Blockdit Logo (Mobile)
Repast
•
15 ก.พ. เวลา 14:05 • ประวัติศาสตร์

Repast Notes | EP.01 โสเครตีส: เมื่อ "คำถาม" กลายเป็นภัย และสิ่งที่คนทำงานควรเรียนรู้

มีบางสังคมที่ไม่กลัว "คำตอบผิด" เท่ากับกลัว "คำถามที่ถูก"
เพราะคำถามที่ถูก… มันทำให้คนต้องยอมรับว่า สิ่งที่เชื่อมาตลอดอาจไม่มั่นคงอย่างที่คิด
ย้อนไปดูคดีที่เปลี่ยนโลก
ราวปี 399 ก่อน ค.ศ. ที่เอเธนส์ โสเครตีสถูกนำขึ้นศาลด้วยข้อกล่าวหาใหญ่สองข้อ คือ "ไม่เคารพเทพเจ้าประจำเมือง" (Impiety) และ "ทำให้เยาวชนเสื่อมเสีย" (Corrupting the Youth) สุดท้ายเขาถูกตัดสินประหารด้วยการดื่มยาพิษ ซึ่งโดยทั่วไปเชื่อว่าเป็นเฮมล็อก (Hemlock)
เรื่องนี้มักถูกเล่าสั้น ๆ ว่า "นักปรัชญาถูกฆ่าเพราะพูดความจริง"
แต่ถ้ามองเป็นบทเรียนสำหรับโลกการทำงาน มันคือคดีตัวอย่างของสิ่งที่ยังเกิดซ้ำในรูปแบบใหม่เสมอ นั่นคือ
เมื่อความจริงไปแตะ "อำนาจ" หรือ "หน้าตา" หรือ "ความมั่นคงทางสังคม"
ความจริงนั้นจะถูกแปลงร่างเป็น "ปัญหาเชิงศีลธรรม" ทันที
ภาพสร้างด้วย AI
ทำไมเอเธนส์ถึงเลือกกำจัด "คนถามเก่ง"
คำตอบไม่ใช่แค่เรื่องศาสนาหรือการเมือง แต่เป็นเรื่อง "สภาพสังคม" ในตอนนั้น
เอเธนส์เพิ่งผ่านความพ่ายแพ้และความตึงเครียดทางการเมืองหลังสงครามเพโลพอนนีเซียน (Peloponnesian War) สังคมต้องการความมั่นคง ต้องการ "เส้นแบ่ง" ที่ชัดเจนว่าอะไรยอมรับได้ อะไรยอมรับไม่ได้
แล้วโสเครตีสทำอะไร
เขาทำสิ่งที่สังคมเปราะบางรับยากที่สุด คือการถามจนคนสำคัญ "ดูไม่รู้" และคนที่เคยดูรู้ "ดูไม่แน่ใจ"
แปลมาเป็นภาษาคนทำงานได้ตรง ๆ เลยก็คือ
บางครั้งปัญหาไม่ใช่ว่าคุณพูดผิด แต่คือคุณทำให้ "โครงเรื่องที่องค์กรอยากเชื่อ" สั่นคลอน
ข้อหา "อมตะ": ทำให้คนรุ่นใหม่เสียคน
"Corrupting the Youth" ฟังดูไกลตัว แต่จริง ๆ แล้วมันคือแม่แบบข้อหาที่ใช้ได้ทุกยุคทุกสมัย ไม่ว่าจะเป็น
"คุณกำลังทำให้คนรุ่นใหม่คิดผิด"
"คุณกำลังบ่อนทำลายค่านิยม"
"คุณทำให้ทีมเสียวินัย"
สังเกตไหมว่า มันคือการย้ายประเด็นจาก "ข้อเท็จจริง" ไปเป็น "ศีลธรรม"
เพราะศีลธรรมตัดสินง่ายกว่า และทำให้การกำจัดคนหนึ่งคนดู "ชอบธรรม" เหมือนเป็นการปกป้องส่วนรวม
ภาพสร้างด้วย AI
5 วิธีพูดความจริงให้รอดในโลกการทำงาน
คดีของโสเครตีสไม่ได้สอนให้เรา "เงียบ" แต่สอนให้เรา "พูดให้ชนะในเกมจริง" ไม่ใช่ชนะแค่ในอุดมคติ
1. แยก "ความจริง" ออกจาก "วิธีส่งความจริง"
คนส่วนใหญ่ไม่ได้แพ้ที่ข้อเท็จจริง แต่แพ้ที่ความรู้สึกว่า "ถูกหักหน้า"
ถ้าอยากให้คนฟัง ต้องออกแบบวิธีพูดให้เขา "ยังมีทางลง" ได้
2. สร้างเครดิตก่อนตั้งคำถามใหญ่
ในองค์กร ความจริงที่มาจากคนที่ "มีผลงานรองรับ" จะถูกฟังต่างจากความจริงของคนที่เพิ่งเข้ามา
