นายธรรมทาส พานิช (พ.ศ.2451 - 2543) : น้องชายท่านพุทธทาสภิกขุ
----------------
นายธรรมทาส พานิช (เดิมชื่อ ยี่เกย) เกิดที่บ้านตลาดพุมเรียง เมืองไชยา มณฑลชุมพร(ปัจจุบันคือตำบลพุมเรียง อำเภอไชยา จังหวัดสุนาษฎร์ธานี) เมื่อวันที่ 14 มีนาคม พ.ศ 2451 เป็นบุตรคนที่ 2 ของนายเซี้ยง และนางเคลื่อน พานิช มีพี่หนึ่งคนคือพระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินทปัญโญ) หรือที่รู้จักกันทั่วไปในนาม "พุทธทาสภิกขุ" แห่งส่วนโมกขพลาราม มีน้อง 1 คนคือ นางกิมช้อย
เหมะกุล
นายธรรมทาส เริ่มเข้าเรียนที่โรงเรียนโพธิพิทยากร ที่อยู่ใกล้บ้าน จบชั้นมัธยมปีที่ 3 แล้วไปเรียนต่อชั้นมัธยมปีที่ 4 ที่โรงเรียนสารภีอุทิศ เรียนได้ไม่นานบิดาถึงแก่กรรม จึงลาออกจากโรงเรียนแล้วบรรพชาเป็นสามเณร จำพรรษาอยู่วัดอุบล ที่ตำบลพุมเรียง
ปีต่อมาไปจำพรรษาที่วัดไตรธรรมาราม ที่บ้านดอนสุราษฎร์ธานี แล้วเข้าเรียนชั้นมัธยมปีที่ 4 ที่โรงเรียนประจำมณฑลสุราษฎร์ (สุราษฎร์ธานี) ทั้งที่ยังเป็นสามเณร จบชั้นมัธยมปีที่ 5 แล้วลาสิกขา และเรียนต่อจนจบชั้นมัธยมปีที่ 6 จากนั้นเดินทางมาเรียนต่อที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย จนจบชั้นมัธยมบริบูรณ์ชาย(มัธยมปีที่ 8) เมื่อปีการศึกษา 2468 แล้วเข้าเรียนต่อเตรียมแพทย์ ที่คณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในพ.ศ 2469 รุ่นเดียวกับศาสตราจารย์ นายแพทย์ อวย เกตุสิงห์
ต่อมานายเงื่อม(พี่ชาย) ซึ่งเป็นผู้ดำเนินการร้านค้าไชยาพานิชที่เป็นของครอบครัว ได้อุปสมบทตามประเพณี ครั้นสิ้นปีการศึกษานายธรรมทาสกลับมาบ้านพบว่าพระเงื่อมพี่ชายไม่ลาสิกขา นายธรรมทาสจึงลาออกจากการเรียนเตรียมแพทย์ในพ.ศ 2470 เพื่อมาดำเนินการค้าขายแทน และให้พระพี่ชายได้อุปสมบทต่อไป
ระหว่างที่เรียนเตรียมแพทย์อยู่นั้นนายธรรมทาส ชอบอ่านหนังสือเกี่ยวกับพุทธศาสนาซึ่งตนเองมีความสนใจมาแต่เดิม และเมื่อได้อ่านบทความเผยแผ่พุทธศาสนาของต่างประเทศ ทำให้นายธรรมทาสเพิ่มความสนใจที่จะเผยแผ่พุทธศาสนามากขึ้น
ขณะดำเนินการค้าขายนายธรรมทาสก็แสวงหาและสะสมหนังสือต่างๆ ที่เกี่ยวกับพุทธศาสนามาศึกษาด้วยตนเอง ต่อมาต้องการให้ผู้อื่นได้อ่านด้วย จึงจัดตั้ง "หีบหนังสือ" ขึ้นที่ร้านไชยาพานิช เพื่อให้ผู้สนใจมายืมไปอ่าน ทำให้คนแถบนั้นสนใจพุทธศาสนาเพิ่มขึ้น และรวมกลุ่มกันเพื่อที่จะหาทางทำให้พุทธศาสนาบริสุทธิ์ถูกต้องตรงตามพระพุทธวัจนะอย่างแท้จริง
วันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ 2475 ตรงกับวันวิสาขบูชา พระมหาเงื่อม(พี่ชาย) ได้เข้าไปจำพรรษา เพื่อปฏิบัติธรรมที่วัดตระพังจิก ซึ่งเป็นวัดร้างห่างจากตลาดพุมเรียงประมาณ 1 กิโลเมตร และให้ชื่อสถานที่ปฏิบัติธรรมนี้ว่า "สวนโมกขพลาราม" ซึ่งนายธรรมทาสมีส่วนร่วมในการก่อตั้งเป็นอย่างมาก
