อยากจำกลับลืม อยากลืมกลับจำ
🔸 เราทุกคนน่าจะเคยพยายามจำข้อมูลบางอย่างแต่กลับลืมมันไป ทั้งอ่านหนังสือทบทวนบทเรียนเพื่อเตรียมตัวสอบตั้งนานแต่ก็มาลืมเอาตอนเข้าห้องสอบ ออกจากบ้านตั้งใจไปซื้อของใช้จำเป็น 4-5 อย่าง แล้วก็ซื้อกลับมาไม่ครบ แต่ในทางตรงข้ามกัน ความทรงจำบางอย่างที่อยากจะลืมๆ มันไปกลับจำได้เสียอย่างนั้น ทั้งเรื่องน่าอายที่ทำต่อหน้าคนอื่น หรือประสบการณ์ที่แสนเจ็บปวดทางร่างกายหรือจิตใจ
🔸 ตัวแมวส้มเองเคยถามนักศึกษาที่เป็นตำรวจว่าทานอะไรเป็นมื้อเที่ยงเมื่อ 5 วันก่อน แน่นอนว่าเขาจำไม่ได้ แต่พอถามว่าเขาว่าเคยโดนยิงหรือไม่ เขากลับสามารถเล่าเหตุการณ์ตอนโดนยิงได้อย่างละเอียด ทั้งที่เหตุการณ์นี้ผ่านไปเกือบ 10 ปีแล้ว ทำไมความจำจึงเล่นตลกกับเราเช่นนี้ ในบทความนี้เราจะมาหาคำตอบกัน
🔸 ก่อนอื่นเราต้องรู้ก่อนว่า ความจำ (Memory) คือกระบวนการในการเก็บรวบรวมข้อมูลและการเรียกข้อมูลออกมาใช้ โดยความจำแบ่งออกได้เป็น 3 ระดับ คือ ความจำสัมผัส (Sensory Memory) ซึ่งเป็นความจำที่เกิดขึ้นเมื่อเราได้รับรู้สิ่งต่าง ๆ แล้วเราจะยังจำภาพ เสียง หรือความรู้สึกนั้นได้ไม่นาน อาจเพียงไม่กี่วินาที หรืออาจไม่ถึง 1 วินาทีด้วยซ้ำ ระดับต่อไปคือความจำระยะสั้น (Short-Term Memory) คือข้อมูลต่าง ๆ ที่เรากำลังใส่ใจหรือกำลังใช้งานมันอยู่ เราจะสามารถจำได้เต็มที่เพียงไม่กี่นาที ก่อนจะลืมมันไป
🔸 และระดับสุดท้ายคือความจำระยะยาว (Long-Term Memory) ที่เป็นความจำที่จำได้ตลอดและสามารถเรียกข้อมูลมาใช้เมื่อใดก็ได้
🔸 ความจำระยะยาวยังบ่งออกได้อีกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆคือ ความจำเชิงปริยาย (Implicit Memory) ที่เป็นความจำในเรื่องของกระบวนการวิธี หรือขั้นตอนการปฏิบัติต่าง ๆ ทักษะต่าง ๆ เช่นวิธีการกินอาหาร การขี่จักรยาน หรือการว่ายน้ำ และอีกประเภทคือ ความจำเชิงประกาศ (Explicit Memory) ที่เป็นความจำเกี่ยวกับข้อมูลต่าง ๆ ที่เป็นข้อเท็จจริง เช่นข้อมูลเกี่ยวกับตัวเอง ชื่อคน หรือประสบการณ์ที่ได้พบเจอ
🔸 ส่วนการลืม (Forgetting) คือการที่บุคคลไม่สามารถดึงข้อมูลในความจำระยะยาวออกมาใช้ได้ ซึ่งอาจเกิดจากการที่ข้อมูลนั้นไม่มีอยู่ สูญหายไป หรือข้อมูลนั้นยังอยู่แต่ดึงออกมาไม่ได้เฉยๆ สาเหตุการลืมนั้นก็มีหลากหลาย เช่นข้อมูลจากความจำระยะสั้นไม่ถูกบันทึกเข้าความจำระยะยาว การที่ไม่ได้ใช้ความจำนั้นนานแล้ว หรือความเจ็บป่วยจากโรคทางกายและโรคทางจิตเวชต่าง ๆ ทั้งโรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s Disease)
🔸 และโรคอื่น ๆ ที่ทำให้เกิดภาวะความจำเสื่อม (Amnesia) ส่วนการลืมของคนปกติจะเป็นการลืมเฉพาะความจำเชิงประกาศ (Explicit Memory) โดยไม่ลืมความจำเชิงปริยาย (Implicit Memory) เช่นเราลืมซื้อของ ลืมความรู้ที่เรียนมาได้ แต่เราจะลืมวิธีการกิน หรือวิธีการขับถ่ายไม่ได้
🔸 สมองส่วนที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับความจำมีหลายส่วนด้วยกัน ซึ่งต่างก็ทำงานร่วมกับสารสื่อประสาทอีกหลายตัวในสมอง แต่สมองส่วนที่สำคัญอย่างยิ่งในการบันทึกข้อมูลใหม่ ๆ ให้เข้าไปในความจำระยะยาวคือ ฮิปโปแคมปัส (Hippocampus) ที่ไม่ได้มีหน้าตาคล้ายฮิปโปโปเตมัสเลยแม้แต่น้อย แต่มีลักษณะเป็นแท่งยาวๆคล้ายกับม้าน้ำ