มันไม่แฟร์ แต่มันเป็นเรื่องจริง
3. เลือกสนามและจังหวะให้ดี
คำถามเดียวกัน การถามในที่ประชุมใหญ่ กับการถามในวงเล็ก ผลลัพธ์ต่างกันสุดขั้ว
ถามเพื่อให้คนคิด ไม่ใช่ถามเพื่อให้คนแพ้
8
4. ทำให้คำถามเป็นของทีม ไม่ใช่ของคุณคนเดียว
โสเครตีสมี "วงสนทนา" ของเขา คนทำงานก็เหมือนกัน เพราะไอเดียที่มีพันธมิตร จะไม่ถูกตีตราว่าเป็น "ปัญหาส่วนตัว"
5. รู้จัก "ข้อหาเชิงศีลธรรม" แล้วเตรียมรับมือ
ถ้าเริ่มมีคนตีตราว่า "คุณเป็นภัยต่อทีม" หรือ "คุณทำลายค่านิยม" ให้กลับมาคุยด้วยภาษา "เป้าหมายร่วม" ทันที
ไม่ใช่บทสนทนาประเภท "ฉันถูก เธอผิด"
โลกออนไลน์: ศาลที่ตัดสินเร็วกว่าเอเธนส์
ในศาลเอเธนส์ ยังต้องมีผู้กล่าวหา มีการลงคะแนน มีขั้นตอน
แต่ในโลกออนไลน์ การตัดสินเกิดขึ้นได้ในไม่กี่ชั่วโมง แค่ตัดต่อคำพูดบางท่อนก็กลายเป็น "ตัวตนทั้งคน" ได้แล้ว
สิ่งที่คล้ายคดีโสเครตีสมากก็คือ เมื่อเรื่องถูกเล่าเป็น "ขาว-ดำ" ความละเอียดอ่อนจะตายก่อนเสมอ
บทเรียนสำหรับคนทำงานและ Gen Z ที่อยู่กับฟีดทั้งวันก็คือ
ก่อนจะโพสต์ ก่อนจะโต้ ก่อนจะ "ชนะคอมเมนต์" ลองถามตัวเองก่อนว่า
เรากำลังปกป้องความจริง… หรือกำลังปกป้องอีโก้กันแน่
1
ภาพสร้างด้วย AI
สรุปว่า...
โสเครตีสถูกประหารในปี 399 ก่อน ค.ศ. ด้วยข้อหาที่ว่ามาแล้ว
แต่สิ่งที่น่ากลัวกว่าความตาย คือความจริงที่ว่า…
สังคมจำนวนมากไม่ได้เกลียด "ความไม่รู้"
แต่เกลียด "การถูกทำให้เห็นว่าตัวเองไม่รู้"
และนั่นคือเหตุผลที่ "คำถาม" ยังเป็นสิ่งที่ทรงพลังและเสี่ยงที่สุด ตั้งแต่เอเธนส์จนถึงออฟฟิศยุคนี้
ชวนคิด...
ถ้าวันหนึ่งคุณต้องเลือกระหว่าง "ความจริงที่ทำให้คนไม่พอใจ" กับ "ความเงียบที่ทำให้คุณปลอดภัย"
คุณจะเลือกแบบไหน… แล้วจะออกแบบวิธีพูดให้ "รอด" ยังไง
#Repast #ข้อคิดจากประวัติศาสตร์ #ชีวิตคนทำงาน #Socrates #CriticalThinking
แหล่งข้อมูล
Britannica Editors. "Apology". Encyclopedia Britannica, 3 Apr. 2023, https://www.britannica.com/topic/Apology-by-Plato. Accessed 15 February 2026.
Nails, Debra and S. Sara Monoson, "Socrates", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2025 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), URL = https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/socrates/.
Wikipedia contributors. (2026, February 11). Trial of Socrates. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 13:58, February 15, 2026, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Trial_of_Socrates&oldid=1337845417.

ดูเพิ่มเติมในซีรีส์

โฆษณา