อีก 2 เดือนต่อมานายธรรมทาสได้ตั้ง "คณะธรรมทาน" ขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อมีส่วนช่วยเหลือให้พุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองยิ่งขึ้น และนางเคลื่อน (มารดา) ได้มอบเงินจำนวน 6,378 บาท ตั้งเป็น "ทุนตระกูลพานิช" เพื่อนำดอกผลมาใช้ในกิจกรรมของคณะธรรมทานและสวนโมกขพลาราม จากนั้นคณะธรรมทานได้เปิด "ห้องธรรมทาน" ขึ้น ติดกับร้านไชยาพานิช สำหรับเป็นที่พบปะสนทนาธรรมและทำบุญเลี้ยงพระ ฟังธรรมในวันอุโบสถ และนิมนต์
พระมหาเงื่อม(พุทธทาสภิกขุ) มาแสดงธรรมเป็นประจำ
นายธรรมทาสต้องการเผยแผ่พุทธศาสนาให้กว้างขวางยิ่งขึ้น จึงเขียนบทความ แปลเรื่องที่อ่าน ส่งไปตีพิมพ์ในนิตยสารต่างๆ เช่น ศรีกรุง เดลิเมล์ ไทยเขษม เป็นต้น ใช้นามปากกาว่า "ธรรมทาส"
พ.ศ 2476 นายธรรมทาสได้ตั้ง "โรงพิมพ์ธรรมทาน" ขึ้น เป็นโรงพิมพ์เล็กๆ พิมพ์หนังสือชื่อ "พุทธสาสนา" (เขียนสะกดการันต์ตามต้นฉบับ) เป็นนิตยสารรายตรีมาส เพื่อเผยแผ่พุทธศาสนาอีกทางหนึ่ง โดยนายธรรมทาสเป็นบรรณาธิการมาตั้งแต่เล่มแรก พ.ศ 2476 จนถึง พ.ศ 2540
ต่อมานายธรรมทาสเห็นว่าที่ตลาดไชยายังไม่มีโรงเรียน จึงขออนุญาตจัดตั้งโรงเรียน ขึ้นที่บ้านธรรมทาน ชื่อโรงเรียนว่า "พุทธนิคม" มีความมุ่งหมายที่จะจัดอบรมนักเรียนในทางพุทธศาสนาควบคู่ไปกับการเรียนการสอน เปิดสอนในระดับชั้นมัธยม ได้รับการรับรองวิทยฐานะเทียบเท่าโรงเรียนรัฐบาล และได้ขยายโรงเรียนในเครือพุทธนิคม 3 โรง คือ พุทธนิคม พุทธนิคม 2 (ที่วัดใหม่ท่าโพธิ์) และสตรีพุทธนิคม ทั้ง 3 แห่งได้รับการรับรองวิทยฐานะทั้งหมด
นายธรรมทาสได้กำหนดวินัยของโรงเรียนขึ้น 5 ข้อ ให้ครูและนักเรียนประพฤติปฏิบัติ เรียกว่า "กฎชาวพุทธ" ได้แก่
1. ไม่เสพของเสพติด ของมึนเมาทุกชนิด
2. ไม่เล่นการพนัน
3. มีความมัธยัสถ์ ใช้จ่ายแต่ที่จำเป็น
4. มีความพากเพียรในการงานและหน้าที่ของตน
5. ถือหลักทางใจและความประพฤติเป็นสัมมาทิฏฐิกบุคคลในพุทธศาสนา
โดยนายธรรมทาสประพฤติปฏิบัติตนเป็นตัวอย่างก่อนผู้อื่น และมีความมั่นคงอย่างนั้นจนตลอดชีวิตของท่าน
บรรยากาศทั่วไปของโรงเรียน มีลักษณะเป็นกันเอง อยู่กันอย่างง่ายๆ แบบประหยัด อุปกรณ์การสอนแทบจะไม่มี อาคารเรียนบางหลังเป็นโรงไม้ชั่วคราว แต่ก็มีความสะอาดเรียบร้อย ครูและนักเรียนอยู่ในระเบียบวินัยและศีลธรรมโดยเคร่งครัด ผู้เข้ามาเรียนแม้ยากจนเพียงใดก็เข้าเรียนได้ เพราะมีค่าใช้จ่ายเพียงค่าเล่าเรียนเทอมละไม่เกินราคาข้าวเปลือก 1 ถัง ค่าใช้จ่ายอื่นไม่มี เครื่องแบบไม่ต้องใช้ รองเท้าไม่ต้องใส่ การเรียนมีเฉพาะในห้องเรียน การบ้านไม่ต้องทำเพราะนักเรียนได้ช่วยงานพ่อแม่ที่บ้านอยู่แล้ว
