27 ม.ค. เวลา 13:00 • ประวัติศาสตร์

กลองมโหระทึก : เสียงที่บอกว่าใครควรเชื่อฟัง

ถ้ากลองหนึ่งใบสามารถบอกได้ว่าใครมีอำนาจ ใครควรเชื่อฟัง และใครสมควรเป็นศูนย์กลางของชุมชนกลองใบนั้นยังเป็นเพียงเครื่องดนตรีอยู่หรือไม่?
กลองมโหระทึกมักถูกกล่าวถึงในฐานะโบราณวัตถุสำคัญของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แต่ในโลกของผู้คนโบราณ มันไม่ใช่แค่ “ของเก่า” หากเป็นวัตถุที่ทำหน้าที่สื่อสารอำนาจในสังคมที่ยังไม่มีรัฐ ไม่มีตัวบทกฎหมาย และไม่มีภาษาเขียน
กลองที่ไม่ใช่ทุกคนมีสิทธิ์ตี
กลองมโหระทึกไม่ใช่วัตถุที่ใครจะเข้าถึงได้ง่ายขนาดที่ใหญ่ น้ำหนักมาก และวัสดุอย่างโลหะสำริด
สะท้อนว่าการสร้างกลองหนึ่งใบต้องอาศัยทั้งทรัพยากร แรงงาน และความรู้เฉพาะทางของชุมชน
ที่สำคัญยิ่งกว่านั้นคือไม่ใช่ทุกคนมีสิทธิ์ตีมัน
เสียงกลองไม่ได้ดังขึ้นเพื่อความบันเทิงแต่มักถูกใช้ในพิธีกรรม เหตุการณ์สำคัญหรือช่วงเวลาที่ทั้งชุมชนต้อง “หยุดและฟังพร้อมกัน”
ในโลกที่ยังไม่มีเอกสารราชการเสียงกลองคือคำสั่งที่ไม่มีใครกล้าปฏิเสธ
เสียงกลองในฐานะศูนย์กลางของชุมชน
เมื่อกลองดังขึ้น ผู้คนไม่ได้เพียงรับรู้เสียงแต่รับรู้ว่า “ใคร” เป็นผู้เรียก และ “เรื่องนั้น” สำคัญเพียงใด
กลองจึงไม่ใช่เพียงเครื่องมือประกอบพิธี แต่เป็นกลไกที่ทำให้สังคมยอมรับการจัดลำดับอำนาจ
โดยไม่ต้องอธิบายเป็นคำพูด
ในโลกที่ยังไม่มีรัฐเสียงกลองคือภาษาที่ทุกคนเข้าใจตรงกัน
การเดินทางของกลอง และการเดินทางของความคิด
หลักฐานทางโบราณคดีชี้ให้เห็นว่ากลองมโหระทึกถูกพบกระจายตั้งแต่จีนตอนใต้ลุ่มน้ำโขง จนถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การกระจายตัวนี้ไม่ได้หมายความว่าผู้คนในพื้นที่เหล่านี้เหมือนกันทั้งหมด แต่สะท้อนว่า “แนวคิดเรื่องอำนาจ” สามารถเดินทางข้ามชุมชนได้
กลองไม่ได้เดินทางมาเพียงในฐานะวัตถุแต่มาพร้อมความหมายว่าใครคือผู้นำ และใครควรเป็นศูนย์กลาง
“เมื่อกลองมโหระทึกถูกจัดวางในตู้กระจกเสียงของมันอาจเงียบลง แต่ความหมายทางอำนาจยังดังอยู่ในเชิงประวัติศาสตร์”
เสียงที่ทุกคนยอมรับร่วมกัน
กลองมโหระทึกไม่ได้ทรงอำนาจเพราะมันดัง แต่เพราะทั้งชุมชน “ยอมรับความหมายของเสียงนั้นร่วมกัน” และนั่นนำไปสู่คำถามสำคัญ—เมื่อเสียงกลองเงียบลงอำนาจนั้นหายไปจริงหรือไม่?
(โปรดติดตามตอนที่ 2: กลองมโหระทึก: อำนาจ ความตาย และความทรงจำของชุมชน)
#ประวัติศาสตร์
#โบราณคดี
#วัฒนธรรม
#อำนาจ
#สังคมมโบราณ
#พิธีกรรม
อ้างอิง
Wei Yanxiong. (ม.ป.ป.). สัมมนาระดับชาติ 1 กลองมโหระทึก: มรดกภูมิปัญญาด้านวัฒนธรรมกลุ่มประเทศลุ่มน้ำโขง.
ธีระวัฒน์ แสนคำ. (2553). กลองมโหระทึก: การสะท้อนเส้นทางโขง-สาละวินยุคแรก. อารยธรรมศึกษาโขง- สาละวิน., ปีที่1(1) ,33-38.
ภัสสร ภู่ประเสริฐ. (2558). การจำแนกจากลวดลายบนหน้ากลองมโหระทึกแบบ HEGER I ในประเทศไทย. คณะโบราณคดี มหาวิทยาศิลปากร.
สุกัญญา เบาเนิด. (2559). บรรยายสาธารณะเรื่อง "ความก้าวหน้าทางโบราณคดี มโหระทึกสองฝี่งโขง สวันนะเขต-มุกดาหาร". มูลนิธิเล็ก-ประไพวิริยพันธุ์.
ยุภาพร ธัญวิวัฒน์กุล. (2556). มโหระทึก: กลองศักดิ์สิทธิ์. กรุงเทพฯ: สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ.
โฆษณา