วิ่งในป่า ทิ้งอะไรไว้บ้าง ตั้งแต่ผิวดินเสื่อมโทรมถึงสัตว์ป่าเปลี่ยนพฤติกรรม
การเปิดโอกาสให้คนเข้ามาเรียนรู้ธรรมชาตินั้นมีความหมายต่อการอนุรักษ์อย่างมากมาย
เพราะภาพของป่าที่เห็นด้วยตาตัวเอง หรือประสบการณ์จากการได้เดินผ่านพื้นที่ที่ยังมีความอุดมสมบูรณ์ อาจทำให้ผู้คนเข้าใจคุณค่าของผืนป่าได้ชัดเจนกว่าการรับรู้ผ่านเรื่องราวหรือภาพถ่ายเพียงอย่างเดียว
การมีกิจกรรมกลางแจ้งหลายรูปแบบเพื่อเชื่อมผู้คนเข้ากับธรรมชาติ และใช้ความสนใจนั้นเป็นจุดเริ่มต้นของการดูแลรักษาพื้นที่ถือเป็นเรื่องที่ควรสนับสนุน
แต่บางกรณี หากกิจกรรมเป็นการพาคนหมู่มากเข้าพื้นที่ก็อาจต้องพิจารณาถึงผลกระทบที่ตามมา
ตัวอย่างเช่น การแข่งขันวิ่งเทรล เป็นหนึ่งในกิจกรรมที่พาคนเข้าไปสัมผัสธรรมชาติผ่านการวิ่งไปตามเส้นทางในป่าและภูเขา
สำหรับนักวิ่ง นี่อาจเป็นโอกาสได้ท้าทายตัวเองไปพร้อมกับชมทิวทัศน์ที่หาไม่ได้จากสนามวิ่งทั่วไป
ส่วนผู้จัดงานก็มีโอกาสใช้กิจกรรมดึงดูดผู้คนให้รู้จักพื้นที่ธรรมชาติมากขึ้น
ทว่าในอีกด้านหนึ่ง การแข่งขันที่มีผู้เข้าร่วมจำนวนมากย่อมทำให้พื้นที่แห่งนั้นต้องรองรับการใช้งานที่ต่างไปจากปกติ
เรื่องนี้มีตัวอย่างงานวิจัยจากต่างประเทศที่อยากนำมาเล่าสู่กันฟัง
ปี 2018 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยจีนแห่งฮ่องกงและมหาวิทยาลัยนอร์ทแคโรไลนาสเตต ตีพิมพ์งานวิจัยที่ตรวจสอบผลกระทบจากการแข่งขันวิ่งบนเส้นทางในพื้นที่อนุรักษ์ของฮ่องกงโดยตรง
สิ่งที่พบคือ การแข่งขันวิ่งทำให้เส้นทางเสื่อมโทรมอย่างมีนัยสำคัญในช่วงแรกหลังจัดงาน ทั้งยังพบการเปลี่ยนแปลงของสภาพดิน
แม้ร่องรอยบางส่วนจะฟื้นตัวได้ภายใน 6 เดือน แต่ลักษณะดินบางอย่าง เช่น การที่เม็ดดินมีขนาดหยาบขึ้น กลับคงอยู่หรือมีแนวโน้มแย่ลงได้
นอกจากนี้ยังมีเรื่องที่นักวิ่งบางส่วนวิ่งออกนอกแนวเดิมเพื่อหลบหลุมหรือพื้นผิวที่ไม่สะดวก ส่งผลให้พื้นที่ที่ถูกเหยียบย่ำขยายตัวออกไป
นักวิจัยเรื่องนี้ได้ฝากข้อเสนอไว้ว่า พื้นที่อนุรักษ์ที่เปิดรับการแข่งขันวิ่งควรมีการควบคุมทั้งจำนวนครั้งที่จัดและจำนวนผู้เข้าร่วม พร้อมทั้งดูแลฟื้นฟูเส้นทางอย่างจริงจัง
และอีกข้อสรุปหนึ่งได้อธิบายว่า แม้กิจกรรมจะใช้เส้นทางที่มีอยู่แล้ว แต่เมื่อมีคนจำนวนมากเข้ามาใช้เส้นทางในช่วงเวลาสั้นๆ มันสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงต่อสภาพพื้นผิวได้ และร่องรอยบางอย่างไม่ได้หายไปพร้อมกับนักวิ่งกลุ่มสุดท้าย
ผลกระทบอีกด้านหนึ่งอาจมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า นั่นคือไมโครพลาสติกจากเสื้อผ้าและอุปกรณ์ที่นักวิ่งใช้