แต่ผลการสอบของนักเรียนสร้างความประหลาดใจและความเกรงขามให้กับโรงเรียนอื่นในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ยิ่งกว่านั้นโรงเรียนได้รับการยกย่องว่าเป็นแหล่งปลูกฝังศีลธรรมและอุดมการณ์ให้แก่นักเรียนอย่างได้ผลอีกด้วย
มีศิษย์เก่าที่สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนี้ ที่มีชื่อเสียงหลายคน เช่น นายโสภณ รัตนากร อดีตประธานศาลฎีกา และพลเอกวิมล วงศ์วานิช อดีตผู้บัญชาการทหารบกและรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม เป็นต้น
นอกจากธรรมทาสจะเป็นผู้บริหารโรงเรียน ที่มีความสามารถแล้วยังเป็นครูผู้สอนที่มีจิตวิญญาณแห่งความเป็นครูสูง ท่านจะอบรมสั่งสอนศิษย์ทั้งทางด้านความรู้ทางวิชาการ ทั้งด้านการประพฤติปฏิบัติตน ให้มีกริยามารยาทเรียบร้อย ดำรงตนอยู่ในศีลธรรม
การสอนวิชาวิทยาศาสตร์ ท่านอาศัยที่เคยมีโอกาสเรียนเตรียมแพทย์ 1 ปีที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงมีประสบการณ์และความรู้ทางวิทยาศาสตร์ดี จึงส่งเสริมให้นักเรียนทุกชั้นที่เรียนวิทยาศาสตร์ได้เห็นการทดลองจริงๆ เช่น ได้เห็นเหล็กที่ลอยอยู่บนปรอทในขวดแก้ว ได้รู้จักแท่งแม่เหล็กแต่ละชนิด รูปร่างต่างๆ เลนส์เว้า เลนส์นูน และได้เห็นปฏิกิริยาทางเคมีจริงๆ จากการทดลองที่ท่านนำแสดงให้เด็กดู เด็กๆได้ศึกษาทดลองอย่างไม่รู้เบื่อ ต่างตื่นเต้นกับการที่ได้เห็นสิ่งใหม่ๆเหล่านี้
โรงเรียนพุทธนิคมจะหยุดเรียนในวันธรรมสวนะ เพราะนอกจากจะมีการเรียนการสอนตามหลักสูตรของกระทรวงธรรมการแล้ว ยังมีการอบรมสั่งสอนวิชาพุทธศาสนาเป็นพิเศษในวันธรรมสวนะด้วย
นายธรรมทาสได้เขียนบันทึกการสอนวิชาพุทธศาสนา แล้วเรียบเรียงเป็นตำราเรียนขึ้นหลายเล่ม เช่นพุทธศาสนาเบื้องต้น พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นต้น เพื่อใช้สอนนักเรียน ถ้านักเรียนคนใดสอบวิชาพุทธศาสนาได้ที่ 1 ก็จะได้รับยกเว้นค่าเล่าเรียน 1 ภาคเรียน ถ้านักเรียนคนใดสอบวิชาทั่วไปได้ที่ 1 ก็จะได้รับยกเว้นค่าเล่าเรียน 1 ภาคเรียนเช่นเดียวกัน
นายธรรมทาสได้บริหารโรงเรียนพุทธนิคมให้เจริญรุ่งเรืองมาเป็นลำดับ ท่านมีผลงานการค้นคว้าทางด้านพุทธศาสนาและประวัติศาสตร์โบราณคดีเป็นจำนวนมาก ได้เขียนบทความต่างๆลงในหนังสือพุทธสาสนารายตรีมาศทุกฉบับเป็นเวลายาวนานกว่า 60 ปี และยัง เขียน หนังสือเรื่องอื่นๆอีก เช่น พุทธธรรมนำชีวิต การปฏิบัติธรรมสำหรับฆราวาส พระแก้วมรกตของไทย พนม ทวารวดี ศรีวิชัย ไทยศรีวิชัยแพร่พุทธศาสนา พระนางจามเทวี ประวัติศาสตร์ไทยก่อนสมัยสุโขทัย ประวัติศาสตร์ไทยสมัยศรีวิชัย เป็นต้น ผลงานเหล่านี้ยังได้เผยแพร่ในต่างประเทศด้วย
