ตอนที่ 2 : จากชุมชนโบราณสู่เมืองบังมุก — จุดเริ่มต้นของเมืองมุกดาหาร
เมืองไม่ได้ถือกำเนิดขึ้นจากเส้นเขตแดนบนแผนที่ หากแต่ค่อย ๆ ก่อรูปจากผู้คน ความเชื่อ และการเลือกพื้นที่อยู่อาศัย เมื่อย้อนกลับไปก่อนที่มุกดาหารจะกลายเป็นเมืองชายแดนในความหมายปัจจุบัน พื้นที่ริมแม่น้ำโขงแห่งนี้เคยเป็นเพียงชุมชนโบราณที่สะสมประสบการณ์ของการตั้งถิ่นฐาน การแลกเปลี่ยน และการปรับตัวต่ออำนาจที่เปลี่ยนผ่านไปตามกาลเวลา การเดินทางจาก “ชุมชน” สู่ “เมือง” จึงไม่ใช่เหตุการณ์ฉับพลัน หากเป็นกระบวนการที่ค่อย ๆ หล่อหลอมตัวตนของมุกดาหารขึ้นมาอย่างเงียบงัน
🏺หลักฐานโบราณคดี: ชุมชนที่เริ่มซับซ้อน
แหล่งโบราณคดีสำคัญอย่าง โนนหนองหอ เผยให้เห็นร่องรอยการฝังศพ งานโลหะกรรม
ลูกปัดหินและหินกึ่งอัญมณี รวมถึงชิ้นส่วนแม่พิมพ์สำหรับการผลิตกลองมโหระทึก
หลักฐานเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า พื้นที่ริมแม่น้ำโขงไม่ได้เป็นเพียงทางผ่าน หากแต่เป็น “พื้นที่เลือกสรร” ของผู้คนในอดีต ซึ่งมองเห็นศักยภาพของทรัพยากรและเครือข่ายการติดต่อที่เชื่อมโยงภูมิภาคเข้าด้วยกัน
🛕ศรีโคตรบูร: เมืองในตำนานที่มีตัวตนจริง
ตำนานพระธาตุพนมกล่าวถึง อาณาจักรศรีโคตรบูร ซึ่งครอบคลุมพื้นที่สองฝั่งแม่น้ำโขง
รวมถึงบริเวณที่เป็นจังหวัดมุกดาหารในปัจจุบัน
การปรากฏของอิทธิพลศรีโคตรบูรในพื้นที่นี้ แสดงให้เห็นว่า มุกดาหารไม่ได้อยู่นอกสายตาของอำนาจการเมืองในลุ่มน้ำโขง หากแต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงข่ายอำนาจ ความเชื่อ และการควบคุมพื้นที่ที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
พระธาตุพนมและพระธาตุอิงฮัง คือหลักฐานสำคัญที่ยืนยันการมีอยู่ของเครือข่ายอำนาจ
ความเชื่อทางศาสนา และศิลปกรรมที่เชื่อมโยงผู้คนลุ่มน้ำโขงเข้าด้วยกัน
พื้นที่ริมโขงจึงไม่ใช่เพียงทางผ่านแต่เป็น “ศูนย์กลาง” ทางจิตวิญญาณและการเมืองในยุคนั้น
การตั้งเมืองในเวลาต่อมา จึงไม่ใช่การเริ่มต้นจากศูนย์ หากแต่เป็นการต่อยอดจากรากฐานของชุมชนเดิมที่สั่งสมประสบการณ์การอยู่อาศัยและการจัดการพื้นที่มาแล้วหลายชั่วอายุคน
👑เจ้าจันทกินรี และการตั้งเมืองบังมุก
จุดเปลี่ยนสำคัญของมุกดาหารเกิดขึ้นเมื่อ เจ้าจันทกินรี อพยพผู้คนจากบ้านหลวงโพนสิม ข้ามแม่น้ำโขงมายังฝั่งตะวันตก และตั้งเมืองใหม่ขึ้นบริเวณปากห้วยบังมุกเมื่อ พ.ศ. 2313
การตั้งเมืองบังมุกไม่ใช่เพียงการย้ายถิ่นแต่เป็นการเลือกพื้นที่ที่เหมาะสมทั้งด้านภูมิศาสตร์
ทรัพยากร และเส้นทางคมนาคมทางน้ำ
วัดศรีมุงคุณ หรือวัดศรีมงคลใต้ในปัจจุบันจึงไม่ใช่เพียงศาสนสถาน แต่เป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นเมืองมุกดาหาร
🌊เมืองชายแดนในโลกที่ยังไม่มีเส้นแบ่ง
ในยุคนี้ แม่น้ำโขงยังคงทำหน้าที่เป็น “สายใย” ไม่ใช่เส้นแบ่งเขตแดนอย่างในปัจจุบัน
ผู้คนสองฝั่งโขงมีความสัมพันธ์ทั้งทางเครือญาติการค้า และความเชื่อร่วมกัน
มุกดาหารจึงเติบโตขึ้นท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของอาณาจักรลาว และพลวัตทางการเมืองในภูมิภาค
เมื่อพิจารณาเส้นทางจากชุมชนโบราณสู่การก่อรูปของเมืองบังมุก จะเห็นได้ว่า มุกดาหารไม่ได้ถือกำเนิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว หากแต่เติบโตขึ้นท่ามกลางกระแสของอำนาจ ความเชื่อ และภูมิศาสตร์ของลุ่มน้ำโขง เมืองแห่งนี้จึงเป็นผลลัพธ์ของการปรับตัวอย่างต่อเนื่องมากกว่าการเริ่มต้นใหม่ และเรื่องราวของมุกดาหารยังไม่ได้สิ้นสุดเพียงการตั้งเมือง หากแต่กำลังจะก้าวเข้าสู่บทบาทใหม่ในฐานะ “เมืองชายแดน” ที่ต้องเผชิญความเปลี่ยนแปลงในระดับที่เข้มข้นยิ่งขึ้น
📌 ตอนถัดไป: มุกดาหารในกระแสรัฐชาติ — จากเมืองริมโขงสู่จังหวัดชายแดน
#ประวัติศาสตร์
#ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
#เมืองชายแดน
#มุกดาหาร
#ลุ่มน้ำโขง
#อีสาน
อ่านตอนที่1ได้ที่นี่
อ้างอิง
กรมศิลปากร. (มกราคม-กุมภาพันธุ์ 2559). ความเป็นไทยและสากลในมรดกความทรงจำแห่งโลก. นิตยสาร
รายสองเดือน กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม. 59(1).
มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2565). วัดศรีมงคลใต้ ตำบลมุกดาหาร อำเภอเมือง จังหวัดมุกดาหาร. หนังสือที่
ระลึกพิธีถวายผ้าพระกฐินพระราชทาน ประจำปี 2565
สุจิตต์ วงเทศ. (2538). มุกดาหารเมืองมุกแม่น้ำโขง. กรุงเทพฯ: มติชน.
สุรจิตต์ จันทรสาขา. (2563). มุกดาหารศึกษา.
- 2
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
