CarbonRemovals #SBTiFLAG #dMRV #Scope3Emissions #ESGStrategy
อ้างอิง
Sinsakul, S. 1992. Evidence of quaternary sea level changes in the coastal areas of Thailand: a review. Journal of Asian Earth Science, 7: 23-37.
Somboon, J.R.P. 1990. Geomorphology of the Chao Phraya delta, Thailand. Ph.D. Thesis, Kyoto University, 86 p.
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