นายธรรมทาสได้รับพระราชทานปริญญาศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (ศึกษาศาสตร์เพื่อพัฒนาชุมชน) จากมหาวิทยาลัย สงขลานครินทร์ เมื่อพ.ศ 2532 และได้รับการประกาศยกย่องให้เป็นบุคคลผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรมของภาคใต้จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ เมื่อพ.ศ 2528
ด้านครอบครัว นายธรรมทาสสมรสกับนางสาวพร้อม ทังสุสังข์ มีบุตร 5 คนคือ นายสิริ นายประชา นางสุนทรี นายไมตรี และนายเมตตา พานิช
นายธรรมทาส ได้อุทิศตนปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่องเพื่อประโยชน์แก่ส่วนรวมมาเป็นเวลายาวนาน และได้ถึงแก่กรรมด้วยความชรา เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ 2543 สิริอายุได้ 90 ปี 11 เดือน 4 วัน
มีผู้เขียนสดุดีนายธรรมทาส พานิช ความตอนหนึ่งว่า
"ครูธรรมทาส พานิช น้องชายท่านอาจารย์พุทธทาสผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของพี่ชาย และสวนโมกขพลาราม ท่านเป็นผู้เสียสละที่ยิ่งใหญ่ กตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณ ลาออกจากการเรียนแพทย์ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กลับไปช่วยแม่และน้องสาวค้าขาย เพื่อให้พี่ชายได้บวชต่อไป
ท่านเป็นผู้ก่อตั้งคณะธรรมทาน ทำหน้าที่รับภาระเป็นธุระในทางโลกเพื่อให้พี่ชายได้เจริญในทางธรรม ท่านออกหนังสือพิมพ์พุทธสาสนา เพื่อช่วยพี่ชายเผยแผ่ธรรมและช่วยเพื่อนมนุษย์ดับทุกข์
ท่านเป็นผู้รักถิ่น ไม่ลืมตัว เห็นได้จากการที่ท่านพากเพียรศึกษาค้นคว้าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีเกี่ยวกับศรีวิชัย ไชยา เพื่อพิสูจน์ว่าวัฒนธรรมท้องถิ่นของท่านมีคุณค่าควรแก่การอนุรักษ์ โดยไม่ลุ่มหลงความเจริญทางวัตถุของสังคมปัจจุบัน
ท่านเป็นนักการศึกษา จัดตั้งโรงเรียนพุทธนิคมเพื่อเป็นชุมชนนิคมของชาวพุทธ ให้ความรู้คู่คุณธรรมกำหนดวินัยให้ครูและนักเรียนปฏิบัติเรียกว่า 'กฎของชาวพุทธ'
ท่านเป็นนักวิชาการ ถึงแม้ว่าท่านจะใช้ชีวิตอยู่ในชนบทบ้านนอก แต่ท่านก็เป็นผู้ใฝ่รู้อยู่ตลอดเวลา ติดตามความเคลื่อนไหวทั้งในประเทศและต่างประเทศ
พุทธศาสนาทำให้ท่านเป็นคนเก่ง ทำให้ท่านเป็นคนดี ทำให้ท่านเป็นคนมีความสุขอยู่ตลอดเวลา และทำให้ท่านมีผลงานที่เป็นประโยชน์มากมาย
ท่านอาจารย์พุทธทาสเคยกล่าวไว้ว่า 'ในทางโลกหนึ่งบวกกับหนึ่งจะมีค่าเท่ากับสอง แต่ในทางธรรมแล้วหนึ่งบวกกับหนึ่งจะมีค่ามหาศาล'
ย่อมเป็นที่ประจักษ์แก่ชาวโลกแล้วว่า ถ้าท่านอาจารย์พุทธทาสเปรียบเป็นหนึ่ง และได้ผู้ร่วมงานอย่างครูธรรมทาสอีกหนึ่ง ประโยชน์จึงบังเกิดแก่เพื่อนมนุษย์อย่างมหาศาล"
ธเนศ ขำเกิด สรุป เรียบเรียง
cr. หนังสือประวัติครูของคุรุสภา 16 มกราคม 2545 นายสดุภณ จังกาจิตต์ ผู้เรียบเรียง
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