Hippocampus
🔸 ในสมองคนเราจะมีฮิปโปแคมปัส อย่ 2 แท่งซึ่งจะอยู่ในส่วนลึกของสมองที่เรียกกันว่าระบบลิมบิก (Limbic System) ซึ่งปลายของฮิปโปแคมปัสจะติดกับอะมิกดาลา (Amygdala) ที่เป็นสมองส่วนที่มีลักษณเป็นก้อนเล็ก ๆ คล้ายกับเมล็ดอัลมอนด์ เมื่อใดก็ตามที่คนเรามีความรู้สึกทางลบ ทั้งความกังวล ความเศร้า ความละอาย ความกลัว หรือความเจ็บปวด อะมิกดาลาจะตื่นตัวขึ้นและส่งสัญญาณไปกระตุ้นฮิปโปแคมปัสให้บันทึกความจำระยะสั้นนี้ให้เป็นความจำระยะยาว นี่แหละคือต้นเหตุของสิ่งที่เราสงสัยในบทความนี้
🔸 ความจำที่เราอยากลืมมักเป็นความจำที่เลวร้ายซึ่งมีอารมณ์ทางลบเกิดขึ้นร่วมด้วย ประสบการณ์ที่น่าอาย ความรู้สึกผิดบาป ความกลัว ความเศร้าและความเจ็บปวด ถ้าเลือกได้เราคงอยากลืมความทรงจำเหล่านั้นและจำความทรงจำที่ทำให้เรามีความสุขเสียมากกว่า แต่กลไกการทำงานของสมองที่ผ่านการวิวัฒนาการมาอย่างยาวนานกลับไม่คิดเช่นนั้น มันคิดว่าการจำประสบการณ์ที่เลวร้ายนั้นเป็นสิ่งจำเป็น
🔸 เพราะประสบการณ์ที่เป็นความทรงจำอันเลวร้ายเหล่านี้มักนำมาสู่การบาดเจ็บทางร่างกายหรือจิตใจ การจำสิ่งเหล่านี้ได้ก็เพื่อให้เราพยายามหลีกเลี่ยงการพบเจอความเลวร้ายนั้นอีก หรือถ้าหากต้องเผชิญกับประสบการณ์ที่เลวร้ายคล้าย ๆ เดิมอีกครั้ง เราจะได้เอาตัวรอดและผ่านพ้นมันไปได้ ดังนั้นคนปกติจึงไม่สามารถลืมความทรงจำเหล่านี้ได้เลย
🔸 ส่วนสิ่งที่เราอยากจำจริง ๆ เช่นเนื้อหาที่ออกสอบ ของที่จะซื้อ หรือการนัดหมายนั้น อะมิกดาล่าไม่ได้ช่วยกระตุ้นให้ฮิปโปแคมปัสบันทึกข้อมูล จึงทำให้เราลืมมันไปได้ง่ายๆ หากอยากจำข้อมูลเหล่านี้ได้อย่างแม่นยำอาจต้องพึ่งเทคนิคการจำ ทั้งเทคนิคง่าย ๆ อย่างการทบทวนบ่อย ๆ อ่านทวนซ้ำ ๆ ใช้มันบ่อย ๆ เช่นภาษาอังกฤษถ้าใช้บ่อย ๆ เราก็จะไม่ลืมคำศัพท์ต่าง ๆ
🔸 จนไปถึงเทคนิคขั้นสูงที่ผู้เชี่ยวชาญด้านความจำสรุปไว้ให้มากมายเช่น การเชื่อมโยงรายการสิ่งต่าง ๆ เข้ากับตัวเลข 1-10 เช่น 1 คือขึ้นฉ่าย 2 คือต้นหอม 3 คือมะขาม หรือใช้วิธีการแต่งเรื่องราวต่าง ๆ มาประกอบการจำ เช่น “ไก่จิกเด็กตายบนปากโอ่ง”
🔸 เรื่องของเจ้าไก่ฆาตรกรต่อเนื่องนี้ช่วยให้เด็กไทยจำอักษรกลางได้มาหลายรุ่น และอีกวิธีหนึ่งคือการนำสิ่งที่เราคุ้นเคยมาเชื่อมโยงกับสิ่งที่ต้องจำ เช่นแมวส้มมักจำวันที่นัดหมายต่าง ๆ โดยใช้การเชื่อมโยงวันที่กับหมายเลขเสื้อนักฟุตบอลทีมลิเวอร์พูล หรือหมายเลขของนักฟุตบอลที่ชื่นชอบ แต่สุดท้ายแล้วใครจะใช้วิธีการใดก็ขึ้นอยู่กับความถนัดของแต่ละคน
🔸 การจำเป็นสิ่งสำคัญอย่างมากในการดำเนินชีวิตของคนเรา การลืมสิ่งที่ควรจำให้ได้จะนำปัญหามาสู่ชีวิตมากมาย ทั้งการลืมการนัดหมาย อาจนำไปสู่การเสียสัมพันธภาพ การลืมคำสัญญานำไปสู่การเสียความไว้เนื้อเชื่อใจ และการลืมสิ่งของก็ทำให้เสียเงินโดยไม่จำเป็นเพราะต้องซื้อใหม่จากความรีบใช้ เสียเวลาต้องไปหยิบ เสียโอกาสทำสิ่งอื่น ๆ จากเวลาที่เสียไป
🔸 เราจึงไม่ควรละเลยการพยายามจำในสิ่งที่ควรจำให้ได้ ส่วนสิ่งที่เราอยากลืมแต่กลับจำได้ ก็มองในแง่บวกไปว่า เมื่อเราเจอปัญหาที่เลวร้ายก็ไม่เป็นไรเพราะหนักกว่านี้เราก็ผ่านมันมาแล้ว รวมไปถึงมันจะช่วยย้ำเตือนไม่ให้เราผิดพลาดซ้ำสอง ซ้ำสาม ซ้ำสี่ ซ้ำห้า....
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