ในปี 2023 นักวิจัยจากออสเตรเลียศึกษาการปล่อยไมโครพลาสติกจากการแข่งขันวิ่งเทรล 2 รายการในรัฐนิวเซาท์เวลส์ ได้แก่ Duval Dam Buster และ Washpool World Heritage Trail Race
การศึกษาได้เปรียบเทียบข้อมูลก่อนและหลังการแข่งขัน พร้อมศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการสะสมของอนุภาคบนพื้นผิวเส้นทาง
ผลการศึกษาพบว่า การสึกของพื้นรองเท้าทำให้มีเศษไมโครพลาสติกตกสะสมเฉลี่ยประมาณ 0.3 - 0.9 ชิ้นต่อเมตรของเส้นทาง ต่อนักวิ่งหนึ่งคน
ส่วนเสื้อผ้าปล่อยเส้นใยเฉลี่ยประมาณ 0.7 - 2.0 เส้นต่อเมตรของเส้นทาง ต่อนักวิ่งหนึ่งคน โดยเส้นใยคิดเป็น 63 - 69 เปอร์เซ็นต์ ของไมโครพลาสติกที่ตรวจพบในงานศึกษา
นอกจากนี้ยังพบการสะสมมากบนพื้นผิวหินและทางลาดชันเมื่อเทียบกับพื้นดินราบ
อย่างไรก็ดี การปล่อยอนุภาคขึ้นอยู่กับชนิดของเสื้อผ้า พื้นรองเท้า สภาพพื้นผิว และลักษณะเส้นทาง แต่ผลการศึกษายืนยันได้ว่า การแข่งขันวิ่งเทรลสามารถเป็นแหล่งนำไมโครพลาสติกเข้าสู่พื้นที่อนุรักษ์ได้จริง
อย่างที่ทราบกัน ไมโครพลาสติกเป็นอนุภาคขนาดเล็กที่ไม่สามารถมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เป็นองค์ประกอบที่การเก็บขยะตามปกติไม่สามารถจัดการได้ทั้งหมด
หรือต่อให้ผู้จัดเตรียมถังขยะและกำหนดให้นักวิ่งนำขยะกลับออกจากป่า ก็ยังมีมลพิษบางประเภทที่เกิดขึ้นระหว่างการใช้งานเสื้อผ้าและอุปกรณ์ ซึ่งต้องอาศัยมาตรการอื่นเข้ามาช่วยลดผลกระทบ
ต่อเรื่องไมโครพลาสติกนักวิจัยฝากว่า ยังอีกประเด็นที่ต้องศึกษาเพิ่ม ถึงผลกระทบระยะยาวต่อดิน น้ำ พืช และสัตว์ในพื้นที่ธรรมชาติ ที่ยังไม่ทราบว่าอนาคตจะมีผลเสียอย่างไร
ในด้านผลกระทบต่อสัตว์ป่าเป็นประเด็นที่มีความสำคัญมาก โดยเฉพาะป่าอนุรักษ์ที่เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยสำคัญของสัตว์ป่า
สำหรับเรื่องนี้มีงานวิจัยหนึ่งได้ศึกษาผลกระทบจากการแข่งขันกีฬาขนาดใหญ่ในเทือกเขาแอลป์ทางตอนเหนือของฝรั่งเศส ผ่านการติดตามแพะไอเบกซ์แอลป์ (Alpine ibex) จำนวน 139 ตัว ผ่านปลอกคอ GPS และเปรียบเทียบตำแหน่งกับข้อมูลในช่วงเวลาเดียวกันของปีอื่นที่ไม่มีการแข่งขัน
ผลศึกษาพบว่าในช่วงมีการจัดงาน ตำแหน่งที่ตรวจพบไอเบกซ์แอลป์ภายในระยะ 500 เมตรจากเส้นทางวิ่งลดลง 9 เปอร์เซ็นต์
และไอเบกซ์แอลป์ ที่อยู่ใกล้เส้นทางแข่งขันมีการเคลื่อนไหวเพิ่มขึ้น 14 เปอร์เซ็นต์ ในเวลากลางวัน
นักวิจัยอธิบายว่า การเปลี่ยนแปลงนี้สอดคล้องกับสิ่งที่เรียกว่า corridor of fear หรือพื้นที่ที่สัตว์หลีกเลี่ยงการใช้ประโยชน์ตามปกติ เพราะรับรู้ถึงความเสี่ยงจากกิจกรรมของมนุษย์
เมื่อมีผู้คนเคลื่อนผ่านเส้นทางจำนวนมาก สัตว์อาจเลือกอยู่ห่างจากแนวเส้นทาง หรือเพิ่มการเคลื่อนไหวเพื่อหลีกเลี่ยงการรบกวน
นักวิจัยยังตั้งข้อสังเกตว่า การแข่งขันวิ่งเทรลเกิดขึ้นใกล้กับช่วงเริ่มต้นฤดูคลอดของไอเบกซ์แอลป์ และเส้นทางแข่งขันตัดผ่านพื้นที่ที่สัตว์ใช้ตามฤดูกาล จึงควรพิจารณาความเสี่ยงต่อการสืบพันธุ์เพิ่มเติม
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยไม่ได้พิสูจน์ว่าการแข่งขันทำให้อัตราการรอดของลูกสัตว์หรือความสำเร็จในการสืบพันธุ์ลดลงจริงหรือไม่
แต่ก็เป็นเรื่องชวนคิดว่า หากมีการจัดกิจกรรม องค์ประกอบที่สัมพันธ์นั้นไม่ได้มีแค่เรื่องพฤติกรรมของสัตว์ แต่ยังรวมถึงวงจรชีวิตของสัตว์ด้วย
สำหรับสัตว์ป่าที่ต้องใช้พื้นที่ขนาดใหญ่ในการหากินหรือเคลื่อนที่ การเปลี่ยนตำแหน่งเพียงชั่วคราวอาจไม่ใช่ปัญหาร้ายแรงเสมอไป แต่หากการรบกวนเกิดซ้ำในพื้นที่สำคัญหรือช่วงเวลาที่สัตว์ต้องการความสงบ ก็เป็นความเสี่ยงที่ควรนำมาประเมินอย่างจริงจัง
สำหรับทั้งสามกรณีที่ยกมา คงพอเห็นภาพว่า ผลกระทบจากการแข่งขันวิ่งเทรลเกิดขึ้นได้หลายระดับ ตั้งแต่สภาพพื้นผิวที่เปลี่ยนไป การสะสมของอนุภาคจากอุปกรณ์ ไปจนถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของสัตว์ป่า
และสามารถใช้เป็นหลักฐานตั้งต้นเพื่อกำหนดหัวข้อผลกระทบที่ต้องตรวจสอบให้ดีว่า กิจกรรมพาคนเข้าป่าจะส่งผลด้านใดบ้าง
เป็นเรื่องชวนคิดว่า เมื่อบทเรียนมีแล้ว เราจะใช้บทเรียนนั้นให้เป็นประโยชน์ได้อย่างไร
ร่วมลงชื่อคัดค้าน การจัดงานวิ่งในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe9Pux_2a4rYVLc83O9hnNgnyK5QmkfAh44lNRMYhQGErp8Pg/viewform?
อ้างอิง
Land degradation effects initiated by trail running events in an urban protected area of Hong Kong https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ldr.2863
Trail running events contribute microplastic pollution to conservation and wilderness areas https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301479723000920?via%3Dihub
Disturbance by massive sporting events in mountain areas: When and where matters for the protected Alpine ibex Capra ibex https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.70151
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
